Sông Hồng hay sông Thao?

Gần đây, trên các bản tin thời tiết của Đài Truyền hình Trung ương thấy các biên tập viên nói nhiều đến tên sông Thao khi thông báo về tình hình lũ lụt trên sông Hồng. Vậy con sông này thực chất tên là gì?

Lần tìm trên Google, thấy có một tài liệu khá lí thú. Đó là bài tham luận “Tên gọi của sông Hồng: Dấu tích biểu hiện nét đa dạng văn hóa trong lịch sử người Việt” của tác giả Trần Trí Dõi, Khoa Ngôn ngữ học, Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội, trình bày tại Hội thảo quốc tế Việt Nam học lần thứ 3, từ ngày 4 - 7/12/2008.

1010 ddd
Phú Thọ nhìn từ Hữu ngạn sông Thao

Ông Trần Trí Dõi cho biết, sách sử xưa ghi lại, khi chảy vào Việt Nam sông Hồng có các tên là sông Cái, Thao, Nhị/Nhĩ Hà, Phú Lương, Bạch Hạc, Tam Đới, Đại Hoàng, Xích Đằng, Hoàng Giang, Lô/Lô Giang. Theo ông, qua hơn mười tên gọi khác nhau của sông Hồng và một số biến thể của chúng, có thể nhận thấy những tên gọi ban đầu dường như có gốc gác Nam Á và Thái - Kađai. Về sau, trừ trường hợp tên gọi “sông Cái”, những tên gọi Nam Á và Thái - Kađai ấy đều bị “Hán hoá” hay “Hán - Việt” để có dạng thức như ngày nay. Lí giải cách đặt tên con sông này qua các thời kì, ông cho rằng, cư dân ven sông đã đặt tên sông theo 3 nhóm. Nhóm thứ nhất là tên gọi sông Cái, sông Thao, sông Nhĩ Hà/Nhị Hà, sông Hồng/Hồng Hà. Đây là cách gọi tên theo “tính chất, đặc điểm” của con sông bằng ngôn ngữ của chủ thể. Nhóm tên gọi thứ hai là Bạch Hạc, Tam Đới, Xích Đằng và Đại Hoàng là chỉ “địa danh lãnh thổ nơi con sông chảy qua”. Nhóm tên gọi thứ ba là sông Phú Lương và sông Lô/Lô Giang, là tên gọi Hán hóa và Hán - Việt hóa các tên gọi sông thuần Việt từ thời tối cổ.

Về tên gọi sông Thao, bắt nguồn từ chữ là tao (trong “nặm tao”), nghĩa là “sông lớn, sông chính” theo cách gọi của cộng đồng cư dân ngữ hệ Thái - Kađai từng cư trú ở vùng sông này thời cổ xưa.

Về tên gọi sông Hồng/Hồng Hà có nghĩa là “sông có mầu nước đỏ”. Theo “Đại Nam nhất thống chí” thì đến giữa thế kỉ XIX, tên sông vẫn là Nhị hay Nhị Hà. Khi xâm lược Việt Nam, với yêu cầu ghi tên sông vào văn bản, người Pháp đã lựa chọn đặc điểm của nước sông và thể hiện bằng ngôn ngữ của mình là “rivière rouge” (sông có màu nước đỏ/hồng). Tên gọi này được Việt hóa thành sông Hồng hay Hồng Hà và được dùng phổ biến đến nay.

Qua tài liệu trên cho thấy, sông Thao là tên gọi cổ, đến nay vẫn còn được người dân vùng Phú Thọ, Việt Trì dùng để chỉ đoạn sông Hồng chảy qua nơi này. Còn tên sông Hồng mới có từ khoảng giữa thế kỉ XIX và theo cách gọi của người Pháp nhưng trong thực tế lại được sử dụng phổ biến trong các văn bản pháp lí của Nhà nước và quen thuộc với người dân cả nước. Vì vậy, khi nghe tên sông Thao được nhắc nhiều trên truyền hình, nhiều người cảm thấy lạ lẫm.

Thiết nghĩ, Nhà nước cần thống nhất cách gọi tên cho con sông này và nên gọi là sông Hồng cho phổ biến, thông dụng hơn.

