Vai trò nòng cốt của người cao tuổi trong phong trào bảo vệ môi trường

Ông Nguyễn Văn Chính, Ủy viên Ban Thường vụ, Trưởng Ban Phát huy vai trò người cao tuổi Trung ương Hội Người cao tuổi Việt Nam

Phát biểu khai mạc, ông Nguyễn Văn Chính nhấn mạnh: Trong bối cảnh đất nước đẩy mạnh phát triển kinh tế – xã hội, bảo vệ môi trường trở thành yêu cầu cấp thiết, đòi hỏi sự chung tay của toàn xã hội. Thời gian qua, với sự phối hợp hiệu quả giữa Bộ Tài nguyên và Môi trường và Hội Người cao tuổi Việt Nam, nhiều hoạt động thiết thực được triển khai, góp phần kiềm chế tốc độ ô nhiễm và tạo nền tảng quan trọng cho phát triển bền vững.

Hội Người cao tuổi Việt Nam đã thực hiện nhiều phong trào bảo vệ môi trường, xây dựng mô hình tự quản ở cơ sở, nâng cao ý thức cộng đồng và lan tỏa tinh thần trách nhiệm. Tiêu biểu như “Thứ bảy, Chủ nhật xanh”, chiến dịch “Tình nguyện làm sạch môi trường”, phong trào trồng cây “Đời đời nhớ ơn Bác Hồ”. Những hoạt động này không chỉ cải thiện cảnh quan mà còn khuyến khích hội viên gương mẫu, vận động gia đình và cộng đồng cùng tham gia.

Tại Hội nghị, các đại biểu được nghe ông Phạm Hữu Văn, Phó Trưởng Ban Phát huy vai trò người cao tuổi, chuyên gia nông nghiệp, truyền đạt nội dung về giảm thiểu rác thải nhựa và vai trò của người cao tuổi trong thu gom, phân loại, xử lý rác tại nguồn. Chất thải nhựa có khả năng tái chế như chai lọ, bao bì, túi nilon dày được lực lượng thu gom chuyển đến cơ sở tái chế. Nhựa khó tái chế như túi mỏng, hộp xốp, ống hút thường bị thải ra môi trường. Nhựa phế liệu từ sản xuất được thu gom bán cho các đơn vị tái chế.

Các đại biểu tham dự Hội nghị

Ông Văn cho biết, chất thải nhựa từ hộ gia đình, chợ, khu công cộng chủ yếu được xử lý cùng rác sinh hoạt bằng chôn lấp hoặc đốt, dễ gây ô nhiễm thứ cấp. Nhựa phế liệu được tái chế thành hạt, sản phẩm mới; một số đơn vị thực hiện nhiệt phân để thu hồi nhiên liệu hoặc tái sử dụng làm vật liệu xây dựng. Chất thải nhựa chiếm khoảng 9–12% tổng lượng rác sinh hoạt. Nhựa dùng một lần và túi siêu mỏng khó phân hủy là vấn đề nổi bật, trong khi một phần rác chưa được thu gom dẫn đến thất thoát ra môi trường, gây ô nhiễm sông hồ, vùng ngập nước, cửa sông và ven biển.

Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng xác định bảo vệ môi trường và sức khỏe nhân dân là ưu tiên hàng đầu; phát triển kinh tế xanh, tuần hoàn. Mục tiêu đến 2025–2030 gồm giữ tỷ lệ che phủ rừng ổn định 42%, tăng tỷ lệ xử lý và sử dụng nước thải, thu gom rác, giảm 9% phát thải khí nhà kính, mở rộng khu bảo tồn biển và xử lý triệt để cơ sở ô nhiễm.

Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 gồm 16 chương, 171 điều, quy định rõ trách nhiệm của người cao tuổi trong giám sát và tuyên truyền. Luật khẳng định bảo vệ môi trường là quyền và nghĩa vụ của mọi tổ chức, cộng đồng, hộ gia đình và cá nhân; là nền tảng phát triển bền vững, gắn với quản lý tài nguyên, an sinh xã hội, bảo đảm quyền được sống trong môi trường trong lành. Nhà nước tạo điều kiện để các tổ chức, cộng đồng, hộ gia đình tham gia giám sát, tuyên truyền, đồng thời đẩy mạnh bảo tồn đa dạng sinh học, sử dụng tiết kiệm tài nguyên, phát triển năng lượng sạch, tái tạo.

