Tập trung xây dựng môi trường văn hóa

Văn hóa là dấu vết của con người in trong tự nhiên. Là những gì thuộc về con người, do con người sáng tạo ra, trong cuộc sống và vì cuộc sống của chính mình. Đó là tính người, chất người, là cái đẹp của nhân cách. Còn môi trường văn hóa là không gian mà trong đó con người chịu sự tác động của nó để trở thành Người.
Tập trung xây dựng môi trường văn hóa
Tình làng nghĩa xóm cần được coi trọng và phát huy

Văn hóa là cái đẹp, nhưng trong môi trường văn hóa thì có đẹp và có xấu, có tác động tích cực và tiêu cực đối với quá trình hình thành nhân cách. Tác động tới nhân cách trước tiên và mạnh mẽ nhất là các yếu tố văn hóa. Văn hóa nuôi dưỡng văn hóa. Văn hóa sinh ra văn hóa. Văn hóa “di truyền” từ đời này sang đời khác, làm cho một dân tộc có thể trường tồn và phát triển. Đồng thời với quá trình đó, các yếu tố tự nhiên cũng góp phần đáng kể trong hình thành nhân cách, thành thơ, thành nhạc, thành ký ức trong đời sống tâm hồn.

Xây dựng môi trường văn hóa chính là tạo nên những yếu tố văn hóa và tự nhiên mà có thể tác động tích cực đối với việc hình thành nhân cách. Và mặt khác, cần ngăn chặn để hạn chế tối đa những yếu tố tác động tiêu cực về văn hóa. Xây dựng môi trường văn hóa là một nội dung rất quan trọng trong trong Chiến lược phát triển văn hóa Việt Nam, nhằm mục tiêu xây dựng nền văn hóa và con người Việt Nam phát triển toàn diện, hướng đến chân - thiện - mỹ, thấm nhuần tinh thần dân tộc, nhân văn, dân chủ và khoa học, làm nền tảng và đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước .

Chủ đề này thật quan trọng, rộng lớn và nhiều tầng bậc. Dưới đây xin đề xuất một số ý kiến ban đầu để trao đổi và tham khảo.

1. Tính trung thực trong nhân cách: Phải thật sự chăm lo việc xây dựng nhân cách của cán bộ lãnh đạo chủ chốt các cấp, các ngành, các thầy cô giáo, các ông bố bà mẹ, anh chị cả trong gia đình để từ đó nêu gương tốt bằng những con người thật, hành động thật, giản dị, dễ hiểu và có sức truyền cảm, lan tỏa. Mục tiêu và nội dung cốt lõi quan trọng nhất trong xây dựng văn hóa là xây dựng con người có nhân cách, đạo đức tốt đẹp. Đây là điểm cần đặc biệt lưu ý để luôn bám chắc mục tiêu chủ yếu trong quá trình xây dựng văn hóa.

Trong đó đặc biệt lưu ý xây dựng tính trung thực. Có trung thực sẽ biết tự trọng, biết xấu hổ, trước nhất là xấu hổ với chính mình, sau nữa là với cộng đồng. Khi biết tự trọng thì không làm việc xấu. Để xây dựng tính trung thực, trước hết cần tôn trọng tự do cá nhân, tự do tư tưởng và ngôn luận, để mọi người không sợ bị quy chụp, không phải nói dối để tự vệ và minh bạch thông tin nhằm thấy được bức tranh chân thực về cuộc sống và công việc.

2. Nâng cao hiểu biết, xây đắp các giá trị văn hóa. Cần thường xuyên nâng cao hiểu biết về văn hóa và ý thức giữ gìn, xây đắp các giá trị văn hóa đối với cả cộng đồng. Một khi hiểu biết đủ độ sâu, độ chín thì tự nó cũng sẽ chuyển thành ý thức và nâng tầm văn hóa của mỗi người. Khi đa số có ý thức cao thì sẽ thành sức mạnh của cả một cộng đồng, không cho phép thành viên nào tùy tiện sai trái.

Trong văn hóa làng ở Tây Nguyên đã từng có những trường hợp một thành viên nào đó bị cộng đồng không thừa nhận là con của làng nữa thì đó chính là hình phạt lớn nhất, có tác dụng răn đe hơn bất kỳ bản án nào. Cái tình trong văn hóa làng có nhiều giá trị đẹp rất đáng được bảo tồn và nhân lên, giúp cho con người ta thiện và đẹp hơn. Ở góc độ này, chúng ta cần tham khảo, nghiên cứu sâu hơn để chọn lọc và phát huy những mặt tốt đẹp, tích cực trong văn hóa làng của người Việt Nam ta.

