Giữ lấy môi trường xanh từ những điều bình dị

Khi rác thải trở thành nỗi lo của nông thôn

Những năm gần đây, cùng với sự phát triển kinh tế và thay đổi trong thói quen tiêu dùng, lượng rác thải sinh hoạt ở khu vực nông thôn tăng nhanh. Nếu trước đây, rác chủ yếu là lá cây, thức ăn thừa hay phụ phẩm nông nghiệp dễ phân hủy thì nay chai nhựa, hộp xốp, túi nylon, bao bì thực phẩm và nhiều sản phẩm nhựa dùng một lần xuất hiện ở hầu hết các gia đình.

Ở nhiều vùng nông thôn, hệ thống thu gom rác vẫn chưa bao phủ toàn diện. Một số khu dân cư thưa, tuyến đường nhỏ, vùng sâu, vùng xa khiến việc thu gom gặp nhiều khó khăn. Không ít hộ dân vẫn giữ thói quen đốt rác, chôn lấp hoặc vứt bỏ xuống sông, kênh, rạch, làm gia tăng nguy cơ ô nhiễm môi trường và ảnh hưởng đến hệ sinh thái.

Người cao tuổi xã Vĩnh Bình đem rác thải nhựa đổi lấy quà.

Ông Nguyễn Thanh Hùng (62 tuổi, xã Vĩnh Phong) chia sẻ: “Mỗi người chỉ cần bớt một chiếc túi nylon, không vứt rác xuống sông, xuống kênh thì môi trường đã thay đổi rất nhiều. Người cao tuổi phải làm gương để con cháu cùng thực hiện”.

Bài toán rác thải nông thôn vì vậy không chỉ là câu chuyện của ngành môi trường, mà đã trở thành vấn đề về chất lượng sống, về sức khỏe cộng đồng và tương lai của những miền quê đáng sống.

Từ những túi rác nhỏ đến thay đổi lớn

Tại nhiều địa phương của tỉnh An Giang, mô hình “Đổi rác thải nhựa lấy nhu yếu phẩm” đang tạo nên những chuyển biến tích cực. Thay vì vứt bỏ các chai nhựa, lon nhôm, giấy vụn sau khi sử dụng, người dân mang đến các điểm thu gom để đổi lấy những phần quà phục vụ sinh hoạt gia đình.

Ở xã Vĩnh Bình, từ sáng sớm, nhiều NCT đã có mặt tại điểm đổi rác với những bao tải chứa đầy chai nhựa, lon nước ngọt được phân loại cẩn thận. Sau khi cân và ghi nhận số lượng, họ nhận về những nhu yếu phẩm thiết thực cho cuộc sống hằng ngày.

Điều đáng quý là giá trị của mô hình không nằm ở những món quà được trao đổi, mà ở sự thay đổi trong nhận thức. Từ chỗ xem rác là thứ bỏ đi, nhiều gia đình đã hình thành thói quen phân loại, thu gom và tái chế. Nhà cửa sạch sẽ hơn, môi trường xung quanh thông thoáng hơn và ý thức giữ gìn môi trường từng bước được nâng lên.

Những chiếc chai nhựa từng bị quăng xuống kênh rạch nay trở thành “tài nguyên tái chế”; những túi rác tưởng như vô giá trị lại góp phần tạo nên những tuyến đường xanh, những khu dân cư sạch đẹp.

Bà Trần Thu Thủy (60 tuổi, xã Vĩnh Bình) cho biết: “Trước đây, gia đình tôi bỏ chung các loại rác. Từ khi tham gia mô hình đổi rác lấy quà, chúng tôi biết phân loại rác, giữ nhà cửa sạch hơn. Những món quà nhận được không lớn nhưng điều quý nhất là mình góp phần làm cho môi trường xung quanh xanh, sạch hơn”.

Những “thủ lĩnh xanh” của cộng đồng

Trong nhiều phong trào bảo vệ môi trường hiện nay, NCT đang trở thành lực lượng tiên phong.

Không chỉ trực tiếp tham gia đổi rác lấy quà, nhiều hội viên NCT còn kiên trì vận động từng hộ dân bố trí thùng chứa riêng cho rác hữu cơ và vô cơ, hướng dẫn phân loại rác tại nguồn, tuyên truyền hạn chế sử dụng sản phẩm nhựa dùng một lần.

Ở nhiều địa phương, Hội NCT còn phối hợp triển khai các mô hình “Ngày Chủ nhật xanh”, “Ngôi nhà xanh”, “Tuyến đường hoa”, tổ chức ra quân vệ sinh môi trường định kỳ, phát quang bụi rậm, thu gom rác thải và chỉnh trang cảnh quan nông thôn.

Điều đặc biệt là tiếng nói của NCT luôn có sức lan tỏa trong cộng đồng. Bằng uy tín và kinh nghiệm sống, các ông, các bà đã trở thành những tuyên truyền viên gần gũi, góp phần thay đổi hành vi của con cháu và người dân xung quanh.

Nhiều địa phương nhìn nhận, muốn xây dựng nông thôn mới xanh, sạch, đẹp thì phải khơi dậy vai trò của NCT - những người giữ gìn nếp sống và các giá trị cộng đồng.

Môi trường xanh bắt đầu từ ý thức xanh

Các chuyên gia môi trường cho rằng, để giải quyết căn cơ bài toán rác thải nông thôn cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp như mở rộng mạng lưới thu gom, đầu tư thêm điểm tập kết rác, tăng cường phương tiện vận chuyển phù hợp với điều kiện vùng sâu, vùng xa. Đồng thời, việc tuyên truyền để người dân hình thành thói quen phân loại rác tại gia đình, hạn chế sử dụng sản phẩm nhựa dùng một lần có ý nghĩa quyết định.

Nhưng trên hết, bảo vệ môi trường không phải là câu chuyện của một chiến dịch ngắn hạn. Đó là hành trình dài bắt đầu từ những hành động nhỏ nhất: Nhặt một chai nhựa, giữ sạch một con kênh, phân loại một túi rác hay tham gia một buổi đổi rác lấy nhu yếu phẩm.

Bà Phạm Thị Ngọc Hạnh (60 tuổi, xã Vĩnh Thuận) cho biết: “Rác hữu cơ có thể ủ thành phân bón cho cây trồng, còn chai nhựa thì mang đi đổi quà. Rác nếu biết tận dụng sẽ không còn là gánh nặng cho môi trường”.

Khi những NCT vẫn miệt mài nhặt từng chiếc lon, từng chai nhựa để đổi lấy vài món quà nhỏ, họ không chỉ đang làm sạch môi trường, mà còn gửi gắm cho thế hệ mai sau một thông điệp giản dị nhưng sâu sắc: Giữ lấy màu xanh của quê hương chính là giữ lấy tương lai của chính mình.