Ông Phạm Hữu Văn, Phó Trưởng Ban Phát huy vai trò người cao tuổi, chuyên gia nông nghiệp, truyền thông về giảm thiểu rác thải nhựa

Luật nghiêm cấm hành vi chôn lấp, đốt, vận chuyển chất thải không đúng quy định; xả thải chưa xử lý; phát tán chất độc hại, gây tiếng ồn vượt chuẩn. Cộng đồng chịu tác động bởi dự án đầu tư phải được tham vấn, chủ dự án có trách nhiệm tiếp thu và trả lời ý kiến theo quy định.

Tuyên truyền chủ trương, chính sách, pháp luật về môi trường tập trung vào bảo vệ môi trường làng nghề, đô thị và nông thôn. Các hộ sản xuất phải giảm tiếng ồn, bụi, xử lý nước thải, thu gom chất thải đúng quy định. Cộng đồng, hộ gia đình có trách nhiệm duy trì cảnh quan xanh, tuân thủ quy hoạch và quy định bảo vệ môi trường.

Hộ gia đình, cá nhân phải giảm thiểu và phân loại rác sinh hoạt tại nguồn, nhất là rác nhựa dùng một lần; thu gom, đưa rác đã phân loại đến đúng nơi quy định. Người cao tuổi giữ vai trò nòng cốt trong tuyên truyền, hướng dẫn con cháu phân loại rác, giữ vệ sinh khu dân cư, không phát tán khí thải, tiếng ồn gây ô nhiễm. Trong sản xuất nông nghiệp và y tế, tổ chức và cá nhân phải kiểm soát hóa chất, xử lý nước thải, phân loại chất thải đúng quy định để bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Người cao tuổi tích cực thực hiện các nhiệm vụ theo Nghị quyết Đại hội và chương trình phối hợp giai đoạn 2022–2026; học tập, nghiên cứu chính sách pháp luật; đóng góp ý kiến về bảo vệ môi trường và khai thác tài nguyên. Họ tuyên truyền, nâng cao nhận thức cộng đồng, vận động gia đình, dòng tộc chấp hành quy định, ứng phó biến đổi khí hậu. Người cao tuổi chia sẻ kinh nghiệm, tham gia quản lý tài nguyên, tổ chức phong trào, tập huấn, sơ kết, nhân rộng mô hình, khen thưởng cá nhân tiêu biểu; đồng thời giám sát quy hoạch, hoạt động kinh doanh dịch vụ bảo đảm đúng pháp luật và bảo vệ môi trường.

Người cao tuổi có vai trò quan trọng trong bảo vệ môi trường

Phong trào “Tuổi cao – Gương sáng” được người cao tuổi tích cực thực hiện. Bản thân và gia đình họ gương mẫu, tuyên truyền con cháu sản xuất nông nghiệp đúng kỹ thuật, thực hiện mô hình 3 giảm, 3 tăng, phát triển nghề truyền thống gắn với bảo vệ môi trường. Người cao tuổi vận động xây dựng nếp sống văn minh, giữ vệ sinh, trồng cây xanh, xây dựng khu dân cư xanh – sạch – đẹp. Họ hướng dẫn ứng phó biến đổi khí hậu, giám sát thực hiện pháp luật, nhân rộng mô hình hiệu quả, góp phần bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Theo khoản 1, Điều 75 Luật Bảo vệ môi trường, rác sinh hoạt tại nguồn được phân loại thành ba nhóm: Nhóm 1 gồm chất thải có khả năng tái sử dụng, tái chế như giấy, nhựa, kim loại, thủy tinh, vải, gỗ, cao su, thiết bị điện, điện tử. Nhóm 2 gồm chất thải thực phẩm như thức ăn thừa, rau, thịt không sử dụng. Nhóm 3 gồm chất thải sinh hoạt khác, bao gồm chất thải nguy hại và chất thải đặc biệt. Phân loại tại nguồn giúp thu gom, xử lý hiệu quả và bảo vệ môi trường.

Hội nghị tập huấn tại Tuyên Quang không chỉ trang bị kiến thức, kỹ năng về bảo vệ môi trường, quản lý rác thải, ứng phó biến đổi khí hậu cho cán bộ, hội viên, mà còn lan tỏa vai trò nòng cốt của người cao tuổi trong cộng đồng. Thông qua mô hình tự quản, phong trào xanh – sạch – đẹp, người cao tuổi gương mẫu trong hành vi bảo vệ môi trường, đồng thời huy động gia đình, dòng tộc cùng chung tay, góp phần lan tỏa trách nhiệm đối với cộng đồng.