Vì sao đảo chính tái diễn ở châu Phi?

Chỉ trong hơn một năm, Tây Phi đã có ba cuộc đảo chính (hai lần tại Mali và một lần trong tuần này ở Guinea), một âm mưu đảo chính bất thành điễn ra tại Niger và một cuộc chuyển giao quyền lực quân sự ở Chad sau vụ ám sát tổng thống...

Theo kênh CNN (Mỹ), những cuộc tranh giành quyền lực này gây rủi ro đảo ngược quá trình dân chủ hóa tại châu Phi và quay trở lại kỉ nguyên khi các cuộc đảo chính thường diễn ra.

Theo một nghiên cứu thực hiện năm 2003 do nhà xuất bản Đại học Cambridge (Anh) đăng tải, vùng hạ Sahara châu Phi trong giai đoạn từ 1956-2001 trải qua tới 80 cuộc đảo chính thành công và 108 cuộc đảo chính bất thành. Số lượng đã giảm một nửa trong giai đoạn từ sau đó đến năm 2019 khi hầu hết các quốc gia châu Phi chuyển sang dân chủ. Vậy điều gì khiến tình trạng đảo chính lại trỗi dậy?

Nhân vật dẫn đầu đảo chính thường đưa ra những lí do giống nhau khi tiến hành động thái này: Tham nhũng, đói nghèo, quản lí yếu kém. Người đứng đầu cuộc đảo chính gần đây của Guinea, Đại tá Mamady Doumbouya cũng đi theo hình mẫu này khi lấy “đói nghèo và tham nhũng” là lí do để lật đổ Tổng thống 83 tuổi Alpha Conde.

Mặc dù đã cũ nhưng những lập luận này vẫn tác động đến nhiều người dân châu Phi ngày nay bởi lí do đơn giản đó là thực tế tại đất nước họ. Hơn nữa, tại nhiều quốc gia, mọi người cảm thấy những vấn đề này đang tồi tệ hơn.

Lực lượng vũ trang tiến hành đảo chính tại Guinea ngày 5-9
Lực lượng vũ trang tiến hành đảo chính tại Guinea ngày 5-9

Mạng lưới nghiên cứu Afrobarometer đã tiến hành khảo sát ở 19 quốc gia châu Phi và thu được kết quả cứ 10 người được hỏi thì có 6 người nói rằng tham nhũng đang gia tăng ở đất nước họ (con số này là 63% ở Guinea) trong khi 2/3 cho rằng chính phủ của họ chống tham nhũng không tốt. Thêm vào đó, 72% tin rằng người dân thường "có nguy cơ bị trả thù hoặc gặp hậu quả tiêu cực khác" nếu họ trình báo tham nhũng cho chính quyền.

Về tình trạng đói nghèo, tình thế thêm khó khăn bởi nền kinh tế nhiều nước châu Phi bị tác động mạnh bởi dịch Covid-19. Theo thống kê vào tháng 4 vừa qua, có tới 1/3 người dân tại Nigeria đang thất nghiệp. Tình trạng tương tự xảy ra với Nam Phi. CNN ước tính số người nghèo tại vùng hạ Sahara châu Phi đã vượt qua mức 500 triệu, tương đương một nửa dân số.

Châu Phi hiện là lục địa trẻ nhất thế giới với độ tuổi trung bình là 20 và dân số ngày càng tăng trưởng. Điều này góp phần gia tăng cuộc cạnh tranh vốn đã khốc liệt vì nguồn tài nguyên. Những điều này tạo "điều kiện màu mỡ" cho các cuộc đảo chính. Giới trẻ châu Phi vốn ngày càng tuyệt vọng, mất kiên nhẫn với các nhà lãnh đạo tham nhũng của họ nay lại chào đón những kẻ đảo chính hứa hẹn thay đổi căn bản. Nhưng ông Joseph Sany tại Trung tâm châu Phi thuộc Viện hòa bình Mỹ cho rằng điều này sẽ không tồn tại lâu.

Có thể thấy rõ ràng là những cuộc đảo chính này đe dọa nghiêm trọng đến thành tích dân chủ mà các nước châu Phi đã đạt được trong những thập niên gần đây. Một điều lo ngại khác là nhiều người dân châu Phi ngày càng không còn tin rằng các cuộc bầu cử có thể đưa ra những nhà lãnh đạo mà họ muốn.

Các cuộc khảo sát được thực hiện trên 19 quốc gia châu Phi vào năm 2019 và 2020 cho thấy chỉ 4/10 người được hỏi tin rằng các cuộc bầu cử bảo đảm những người chiến thắng "theo đúng quan điểm của cử tri" và "cho phép cử tri loại bỏ các nhà lãnh đạo không hành động". Nói cách khác, chưa đầy 50% tin rằng các cuộc bầu cử đáng tin cậy, trong khi đây lại là điều then chốt trong vận hành của nền dân chủ.

