Tác giả Trần Nguyễn và hành trình gìn giữ giá trị văn hóa dân tộc

Sinh năm 1976 tại Thốt Nốt, TP Cần Thơ, lớn lên trên vùng đất giàu truyền thống đờn ca tài tử, cải lương, Trần Nguyễn dành tình cảm đặc biệt cho nghệ thuật Nam Bộ. Với ông, cải lương không chỉ là sân khấu của những câu ca, vai diễn mà còn lưu giữ ký ức, phong tục, tâm hồn và những giá trị nhân văn của người dân miền sông nước.

Từ làm kỹ thuật đến nghiên cứu văn hóa

Điểm xuất phát của Trần Nguyễn là cơ khí chế tạo máy. Được đào tạo đến trình độ kỹ sư thực hành bậc 7/7, ông có nhiều năm gắn bó với giáo dục nghề nghiệp, đào tạo và giới thiệu việc làm cho nhiều kỹ thuật viên làm việc tại hệ thống đại lý Yamaha trên toàn quốc.

Tác giả Trần Nguyễn

Kỹ thuật đem đến tư duy thực hành, tính hệ thống; giáo dục nghề nghiệp giúp ông hiểu giá trị của việc truyền nghề và tạo dựng năng lực cho con người. Những nền tảng ấy sau này được ông mang vào nghiên cứu văn hóa, nghệ thuật. Nguyễn Thành Nguyện tiếp tục học tập, nghiên cứu và có trình độ Thạc sĩ ngành Lịch sử - Nghệ thuật. Từ đây, hoạt động của ông mở rộng sang văn hóa, nghệ thuật, nông nghiệp và phát triển cộng đồng.

Với nghệ danh NS Cầm Thi, Trần Nguyễn dành nhiều tâm huyết cho sân khấu cải lương Nam Bộ. Trong sáng tác và hoạt động nghệ thuật, ông hướng tới những giá trị về quê hương, đất nước, con người và đạo lý truyền thống; đồng thời đồng hành cùng nhiều nghệ sĩ, nhà nghiên cứu, đạo diễn trong các hoạt động liên quan đến sân khấu và văn hóa truyền thống.

Bảo tồn di sản không chỉ là giữ lại quá khứ

Cùng với sáng tác, Trần Nguyễn tham gia nghiên cứu, bảo tồn và phát huy văn hóa - nghệ thuật. Ông từng đảm nhiệm các vị trí như Giám đốc Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp Tây Đô TP Cần Thơ; Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Bảo tồn Văn hóa Nghệ thuật Đông Nam Á; Chủ tịch Hội đồng Nghiên cứu về Công nghiệp Văn hóa; Phó Giám đốc Trung tâm UNESCO Bảo tồn và Phát triển Đờn ca tài tử Nam Bộ; Giám đốc Trung tâm UNESCO Bảo tồn Di sản Văn hóa Dân tộc.

NS Nguyễn Thành Nguyện cùng GSTS, Anh hùng Lao động, Nhà Giáo Nhân dân Võ Tòng Xuân

Ở những vị trí khác nhau, mối quan tâm xuyên suốt của ông là làm thế nào để giá trị văn hóa truyền thống không tách khỏi đời sống. Với đờn ca tài tử, cải lương Nam Bộ, ông quan tâm đào tạo, huấn luyện, tìm kiếm tài năng trẻ, kết nối bảo tồn với giáo dục và cộng đồng.

Quan điểm ấy mở rộng sang nghiên cứu văn hóa gắn với nông nghiệp, môi trường và phát triển bền vững. Ông tham gia một số hướng nghiên cứu, đề án về “Văn hóa Nông nghiệp xanh, bền vững”, không gian văn hóa gắn với nguồn cội, nông nghiệp xanh, môi trường và cộng đồng; nghiên cứu văn hóa Khmer và sự giao thoa văn hóa trong đời sống. Ở đó, văn hóa không được nhìn như một lĩnh vực biệt lập mà hiện diện trong cách con người ứng xử với quê hương, thiên nhiên, lao động và cộng đồng. Những giá trị truyền thống vì thế không chỉ được lưu giữ mà còn có thể tham gia vào đời sống và quá trình phát triển.

NS Trần Nguyễn tham gia Ban Giám Khảo cuộc thi Tiếng hát Từ trái tim Đồng bằng sông Cửu Long 2024

Một hành trình đa lĩnh vực, một điểm đến văn hóa

Điều đáng chú ý ở Trần Nguyễn là sự đa dạng về lĩnh vực nhưng không phân tán về mục tiêu. Cơ khí, giáo dục nghề nghiệp, lịch sử nghệ thuật, cải lương, bảo tồn di sản, nông nghiệp và môi trường được kết nối bằng một mạch chung: Tri thức phải tạo ra giá trị cho con người và cộng đồng. Trong nghệ thuật, ông hướng về gìn giữ bản sắc; trong nghiên cứu, quan tâm bảo tồn và phát huy di sản; trong giáo dục nghề nghiệp, chú trọng đào tạo nguồn nhân lực gắn với thực tiễn; còn với nông nghiệp và môi trường, tìm kiếm sự hài hòa giữa phát triển kinh tế, bảo vệ thiên nhiên và gìn giữ giá trị văn hóa cộng đồng.

Từ góc nhìn ấy, hành trình của Trần Nguyễn là sự gặp gỡ giữa khoa học, giáo dục và văn hóa; giữa truyền thống và yêu cầu phát triển của đời sống hiện đại. Đối với ông, bảo tồn văn hóa không phải là đóng khung di sản trong quá khứ. Một làn điệu cải lương, một câu ca tài tử hay một giá trị văn hóa chỉ thực sự sống khi có người hát, người diễn, người nghiên cứu, người học và quan trọng nhất là có thế hệ tiếp nối.

Từ Thốt Nốt - nơi nuôi dưỡng tình yêu cải lương - đến những hoạt động trên nhiều lĩnh vực, Trần Nguyễn đang theo đuổi một cách tiếp cận nhất quán: Giữ gìn văn hóa không chỉ để nhớ về quá khứ, mà để trao cho tương lai một nền tảng tinh thần bền vững.