Tất nhiên, trong văn hóa làng cũng tồn tại những mặt, những vấn đề đến nay không còn phù hợp, hạn chế sự phát triển của các cá nhân và cộng đồng cần phải được điều chỉnh.

Tập trung xây dựng môi trường văn hóa
Ảnh minh họa

3. Đại văn hào Nga Makxim Gorky đã có lần nói đại ý, đối với ông, văn hóa suy đồi còn đáng sợ hơn Tổ quốc lâm nguy. Khi Tổ quốc lâm nguy nhưng văn hóa còn, văn hóa bền vững thì sẽ bảo vệ được Tổ quốc, thậm chí bị mất rồi vẫn có thể giành lại được. Còn khi để mất văn hóa, văn hóa lâm nguy thì chẳng những mất Tổ quốc mà còn có khi mất cả dân tộc, mất chủ nhân và linh hồn của Tổ quốc ấy. Tham nhũng và lợi ích nhóm tiêu cực của cán bộ có chức quyền nó có sức tàn phá dữ dội đối với văn hóa, hơn bất kỳ thứ gì. Ngăn chặn tham nhũng, lợi ích nhóm tiêu cực, suy đồi văn hóa. Cuộc đấu tranh phòng chống tham nhũng do Đảng và Nhà nước phát động và chỉ đạo hiện nay đang có tác động tốt đối với việc ngăn chặn sự suy thoái đạo đức, cũng tức là ngăn chặn suy đồi văn hóa.

Do đó, hơn lúc nào hết, cần hết sức ủng hộ, hưởng ứng, góp ý và góp phần cho cuộc đấu tranh chống tham nhũng ngày càng hiệu quả cao hơn, cả chiều rộng và chiều sâu, thực chất và bền vững. Trong đó, cần chú ý hơn nữa những biện pháp về cơ chế, thể chế nhằm kiểm soát tốt việc sử dụng quyền lực, ngăn chặn trước và từ xa các vụ việc tham nhũng. Cải cách lập pháp và tư pháp theo hướng nhân văn, tiến bộ hiện đại là một nội dung rất quan trọng đối với xây dựng văn hóa.

4. Hoạt động văn hóa, truyền thông đóng vai trò quan trọng trong xây dựng, hình thành nhân cách con người: Văn học, điện ảnh, sân khấu, âm nhạc, truyền thông, báo chí,… cần giàu tính nhân văn hơn, tham gia mạnh mẽ và tác động tích cực hơn nữa cho xây dựng văn hóa. Phải chăm chỉ và cần mẫn nâng niu tích góp các giá trị nhân văn và tìm cách phát huy nó sâu rộng vào cộng đồng, biến thành nhân cách tốt trong mỗi con người.

Thông tin truyền thông cũng là một loại hoạt động văn hóa. Cần hạn chế tối đa và ngăn chặn mạnh mẽ việc một bộ phận nhà báo không đủ chuẩn về nhân cách tham gia vào các hoạt động lợi ích nhóm tiêu cực, làm cho trắng đen lẫn lộn, đánh bóng và bao che cho bên này, xuyên tạc vu cáo bên kia, răn đe dọa dẫm người ta để tống tiền, làm mất uy tín giới báo chí. Cần quan tâm việc bảo vệ công lý, bảo vệ những người dám đấu tranh chống lại các thế lực ngầm, vạch mặt kẻ tham nhũng.

5. Người lãnh đạo phải biết lắng nghe “ngôn ngữ” văn hóa. Để xây dựng môi trường văn hóa, cần phải hết sức giữ gìn sự trong sạch ở các cơ quan nắm cán cân công lý và làm văn hóa. Nơi này chỉ nên tập hợp những con người thật sự liêm khiết, có tấm lòng yêu thương con người, biết khóc vì nỗi đau oan trái của đồng loại và biết căm giận trước cái ác và cái xấu xa bẩn thỉu. Đó là những con người công tâm, bản lĩnh chính trực, không bị sự cám dỗ của đồng tiền và sự áp đặt của quyền lực mà nói theo hoặc uốn cong ngòi bút. Không để có các trường hợp oan sai, nhất là các oan sai từ công việc điều tra, truy tố và xét xử. Những trường hợp như vậy tai hại vô cùng, để lại vết nhơ và nỗi nhục của nền công lý, và xa hơn nữa là làm mất uy tín của chế độ chính trị, thậm chí còn hơn rất nhiều bất kỳ các tuyên truyền phản động nào. Những người bị oan ức phải được phát hiện và được minh oan, giải oan sớm nhất có thể. Đừng vì cố tình bảo thủ mà để cho người khác phải bị oan ức, kể cả bị giết oan, chết thay cho kẻ phạm tội. Việc cố ý làm sai và không chịu sửa để người khác phải bị oan là một tội ác không thể bỏ qua.

