Bảo tồn văn hóa Thái qua những trang sách cổ

Dân tộc Thái trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam có kho tàng văn hóa đặc sắc, trong đó có bộ chữ viết đã được hình thành và sử dụng qua nhiều đời. Nhưng ngày nay vì nhiều lí do, chữ viết của đồng bào Thái đang đứng trước nguy cơ thất truyền.

Chẳng hạn như ở huyện Bá Thước, tỉnh Thanh Hóa, có khoảng 7 vạn người Thái nhưng chỉ còn 20 người biết chữ Thái, trung bình mỗi xã chỉ có từ 1 người đến 3 người biết mặt chữ. Suốt mấy chục năm qua có một nhà giáo vẫn lặng lẽ đi về giữa các bản mường để sưu tầm những trang sách hay, những tư liệu quý, mang đậm bản sắc văn hóa Thái để nghiên cứu, biên soạn thành tài liệu được viết bằng chữ Thái, với mong muốn góp phần lưu giữ và giới thiệu một giá trị văn hóa dân tộc Thái. Ông tên là Hà Nam Ninh.

Năm 1985, khi còn là thầy giáo “cắm bản”, ông Ninh đã học chữ Thái. Mười năm sau, khi chuyển sang làm công tác dân vận của huyện Bá Thước, ông mới có điều kiện và thời gian đi sâu tìm hiểu chữ viết, tiếng nói và bắt đầu biên soạn những tài liệu về văn hóa của đồng bào Thái. Khi đã nghỉ hưu, ông chuyên tâm dành toàn bộ thời gian cho công việc này. Trong quá trình tìm hiểu, ông Ninh phát hiện ra những tư liệu lịch sử rất quý và đặc biệt quan trọng bằng tiếng Thái, được viết bằng chữ Thái, như: Văn khế địa giới đất đai giữa các bản, các tổng; lịch sử hình thành cộng đồng dân cư làng xã; thần phả và những câu chuyện về nhân vật lịch sử có công; các thống kê đinh điền, sản vật, thuế má... Riêng trong lĩnh vực văn học thì rất phong phú, đặc biệt là những sáng tác thơ, truyện thơ, chuyện kể về các sự tích... kèm theo một số đoạn thơ được diễn nôm và đan xen giữa văn xuôi, văn vần. Ngoài ra còn một số chuyện kể của người Lào, người Chăm, sách Kinh thánh bằng chữ Thái, những kiến thức về nông lịch, làm nhà cửa, thầy thuốc... Đặc biệt, người Thái có một hệ thống sách dạy “đạo làm người” viết dưới dạng tục ngữ và dân ca.


Chữ Thái là sự kết hợp đặc trưng của chữ tượng hình và tượng thanh nhưng ở mỗi vùng lại có cách viết khác nhau. Tùy nét chữ, mẫu chữ ở nơi này, nơi khác do người này, người khác viết sẽ có sự lệch nhau, nên việc tìm hiểu để tập hợp lại, nhận dạng và đi đến thống nhất mẫu tự chung là việc làm hết sức cần thiết. Ví dụ như chữ Thái ở Thanh Hóa và chữ Thái ở Tây Bắc có cùng một gốc nhưng theo thời gian, chữ viết có sự biến dạng và sai lệch do cách viết tay. Cần phải thống nhất kiểu chữ Thái của Việt Nam để cộng đồng người Thái trên cả nước đều có thể sử dụng trong việc đọc sách, viết chữ và giao tiếp. Năm 2007, ông Ninh tham gia dự án “Bảo tồn tri thức các dân tộc thiểu số Việt Nam” và thống nhất bộ chữ Thái của Việt Nam bằng cách lấy chữ Thái đen (Tây Bắc) làm cơ sở để bổ sung, tiếp nhận những tinh hoa của chữ Thái ở các địa phương khác, biên soạn lại và đưa vào giảng dạy cho cán bộ và Nhân dân. Thành quả đầu tiên trong quá trình nghiên cứu của ông là tài liệu “Bộ chữ Thái Thanh Hóa”. Đây là sự kết hợp giữa việc vừa dạy học vừa làm tài liệu theo cách “cần đến đâu thì làm tới đó”. Những ngày đầu lên lớp, ông dạy đến bài nào thì soạn giáo án bài đó. Sau này ông xâu chuỗi lại theo trình tự từ thấp đến cao, từ dễ đến khó, chỗ nào thấy chưa ổn thì “gia công” cho gọn gàng và bộ tài liệu thiên về tìm hiểu bản chất của các quy tắc chuẩn ngữ âm, ngữ pháp và phương pháp sư phạm dùng cho các lớp dạy chữ Thái ra đời.