Một số chuyên gia nhận định là nguy cơ xảy ra nhiều cuộc đảo chính hơn ở châu Phi trong những năm tới. Điều này khó xảy ra ở những nước giàu với thể chế mạnh như Nam Phi, Ghana hay Botswana mà ở các quốc gia nghèo hơn cũng như những nước từng xảy ra đảo chính trong thời gian gần đây như Mali, Niger, Chad và Guinea.

Tình trạng đảo chính gia tăng sẽ khiến châu Phi rơi vào cảnh mất ổn định, khó dự đoán và khiến nhiều nhà đầu tư rời đi, gây khó khăn cho tình hình kinh tế. Nguy cơ này vẫn có thể đảo ngược và nhân vật có quyền năng nhất để giảm xu hướng này chính là các lãnh đạo tại châu Phi...

Minh Ngọc (Tổng hợp)

Tin liên quan

Cùng chuyên mục

Những ẩn số khó lường của nền kinh tế thế giới

Những ẩn số khó lường của nền kinh tế thế giới

Kinh tế toàn cầu 3 tháng cuối năm nay tiếp tục đối mặt với nhiều rủi ro, đặc biệt những đứt gãy trong các chuỗi cung ứng và sức ép giá đang kiềm chế đà phục hồi sau đại dịch Covid-19...
Khủng hoảng Evergrande  phơi bày các... “thị trấn ma”

Khủng hoảng Evergrande phơi bày các... “thị trấn ma”

Việc làm sáng tỏ cuộc khủng hoảng với Tập đoàn bất động sản Evergrande vẫn đang thu hút sự chú ý trên toàn cầu, nhưng những rắc rối của nó chỉ là một phần của vấn đề lớn hơn nhiều.
Nỗi lo hậu xung đột tại Afghanistan

Nỗi lo hậu xung đột tại Afghanistan

Hai tháng kể từ khi Taliban giành quyền kiểm soát thủ đô Kabul và lập ra chính quyền mới, đồng thời lực lượng Mỹ và đồng minh rút quân khỏi Afghanistan, tình hình bất ổn tiếp diễn tại đất nước này trở thành một trong những chủ đề trọng tâm của các chương trình nghị sự quốc tế và khu vực.
Quan hệ Mỹ - Trung vẫn tắc ở điểm xuất phát

Quan hệ Mỹ - Trung vẫn tắc ở điểm xuất phát

Cả Mỹ và Trung Quốc đều mô tả cuộc gặp cấp cao tại Zurich, Thụy Sĩ ngày vừa qua là “thẳng thắn”, “xây dựng”. Tuy nhiên quan hệ song phương Mỹ - Trung vẫn chưa thể sớm có tiến triển tích cực...
Giải Nobel Hòa bình 2021 được trao cho nhà báo Philippines và Nga

Giải Nobel Hòa bình 2021 được trao cho nhà báo Philippines và Nga

Ủy ban Nobel Na Uy công bố, giải Nobel Hòa bình 2021 thuộc về hai nhà báo Maria Ressa và Dmitry Muratov, trong đó bà Ressa là người phụ nữ đầu tiên chiến thắng trong mùa Nobel năm nay.

Tin khác

Đằng sau vụ rò rỉ Hồ sơ Pandora gây chấn động

Đằng sau vụ rò rỉ Hồ sơ Pandora gây chấn động
Vụ rò rỉ thông tin về tài sản của giới lãnh đạo và nhà giàu ở các thiên đường thuế hải ngoại có thể khiến một số nhân vật “nóng mặt” vì bị nhắc tên, nhưng có thể không khiến ai phải ngồi tù.

Những thách thức với tân Thủ tướng Nhật Bản

Những thách thức với  tân Thủ tướng Nhật Bản
Ngày 4/10, tân Chủ tịch đảng Dân chủ Tự do (LDP) Fumio Kishida được Quốc hội Nhật Bản bầu làm thủ tướng thứ 100 của nước này. Sau khi nhậm chức, tân Thủ tướng Kishida sẽ phải giải quyết hàng loạt thách thức, cũng là những phép thử lớn đối với chính trị gia này trên cương vị mới...

Quốc hội Nhật Bản bầu ông Fumio Kishida làm tân Thủ tướng

Quốc hội Nhật Bản bầu ông Fumio Kishida làm tân Thủ tướng
Ngày 4/10, Quốc hội Nhật Bản đã họp phiên bất thường và bầu Chủ tịch đảng Dân chủ Tự do (LDP) Fumio Kishida làm Thủ tướng của nước này.

Dấu ấn của vị nữ Thủ tướng Đức sau 16 năm cầm quyền

Dấu ấn của vị nữ Thủ tướng Đức sau 16 năm cầm quyền
Đảng Dân chủ Xã hội Đức (SPD) đã giành chiến thắng tại cuộc bầu cử Quốc hội liên bang khoá 20 sau khi tất cả số phiếu đã được kiểm. Như vậy, lần đầu tiên sau nhiều năm, SPD đã trở lại là chính đảng mạnh nhất ở Đức...