Văn Minh

Tin liên quan

Cùng chuyên mục

Luôn phải dạy trẻ đức tính trung thực, thật thà

Luôn phải dạy trẻ đức tính trung thực, thật thà

Trung thực, thật thà là một đức tính tốt đẹp của con người chúng ta. Trong cuộc sống hằng ngày, sự gian dối dù với bất kì việc gì, trong hoàn cảnh nào cũng là rất đáng ghét, vì vậy luôn rất cần sự thật thà, trung thực.
Cán bộ, đảng viên phải làm tốt công tác dân vận

Cán bộ, đảng viên phải làm tốt công tác dân vận

Trong bài viết về công tác dân vận đăng trên báo Sự Thật ngày 15/10/1949, Bác Hồ viết: “Lực lượng của dân rất to. Việc dân vận rất quan trọng. Dân vận kém thì việc gì cũng kém.
Bắc Kạn... không cạn tiềm năng

Bắc Kạn... không cạn tiềm năng

Nhiều lần qua Bắc Kạn, nhưng tôi không để ý vì sao tỉnh có tên Bắc Kạn mà không là Bắc Cạn như trước đây. Nhân chuyến đi dự Lễ bế mạc Giải bóng chuyền hơi trung, cao tuổi năm 2020 do tỉnh Bắc Kạn đăng cai tổ chức, tự nhiên 2 từ “Kạn”, “Cạn” gợi cho tôi những cảm xúc mới về vùng đất này…
Chuyện công chức thời @ (Kì 2)

Chuyện công chức thời @ (Kì 2)

Không chỉ công chức, phường xã, mà một số công chức cấp trên cũng bị dân than phiền chưa “hết lòng” phục vụ Nhân dân, xa dân. Không ít người có chức có quyền dính líu tới tham nhũng…
Chuyện công chức thời @ (Kì 1)

Chuyện công chức thời @ (Kì 1)

Công chức nhà nước có trách nhiệm thay mặt chính quyền giải quyết những vướng mắc của công dân, giúp dân hiểu, làm đúng pháp luật, cho xã hội yên bình, nhà nhà hạnh phúc. Thế nhưng có không ít công chức lại chưa “hết lòng” vì dân…

Tin khác

Dân vận là vì dân trong giai đoạn hiện nay

Dân vận là vì dân trong giai đoạn hiện nay
Tư tưởng, đạo đức, phong cách dân vận Hồ Chí Minh mãi mãi soi sáng, dẫn đường cho toàn Đảng, toàn dân ta trong sự nghiệp cách mạng, đổi mới, hội nhập và phát triển vì dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh.

Có một cuốn sách “bên lề” nên đọc

Có một cuốn sách “bên lề” nên đọc
Sau những cuốn sách hấp dẫn, nổi tiếng, viết với phong cách riêng, thẳng thắn, không pha trộn, với các tên sách quyến rũ người đọc như “Nguyễn Du đời và tình”; “Thảm án các công thần khai quốc đời Lê”; “Tìm ngọc trong di sản văn chương Việt”… Lần này, Tiến sĩ (TS) Đinh Công Vỹ lại cho ra cuốn sách “Việt sử nói gì?” tại  Nhà Xuất bản Phụ nữ Việt Nam.

Nghĩ về Trung thu xưa

Nghĩ về Trung thu xưa
Tết Trung thu, theo quan niệm chung là "Tết của trẻ em". Nhưng thực sự, Tết Trung thu là của chung cho cả mọi người. Người lớn trong ngày này cũng tìm gặp nhau để cùng ngâm thơ và "thưởng nguyệt".

Cần nâng cao chất lượng, hiệu lực giám sát và phản biện

Cần nâng cao chất lượng, hiệu lực giám sát và phản biện
Một hoạt động thường xuyên diễn ra trong thực tiễn, song chưa được hệ thống hóa, quy chuẩn hóa và chính thức hóa, đó là giám sát và phản biện xã hội.

Chỉ còn là cái tên trong hoài niệm...

Chỉ còn là cái tên trong hoài niệm...
Về hưu, có thời gian đi thăm một số di tích lịch sử cách mạng ở Chiến khu Việt Bắc, chúng tôi khá phấn khởi khi thấy các khu di tích được địa phương quan tâm bảo quản, tu bổ thường xuyên. Nhiều nơi còn được các cơ quan, đơn vị có liên quan tài trợ kinh phí, giúp phục chế, tôn tạo các công trình mang đậm dấu ấn lịch sử.
Xem thêm
Phiên bản di động