Trong quá trình tiếp thu bộ chữ Thái của Việt Nam, ông Hà Nam Ninh còn làm chủ biên bộ tài liệu “Dạy chữ Thái Việt Nam tại Thanh Hóa”, dày hơn 100 trang được ngành văn hóa nghiệm thu và đưa vào sử dụng. Ngoài việc dạy trọn vẹn chương trình chữ Thái, tài liệu này còn giúp học viên tự so sánh, rút ra những điểm giống và khác nhau giữa chữ Thái Thanh Hóa và chữ Thái Việt Nam. Ông Ninh cũng tham gia phối hợp với Sở Nội vụ chỉnh sửa tài liệu “Dạy tiếng dân tộc cho cán bộ công tác vùng cao”. Tài liệu này do Bộ Nội vụ chỉ đạo tỉnh Yên Bái làm, lấy chữ Thái Mường Lò làm gốc và dùng chữ Thái Tây Bắc để ghi âm, nhưng về Thanh Hóa thì phải chỉnh sửa cho phù hợp với địa phương, vì tiếng Thái Thanh Hóa có nhiều âm khác với tiếng Thái Tây Bắc.

Ngoài ra, ông còn tham gia giảng dạy 5 lớp tiếng Thái, trong đó có 3 lớp do Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Thanh Hóa tổ chức để dạy tiếng Thái cho giáo viên học trong dịp hè. Ông còn tham gia dạy tự nguyện tiếng Thái cho một lớp học theo kiểu “bình dân học vụ” vào ban đêm của đội ngũ cán bộ huyện Bá Thước. Không chỉ thu thập, lưu giữ và biên soạn những tài liệu quý mà ông còn cung cấp và chia sẻ tư liệu, tham gia giới thiệu trong một số công trình nghiên cứu của người khác. Theo ông, đây là vốn chung của cộng đồng, vốn quý của dân tộc chứ không phải vốn riêng của mình nên càng giới thiệu cho nhiều người biết thì càng tốt. Một số tư liệu nghiên cứu về chữ Thái cũng được ông tặng Bảo tàng tỉnh Thanh Hóa và Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam.

Giáng Tiên

Tin liên quan

Cùng chuyên mục

Những kết quả bước đầu trong xây dựng làng văn hóa kiểu mẫu ở Yên Dương

Những kết quả bước đầu trong xây dựng làng văn hóa kiểu mẫu ở Yên Dương

Xác định xây dựng Làng văn hóa kiểu mẫu (VHKM) là nhiệm vụ chính trị quan trọng, Đảng bộ, chính quyền và nhân dân xã Yên Dương, huyện Tam Đảo đã chủ động triển khai nhiều giải pháp quyết liệt, đồng bộ, nỗ lực hoàn thành các tiêu chí theo đúng lộ trình đề ra.
Nhiều hoạt động trước thềm khai mạc Giải Tennis Báo chí Nghệ An lần thứ 5

Nhiều hoạt động trước thềm khai mạc Giải Tennis Báo chí Nghệ An lần thứ 5

Giải Tennis Báo chí Nghệ An lần thứ 5 là giải đấu thường niên do CLB Tennis Báo chí Nghệ An tổ chức. Giải đấu nằm trong chuỗi hoạt động chào mừng kỷ niệm 99 năm ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam (21/6/1925 – 21/6/2024). Trước thềm khai mạc Giải Tennis Báo chí Nghệ An lần thứ 5 đã có nhiều hoạt động diễn ra.
Xây dựng chính sách mới về hỗ trợ nhà ở cho người có công, người nghèo: Không để ai bỏ lại phía sau

Xây dựng chính sách mới về hỗ trợ nhà ở cho người có công, người nghèo: Không để ai bỏ lại phía sau

