Quốc tế 07/06/2025 11:27
Theo Ian Bond, Phó Giám đốc Trung tâm Cải cách châu Âu (cer.eu), khi các nhà lãnh đạo NATO tề tựu tại Hội nghị thượng đỉnh ở The Hague vào ngày 24 - 25/6 năm nay, họ sẽ phải đối mặt với vô vàn thách thức: từ cuộc chiến ở Ukraine cho đến việc tìm kiếm nguồn lực để gia tăng chi tiêu quốc phòng. Tuy nhiên, nỗi lo lớn nhất đối với nhiều người có lẽ sẽ là những ý định khó đoán của cựu Tổng thống Mỹ Donald Trump. Trong quá khứ, tại Hội nghị thượng đỉnh NATO tháng 7/2018 ở Brussels, ông Trump đã phải được các cố vấn thuyết phục để không tuyên bố rút Mỹ khỏi liên minh. Câu hỏi đặt ra là, người châu Âu sẽ làm gì nếu kịch bản đó thực sự xảy ra trong hội nghị lần này?
 |
| Cờ Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (giữa) và quốc kỳ các nước thành viên NATO tại trụ sở tổ chức ở Brussels (Bỉ) |
Chuyên gia Bond lưu ý châu Âu không nên chủ quan cho rằng ông Trump sẽ không thực hiện lời cảnh báo. Mặc dù Quốc hội Mỹ năm 2023 đã thông qua luật nhằm ngăn chặn một tổng thống rút khỏi NATO mà không có sự chấp thuận của quốc hội, nhưng chính quyền Trump đã chứng tỏ khả năng phớt lờ các đạo luật đó. Hơn nữa, những hành động và tuyên bố gần đây của chính quyền Trump cho thấy an ninh châu Âu không còn là ưu tiên hàng đầu của Mỹ. Đại sứ Mỹ tại NATO Matthew Whitaker đã thông báo vào ngày 16/5 vừa qua rằng Washington sẽ bắt đầu thảo luận về việc cắt giảm lực lượng ở châu Âu. Ngay cả khi Mỹ vẫn chính thức là thành viên NATO, sự hiện diện quân sự của nước này tại châu Âu gần như chắc chắn sẽ bị cắt giảm. Do đó, các quốc gia châu Âu cần chuẩn bị tinh thần để tự vệ với sự hỗ trợ ít hoặc không có từ Mỹ.
Trong bối cảnh đó, các quan chức và bộ trưởng NATO thường xuyên cảnh báo rằng EU không thể thay thế NATO và các nỗ lực quốc phòng của hai khối không nên cạnh tranh với nhau. Tuy nhiên, những động thái của ông Trump đã buộc ngay cả các chính trị gia vốn thiên về NATO như Thủ tướng Đức Friedrich Merz cũng phải lên tiếng ủng hộ "độc lập khỏi Mỹ". Thế nhưng, nếu không có Mỹ, cả EU và NATO đều không được trang bị tốt để bảo vệ châu Âu. Có ít nhất ba vấn đề cấp bách mà châu Âu cần giải quyết: răn đe, chỉ huy và năng lực…
NATO đã nói về việc củng cố "trụ cột châu Âu" của mình ít nhất từ cuối những năm 1980, nhưng vẫn chưa thống nhất được ý nghĩa cụ thể của điều đó. Một trụ cột châu Âu không thể chỉ là một nhóm EU trong NATO, bỏ qua sự đóng góp của các quốc gia như Na Uy, Thổ Nhĩ Kỳ và Anh. Tương tự, nó cũng không thể tồn tại hoàn toàn độc lập với EU, khi EU đang cố gắng bảo đảm cơ sở công nghiệp quốc phòng có thể sản xuất những gì châu Âu cần.
Chuyên gia Bond kết luận: cuộc xung đột Nga - Ukraine và sự giảm cam kết từ chính quyền Trump trong việc bảo vệ các đồng minh của Mỹ sẽ thúc đẩy các quốc gia châu Âu xây dựng một diễn đàn toàn diện cho quốc phòng. Một "trụ cột châu Âu" phù hợp sẽ cung cấp một bảo đảm quốc phòng ràng buộc cho tất cả các thành viên, không chịu sự phủ quyết của Mỹ; một liên kết với cấu trúc chỉ huy của NATO, được châu Âu hóa khi cần thiết, để cho phép NATO tiến hành các hoạt động; và một liên kết với các công cụ chính sách công nghiệp quốc phòng của EU, được mở rộng để các quốc gia châu Âu khác cũng hưởng lợi, nhằm thúc đẩy một ngành công nghiệp quốc phòng toàn châu Âu có khả năng sản xuất vũ khí và đạn dược ở quy mô lớn.
Bất kể chính quyền Trump nói hay làm gì tại hội nghị thượng đỉnh NATO sắp tới, châu Âu có thể sẽ tiến hành những bước đầu tiên để thống nhất về thiết kế và bắt đầu xây dựng một "trụ cột" quốc phòng tự chủ và vững mạnh của riêng mình.