Liên minh AUKUS: Sự xuất hiện của một cấu trúc an ninh mới

Liên minh AUKUS: Sự xuất hiện của một cấu trúc an ninh mới
Mới đây, Mỹ, Anh và Australia ra thông báo chính thức về thiết lập mối quan hệ đối tác an ninh 3 bên, (gọi tắt là AUKUS), ở Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Nội hàm của hợp tác này là gì và có tác động ra sao là điều mà giới nghiên cứu quốc tế đang tập trung làm rõ...
Xem thêm
Giải Nobel Hòa bình 2021 được trao cho nhà báo Philippines và Nga

Giải Nobel Hòa bình 2021 được trao cho nhà báo Philippines và Nga

Ủy ban Nobel Na Uy công bố, giải Nobel Hòa bình 2021 thuộc về hai nhà báo Maria Ressa và Dmitry Muratov, trong đó bà Ressa là người phụ nữ đầu tiên chiến thắng trong mùa Nobel năm nay.
Quốc hội Nhật Bản bầu ông Fumio Kishida làm tân Thủ tướng

Quốc hội Nhật Bản bầu ông Fumio Kishida làm tân Thủ tướng

Ngày 4/10, Quốc hội Nhật Bản đã họp phiên bất thường và bầu Chủ tịch đảng Dân chủ Tự do (LDP) Fumio Kishida làm Thủ tướng của nước này.
Toyota đình chỉ xe buýt tự lái sau khi đâm phải một vận động viên tại Paralympic

Toyota đình chỉ xe buýt tự lái sau khi đâm phải một vận động viên tại Paralympic

Toyota đã lên tiếng xin lỗi và phải tạm ngừng dịch vụ sau khi một chiếc xe buýt tự lái của công ty này đâm phải một vận động viên khiếm thị tại Thế vận hội thể thao người khuyết tật Paralympic.
Bước ngoặt quan trọng với Afghanistan

Bước ngoặt quan trọng với Afghanistan

Quyết định của Tổng thống Joe Biden rút toàn bộ quân đội Mỹ ra khỏi Afghanistan trước ngày tưởng niệm 11/9 sẽ đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong cuộc chiến kéo dài gần 20 năm ở quốc gia Nam Á đã khiến hàng nghìn người thiệt mạng...
Đàm phán cứu vãn JCPOA: Vạn sự khởi đầu nan

Đàm phán cứu vãn JCPOA: Vạn sự khởi đầu nan

Việc Iran ngày 10/4 thông báo đã bắt đầu đưa vào hoạt động các máy li tâm tiên tiến làm giàu urani với tốc độ nhanh hơn tại nhà máy Natanz, là dấu hiệu rõ ràng cho thấy tiến trình đàm phán vừa được nối lại để cứu vãn thỏa thuận hạt nhân lịch sử năm 2015, còn nhiều chông gai và trắc trở...
Mỹ đang đẩy Iran  vào “vòng tay” Huawei

Mỹ đang đẩy Iran vào “vòng tay” Huawei

Người khổng lồ công nghệ cao Trung Quốc Huawei đang tận dụng tốt thỏa thuận đối tác chiến lược 25 năm giữa Bắc Kinh và Tehran để giành được vị thế độc quyền trong phát triển hệ thống 5G của nước Cộng hòa Hồi giáo này, thay thế Ericssons - đối thủ đến từ Thụy Điển…
Thách thức chờ đợi Tổng thống Mỹ Biden sau “tháng trăng mật” tại Nhà Trắng

Thách thức chờ đợi Tổng thống Mỹ Biden sau “tháng trăng mật” tại Nhà Trắng

Một tháng kể từ khi bước vào Nhà Trắng, Tổng thống Mỹ Joe Biden đã ghi dấu với nhiều quyết sách, đường hướng và kết quả rõ rệt. Nhưng các chuyên gia đánh giá các thách thức lớn hơn vẫn đang ở phía trước...
Chính sách của Mỹ với Trung Quốc sẽ ra sao nếu ông Biden thắng cử?

Chính sách của Mỹ với Trung Quốc sẽ ra sao nếu ông Biden thắng cử?

Theo giới phân tích, chính quyền ông Biden sẽ ít đối đầu công khai với Trung Quốc, nhưng bản chất không thay đổi nhiều so với chính phủ tiền nhiệm…
Khai mạc Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 36

Khai mạc Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 36

Sáng 26/6, Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 36 tổ chức theo hình thức trực tuyến khai mạc tại Trung tâm Hội nghị quốc tế Hà Nội. Trên cương vị Chủ tịch ASEAN 2020, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc sẽ chủ trì Hội nghị Cấp cao chính thức đầu tiên trong Năm Chủ tịch ASEAN 2020.
Phiên bản di động