Sáng 22/5, Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà đã họp nghe báo cáo về các chính sách hỗ trợ nhà ở cho người có công với cách mạng, người nghèo khu vực nông thôn và người nghèo vùng lũ lụt.
Thủ tướng Chinh phủ yêu cầu chấn chỉnh công tác an toàn, vệ sinh lao động

Thủ tướng Chinh phủ yêu cầu chấn chỉnh công tác an toàn, vệ sinh lao động

Để kịp thời chấn chỉnh công tác an toàn, vệ sinh lao động, bảo đảm tuyệt đối an toàn cho người lao động, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính vừa ký Công điện 51/CĐ-TTg ngày 21/5/2024 yêu cầu các Bộ, ngành, địa phương chấn chỉnh, tăng cường công tác an toàn, vệ sinh lao động.
Chuyển đổi số lĩnh vực BHXH và BHYT: Lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ

Chuyển đổi số lĩnh vực BHXH và BHYT: Lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ

Chính sách Bảo hiểm xã hội (BHXH) và Bảo hiểm y tế (BHYT) góp phần không nhỏ vào quá trình phục hồi và phát triển kinh tế, đảm bảo an sinh xã hội, đời sống nhân dân ổn định và từng bước được cải thiện, v.v.

Tin khác

Hà Nội xử phạt 18 cơ sở sai phạm thuộc lĩnh vực an toàn thực phẩm, dược, mỹ phẩm

Hà Nội xử phạt 18 cơ sở sai phạm thuộc lĩnh vực an toàn thực phẩm, dược, mỹ phẩm
Thanh tra Sở Y tế Hà Nội vừa ban hành 18 quyết định xử phạt vi phạm hành chính với số tiền 272 triệu đồng, trong đó có 7 quyết định thuộc lĩnh vực an toàn thực phẩm và 11 quyết định thuộc lĩnh vực dược, mỹ phẩm.

Gia đình Bác sĩ Hoàng Minh Lý và The coffee house đạt thỏa thuận bồi thường

Gia đình Bác sĩ Hoàng Minh Lý và The coffee house đạt thỏa thuận bồi thường
Bà Phan Bảo Thy, đại diện truyền thông của The coffee house (TCH) thông tin, công ty và gia đình bác sĩ Hoàng Minh Lý đã đồng thuận về phương án đền bù.

Công an TP Đà Lạt làm việc với nhóm phụ nữ dừng ô tô, nhảy múa giữa đường

Công an TP Đà Lạt làm việc với nhóm phụ nữ dừng ô tô, nhảy múa giữa đường
Đội Cảnh sát giao thông - Trật tự, Công an TP. Đà Lạt đã mời làm việc với tài xế dừng ô tô giữa đường vào khu du lịch quốc gia hồ Tuyền Lâm để chụp ảnh, nhảy múa, tập thể dục.

Bộ trưởng Bộ Y tế kêu gọi cán bộ, nhân viên ngành y tế tham gia đăng ký hiến mô, tạng cứu người

Bộ trưởng Bộ Y tế kêu gọi cán bộ, nhân viên ngành y tế tham gia đăng ký hiến mô, tạng cứu người
Thực hiện lời phát động của Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng bộ Y tế Đào Hồng Lan gửi Thư kêu gọi các Thầy thuốc, cán bộ, công chức, viên chức và người lao động ngành Y tế đăng kí hiến mô, tạng cứu người.

Xử phạt nhóm phụ nữ tập yoga giữa đường để chụp ảnh

Xử phạt nhóm phụ nữ tập yoga giữa đường để chụp ảnh
Cục Cảnh sát giao thông (Bộ Công an) cho biết, UBND thị trấn Kiến Xương, huyện Kiến Xương, tỉnh Thái Bình đã ra quyết định xử phạt 14 người tập yoga dưới lòng đường, gây cản trở giao thông.

Khởi tố Hải idol và 3 đồng phạm vụ đoàn xe rước dâu dừng giữa đường để chụp ảnh

Khởi tố Hải idol và 3 đồng phạm vụ đoàn xe rước dâu dừng giữa đường để chụp ảnh
Cơ quan CSĐT Công an huyện Gia Lộc, tỉnh Hải Dương cho biết, đã ra quyết định khởi tố vụ án, khởi tố 4 bị can về tội "Gây rối trật tự công cộng" trong vụ đoàn rước dâu bằng xe sang dừng đỗ phương tiện trên tuyến đường trục Bắc - Nam để chụp ảnh.