Môi trường tự nhiên cần được bảo vệ nghiêm, không để bị ô nhiễm và vấy bẩn, cảnh quan thiên nhiên và những kiến trúc đẹp, kể cả các dòng sông, đồng ruộng, bờ tre và làng quê Việt Nam đằm thắm, yên lành và những dãy phố xưa như sự hoài niệm và lời nhắn gửi từ quá khứ của những tâm hồn kiến trúc đa cảm và những tác phẩm hội họa giá trị… được bảo tồn, đều có tác động quan trọng trong xây dựng văn hóa, đời sống tâm hồn của con người.

Một điều nữa, theo tôi cần lưu ý trong câu chuyện về xây dựng môi trường văn hóa. Nên nhớ, văn hóa là cái đẹp. Cái đẹp vừa bền vững lại vừa mong manh dễ vỡ. Đã vỡ rồi thì khó hàn gắn lại. Và mặt khác, trong văn hóa luôn có ngôn ngữ tinh tế, những tín hiệu nhạy cảm và sâu lắng. Vì những lẽ ấy, cần phải có những người lãnh đạo phụ trách không thô bạo, biết ngôn ngữ ấy và biết lắng nghe… thì mới có thể làm tốt.

TS. Vũ Ngọc Hoàng

Tin liên quan

Cùng chuyên mục

Đồng Nai hỗ trợ Bạc Liêu 2 tỷ đồng để phòng, chống dịch Covid-19

Đồng Nai hỗ trợ Bạc Liêu 2 tỷ đồng để phòng, chống dịch Covid-19

Ngày 23/10, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh Đồng Nai Cao Tiến Dũng làm trưởng đoàn, đã đến thăm, tặng quà hỗ trợ công tác phòng, chống dịch Covid-19 cho tỉnh Bạc Liêu.
Tấm lòng Vàng của vợ chồng anh Lành

Tấm lòng Vàng của vợ chồng anh Lành

Biết những bà con từ các tỉnh, thành phố trở về địa phương tránh dịch còn nhiều khó khăn, vất vả, chủ một cơ sở kinh doanh đã tổ chức nấu cơm vừa hỗ trợ người về thực hiện cách ly y tế tập trung, vừa hỗ trợ anh chị em đang làm nhiệm vụ tại khu cách ly và ở địa phương…
“Khúc khích với Văn Nhân” - một cách tiếp cận hóm hỉnh, sáng tạo

“Khúc khích với Văn Nhân” - một cách tiếp cận hóm hỉnh, sáng tạo

Tôi đang có trong tay 2 tập “Khúc khích với Văn Nhân” của Nhà thơ, họa sĩ Trần Nhương. Như “Lời thưa” của tác giả ở đầu sách: “Tập chân dung này cũng lấy vui làm chính tôi viết nhúc nhắc mấy năm và phần nhiều đã công bố trên trannhuong.com - con web của tôi với chuyên mục “Mỗi tuần một chân dung vui”.
Miệt mài giữ nghề truyền thống

Miệt mài giữ nghề truyền thống

Đến hẹn lại lên, cứ vào mỗi mùa Trung thu, dù trẻ con ngày nay ít còn chơi đèn kéo quân, nhưng gần ngày Rằm tháng 8, nghệ nhân Vũ Văn Sinh vẫn miệt mài làm ra những chiếc đèn truyền thống để giữ nghề…
Về nơi “nước non  ngàn dặm...”

Về nơi “nước non ngàn dặm...”

Du khách đến tham quan nơi “nước non ngàn dặm ra đi” ở khu vực núi Túy Vân thường đi theo hai đường: Từ thành phố Huế theo QL49B xuống biển Thuận An, qua đập Hòa Duân rồi chạy thẳng khoảng 40 km đến thị trấn Vinh Hiền để đến núi; hoặc từ Đà Nẵng qua QL1A đến đoạn phía bắc đèo Phước Tượng, qua cầu Tư Hiền đi thêm khoảng 3 km nữa là tới núi Tuý Vân, có chùa Thánh Duyên với tháp Điều Ngự 3 tầng cổ kính ở xã Vinh Hiền, huyện Phú Lộc, tỉnh Thừa Thiên Huế…

Tin khác

Nặng tình với văn hóa Dao

Nặng tình với văn hóa Dao
Với niềm say mê và gìn giữ vốn văn hóa của tổ tiên, hơn 20 năm qua, ông Triệu Quang Bình, thôn Mùng, xã Dương Hưu, huyện Sơn Động, tỉnh Bắc Giang hằng ngày bỏ công sức, thời gian để khôi phục, gìn giữ bản sắc của đồng bào Dao ở miền sơn cước này...