Bình Phước: Danh tính giám đốc xâm hại tình dục đồng tính nam thiếu niên 16 tuổi

Bình Phước: Danh tính giám đốc xâm hại tình dục đồng tính nam thiếu niên 16 tuổi
Liên quan đến vụ giám đốc xâm hại tình dục nam thiếu niên 16 tuổi, ngày 18/5, ông Phạm Văn Trinh, Chánh văn phòng UBND tỉnh Bình Phước cho biết, cơ quan chức năng đang khẩn trương làm rõ và sẽ xử lý nghiêm theo qui định của pháp luật.

Chủ tịch UBND TP Hải Phòng yêu cầu làm rõ vụ cháu bé 5 tuổi bị bầm tím ở vùng lưng

Chủ tịch UBND TP Hải Phòng yêu cầu làm rõ vụ cháu bé 5 tuổi bị bầm tím ở vùng lưng
UBND TP. Hải Phòng vừa thông báo kết luận của Chủ tịch UBND thành phố sau khi chủ trì cuộc họp diễn ra ngày 17/5, để nghe báo cáo vụ việc 1 học sinh của Trường mầm non An Dương, quận Lê Chân có nhiều vết bầm tím lưng.

Tạp chí Người cao tuổi trao 70 triệu đồng xây nhà ở cho NCT xã Khánh Bình

Tạp chí Người cao tuổi trao 70 triệu đồng xây nhà ở cho NCT xã Khánh Bình
Ngày 16/5/2024, Tạp chí Người cao tuổi phối hợp UBND xã Khánh Bình trao số tiền 70 triệu đồng để xây dựng một căn nhà ở cho gia đình bà Tăng Thị Xinh, 71 tuổi, là hộ nghèo ở ấp Tư, xã Khánh Bình, huyện Trần Văn Thời, tỉnh Cà Mau.

Bệnh viện Lê Văn Thịnh nâng cấp, mở rộng Khoa Gây mê hồi sức

Bệnh viện Lê Văn Thịnh nâng cấp, mở rộng Khoa Gây mê hồi sức
Để xứng tầm là cơ sở y tế hạng I, Bệnh viện Lê Văn Thịnh,TP. Hồ Chí Minh đã thực hiện nhiều giải pháp đồng bộ, nhất là đầu tư nâng cấp cơ sở vật chất, tạo điều kiện cho người dân tiếp cận với dịch vụ y tế chất lượng tốt.

Quảng Ngãi: Khởi tố vụ chìm tàu kéo, sà lan trên vùng biển Lý Sơn khiến 9 người thương vong

Quảng Ngãi: Khởi tố vụ chìm tàu kéo, sà lan trên vùng biển Lý Sơn khiến 9 người thương vong
Ngày 17/5, Công an tỉnh Quảng Ngãi cho biết cơ quan CSĐT đã ra quyết định khởi tố vụ án "Vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường thủy", trong vụ chìm tàu kéo và sà lan làm 4 người chết, 5 người mất tích xảy ra sáng 24/4, tại vùng biển cách đảo Lý Sơn khoảng 3 hải lý.

TP. Hồ Chí Minh: Trồng cây “Vì một Việt Nam xanh”

TP. Hồ Chí Minh: Trồng cây “Vì một Việt Nam xanh”
Sáng 17/5, Thành ủy, HĐND, UBND, Ủy ban MTTQ Việt Nam TP. Hồ Chí Minh tổ chức Lễ phát động “Tết trồng cây đời đời nhớ ơn Bác Hồ” nhân kỷ niệm 134 năm Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (19/5/1890 - 19/5/2024) tại các địa điểm Quận 4, huyện Cần Giờ và TP. Thủ Đức.

Lễ hội sâm và hương liệu, dược liệu quốc tế lần đầu tiên được tổ chức ở Việt Nam

Lễ hội sâm và hương liệu, dược liệu quốc tế lần đầu tiên được tổ chức ở Việt Nam
Sáng 17/5, tại Trung tâm Báo chí TP. Hồ Chí Minh, Sở Ngoại vụ, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn chủ trì họp báo lễ hội sâm và hương liệu, dược liệu quốc tế TP. Hồ Chí Minh năm 2024.