Gió heo may…

Gió heo may…
Thu Hà Nội dịu dàng đến lạ, dòng người hối hả trên đường vì cuộc sống mưu sinh sau một ngày để trở về nhà

Nhà văn Abdulrazak Gurnah đoạt giải Nobel Văn học năm 2021

Nhà văn Abdulrazak Gurnah đoạt giải Nobel Văn học năm 2021
Giải thưởng Nobel Văn học 2021 vinh danh nhà văn Abdulrazak Gurnah, người Anh gốc Tanzania, ông có nhiều bài viết liên quan đến chủ nghĩa thực dân và các quốc gia châu Phi thời kỳ hậu thuộc địa.

Lễ đầy tháng của người Tày

Lễ đầy tháng của người Tày
Lễ cúng đầy tháng con của người Tày mang ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với văn hóa dân tộc Tày. Trong tâm thức người Tày, Lễ này đánh dấu sự tồn tại và quyết định đến số phận của đứa trẻ đó trong gia đình.

Ca sĩ Phi Nhung qua đời vì mắc COVID-19

Ca sĩ Phi Nhung qua đời vì mắc COVID-19
Theo đại diện của ca sĩ Phi Nhung, ca sĩ Phi Nhung đã qua đời ngày 28/9, tại Bệnh viện Chợ Rẫy, TP Hồ Chí Minh, sau hơn 1 tháng điều trị COVID-19.

Bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể ca trù ở Thái Bình

Bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể ca trù ở Thái Bình
Cùng với hát chèo, ca trù được coi là một loại hình nghệ thuật dân gian đặc sắc, vừa độc đáo lại vừa có sức hút riêng trên mảnh đất quê lúa Thái Bình. Hiện nay, ca trù đang dần bị mai một, cần nhiều giải pháp thiết thực trong việc khôi phục, bảo tồn, gìn giữ và phát huy loại hình nghệ thuật độc đáo này.
Xem thêm
Bình Thuận: Đón hơn 120 khách đầu tiên đến nghỉ dưỡng

Bình Thuận: Đón hơn 120 khách đầu tiên đến nghỉ dưỡng

Ngày 24/10, tại Pandanus Resort - TP. Phan Thiết, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Bình Thuận Nguyễn Minh có buổi gặp gỡ và làm việc với Thường trực Hiệp hội Du lịch Bình Thuận. Cùng tham dự còn có lãnh đạo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Văn phòng UBND tỉnh, UBND thành phố Phan Thiết…
Tỉnh Bình Thuận: An toàn đón khách ở trạng thái bình thường mới

Tỉnh Bình Thuận: An toàn đón khách ở trạng thái bình thường mới

Ngày 18/10, Chủ tịch UBND tỉnh Bình Thuận ban hành Quy định tạm thời các biện pháp hành chính “Thích ứng an toàn, linh hoạt, kiểm soát hiệu quả dịch Covid-19”, theo từng cấp độ dịch áp dụng trên địa bàn tỉnh Bình Thuận. Và nổi lên nhất vừa phòng chống dịch lại vừa phát triển kinh tế, ngày 24/10/2021, Bình Thuận sẽ mở cửa đón khách “du lịch xanh” quay trở lại.
Ẩn số sau điểm check-in mới "chất như nước cất" tại Nam Phú Quốc

Ẩn số sau điểm check-in mới "chất như nước cất" tại Nam Phú Quốc

Bạn sẽ làm gì khi làng mình được UNESCO trao tặng danh hiệu Di sản Văn hóa Thế giới? Bạn tổ chức họp ở nhà cộng đồng, và ai đó giơ tay ý kiến: “Cần vẽ lên tường”. Bạn hẳn sẽ cho người đó bị… dở hơi. Nhưng Penang, Malaysia đã làm vậy. Và họ trở thành một trong những điểm check-in hàng đầu châu Á.
Tuyển Việt Nam sẽ rớt khỏi Top 100 thế giới nếu thua Oman

Tuyển Việt Nam sẽ rớt khỏi Top 100 thế giới nếu thua Oman

Tuyển Việt Nam có thể tuột khỏi Top 100 trên bảng xếp hạng FIFA nếu tiếp tục thua tuyển Oman ở lượt trận thứ 4 vòng loại World Cup 2022 khu vực Châu Á.
Lý do nào khiến Ánh Viên muốn từ giã bơi lội đỉnh cao?

Lý do nào khiến Ánh Viên muốn từ giã bơi lội đỉnh cao?

Kình ngư Nguyễn Thị Ánh Viên đã gửi đơn bày tỏ mong muốn chia tay đội tuyển bơi Việt Nam và từ giã sự nghiệp thi đấu bơi lội đỉnh cao.
Huấn luyện viên Park Hang-seo lý giải về 3 bàn thua trước tuyển Trung Quốc

Huấn luyện viên Park Hang-seo lý giải về 3 bàn thua trước tuyển Trung Quốc

Huấn luyện viên Park Hang-seo cảm thấy tiếc nuối khi đội tuyển Việt Nam thua sát nút 2-3 trước tuyển Trung Quốc. Ông thừa nhận việc thay hậu vệ vội vàng đã khiến đội nhà thua cuộc.
Hội Minh thề

Hội Minh thề

Năm 1561 Thái hoàng Thái hậu Vũ Thị Ngọc Toản (vợ của Thái thượng hoàng Mạc Đăng Dung) lập nên ấp Lan Niểu (nay là làng Hòa Liễu, xã Thuận Thiên, huyện Kiến Thụy, TP Hải Phòng). Bà quyên góp tôn tạo ngôi chùa cổ Thiên Phúc (nay là chùa Hòa Liễu, di tích lịch sử cấp quốc gia năm 2013). Phần quyên góp còn dư sau khi tôn tạo chùa, bà cho mua ruộng để chia cho dân cày và làm ruộng công, lập quỹ giúp đỡ người nghèo, neo đơn… Để phòng xảy ra tư lợi, bà cùng dân làng lập ra Hội Minh thề và Hịch Minh thề. Hội Minh thề được duy trì nghiêm cẩn trong suốt thời gian nhà Mạc trị vì. Rồi có thời gian bị lãng quên. Năm 2002 Hội Minh thề được chính quyền và Nhân dân địa phương phục dựng. Hội Minh thề được triều nhà Nguyễn thế kỷ thứ XIX sắc phong bốn chữ vàng “Mỹ tục khả phong”…
Dòng sông tuổi thơ

Dòng sông tuổi thơ

Trong cuộc đời mỗi con người, ai cũng phải trải qua những buồn vui, sóng gió đẩy đưa... Sông quê hương vẫn nằm đó, lắng nghe tiếng đổi thay của mỗi tuổi thơ, dịu dàng và thân thuộc.
Bà nội

Bà nội

Buổi chiều, bố đi làm về. Vào bàn ăn, vừa mở lồng bàn, bố đã reo: Trời! Bà cho cả nhà ăn những gì mà trông đã thấy ngon thế này. Nghe tiếng bố, Hiệp và Khuê, đứa mười lăm, đứa mười hai đang ở ngoài phòng học liền chạy vào. Trên bàn ăn, như có phép lạ, hiện lên sáu đĩa bánh trôi, sáu bát bánh chay, tất cả đều trắng phau.
Thanh Sơn, Khả Ngân: "Kết phim 11 tháng 5 ngày sẽ làm thỏa mãn khán giả"

Thanh Sơn, Khả Ngân: "Kết phim 11 tháng 5 ngày sẽ làm thỏa mãn khán giả"

Thanh Sơn, Khả Ngân đã có những tiết lộ thú vị về cái kết của phim "11 tháng 5 ngày".
Thủy Tiên - Công Vinh sao kê từ thiện hơn 177 tỉ đồng với 18.000 tờ A4

Thủy Tiên - Công Vinh sao kê từ thiện hơn 177 tỉ đồng với 18.000 tờ A4

Chiều 17.9, ca sĩ Thủy Tiên và Công Vinh có mặt tại ngân hàng để tiến hành sao kê số tiền kêu gọi ủng hộ miền Trung. Nữ ca sĩ tiết lộ sao kê dài 18.000 tờ A4 và con số cuối trong tài khoản là hơn 177 tỉ đồng.
Con gái ca sĩ Phi Nhung tiết lộ tình trạng sức khỏe của mẹ

Con gái ca sĩ Phi Nhung tiết lộ tình trạng sức khỏe của mẹ

Ca sĩ Phi Nhung bị nhiễm Covid-19 và được điều trị tại Bệnh viện Chợ Rẫy, TP.HCM.
Phiên bản di động