Y án 21 năm tù đối với cựu Giám đốc Bệnh viện TP. Thủ Đức

Y án 21 năm tù đối với cựu Giám đốc Bệnh viện TP. Thủ Đức
Ngày 17/5, TAND cấp cao tại TP.Hồ Chí Minh xét xử phúc thẩm vụ án “Vi phạm quy định về đấu thầu gây hậu quả nghiêm trọng”; Tham ô tài sản; Rửa tiền” xảy ra tại Bệnh viện TP. Thủ Đức và các đơn vị liên quan.

Hà Tĩnh: Bắt nhóm đối tượng vận chuyển trái phép 4kg vàng từ Lào về Việt Nam

Hà Tĩnh: Bắt nhóm đối tượng vận chuyển trái phép 4kg vàng từ Lào về Việt Nam
Ngày 17/5, nguồn tin từ Bộ đội Biên phòng tỉnh Hà Tĩnh, đơn vị vừa phối hợp cùng các cơ quan chức năng tiến hành bắt giữ 4 đối tượng có hành vi vận chuyển hàng hóa trái phép.
Xem thêm
Bảo đảm công khai, minh bạch các khoản thu trong lĩnh vực giáo dục - đào tạo

Bảo đảm công khai, minh bạch các khoản thu trong lĩnh vực giáo dục - đào tạo

Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) vừa có công văn số 2179/BGDĐT-KHTC gửi các Bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, cơ quan Trung ương của các tổ chức chính trị - xã hội, UBND các tỉnh, thành phố và các cơ sở giáo dục về việc thực hiện các khoản thu trong lĩnh vực GD&ĐT năm học 2024-2025.
Hội nghị đối thoại giữa Hiệu trưởng Nhà trường với người học năm học 2023 – 2024

Hội nghị đối thoại giữa Hiệu trưởng Nhà trường với người học năm học 2023 – 2024

Trường Đại học Hồng Đức vừa tổ chức Hội nghị đối thoại giữa Hiệu trưởng Nhà trường với người học năm học 2023 - 2024.
Tặng máy tính trường học, giáo viên và học sinh huyện Yên Thành

Tặng máy tính trường học, giáo viên và học sinh huyện Yên Thành

Trong 2 ngày 17 và 18/5/2024, đoàn công tác của Trung tâm Phát triển Giáo dục và Truyền thông TP Hồ Chí Minh (Trung tâm CEDC), do thạc sĩ Ngô Văn Hiền, Giám đốc Trung tâm làm Trưởng đoàn đã về thăm xã Tăng Thành, huyện Yên Thành, tỉnh Nghệ An tham gia chương trình bảo tồn Di sản văn hóa tôn tạo Giếng cổ đền Bạch Y và tặng máy tính trường học và giáo viên, học sinh giỏi.
Bài 3: Sinh kế và khởi nghiệp đối với người cao tuổi

Bài 3: Sinh kế và khởi nghiệp đối với người cao tuổi

Phần lớn NCT tại Việt Nam đều trong tình trạng cuộc sống khó khăn, thu nhập thấp, không ổn định hoặc không có thu nhập, sống phụ thuộc vào con, cháu, người thân. Tỉ lệ NCT thuộc hộ nghèo cao (khoảng 20% dân số).
Bài 2: Lao động để hỗ trợ con cháu

Bài 2: Lao động để hỗ trợ con cháu

Ở cái tuổi “thất thập cổ lai hi”, đáng lẽ là thời điểm để nghỉ ngơi và an dưỡng, thì nhiều người cao tuổi (NCT) vẫn lặng lẽ mưu sinh trên từng con phố. Dù mệt mỏi hay đau ốm, họ vẫn cố gắng gượng bán cho hết hàng để kiếm thêm đôi ba đồng. Với họ, đó là ni
Bài 1: Nỗi lo cơm áo, gạo tiền

Bài 1: Nỗi lo cơm áo, gạo tiền

Lẽ ra ở cái tuổi được nghỉ ngơi để tận hưởng cuộc sống an nhàn, sum vầy bên con cháu. Nhưng hiện nay, trong xã hội vẫn còn rất nhiều người cao tuổi (NCT) phải bận tâm đến nỗi lo cơm áo gạo tiền, hằng ngày vẫn phải nhọc nhằn mưu sinh ngoài đường để lo cho
Phiên bản di động