Phụ nữ mang thai có nên dùng thuốc bổ đông y?

Khi mang thai, có người mẹ nào lại không mong muốn sinh hạ được đứa con lành lặn, khoẻ mạnh và chính bản thân mình cũng có đủ sức để “vượt cạn” và nuôi con? Bởi vậy, ngoài việc ăn uống đủ về lượng và tốt về chất, tâm lí chung của các thai phụ là rất muốn được bồi bổ thêm bằng thuốc, trong đó có các thuốc bổ của y học cổ truyền.
Xung quanh vấn đề này có hai quan điểm trái ngược nhau: (1) Có người cho rằng, thuốc bổ đông y rất “lành” và không độc hại cho nên có thể yên tâm sử dụng. (2) Lại có người cho rằng, các loại thuốc dưỡng thai đông y chỉ là một mớ “hổ lốn”, chẳng biết có những chất gì độc hại bên trong, lại chỉ được dùng theo kinh nghiệm nên không thể tin cậy được, thậm chí có người còn sợ dùng đông dược dưỡng thai thì da dẻ đứa con sẽ bị đen đúa hoặc thai nhi phát triển quá to gây khó khăn khi sinh nở (!). Hậu quả dẫn đến hai khuynh hướng: Hoặc lạm dụng thái quá hoặc phủ định triệt để. Vậy, rốt cuộc phụ nữ mang thai có nên dùng thuốc bổ đông y không?

Trước hết, cần phải nói ngay rằng, quan niệm về thuốc bổ và liệu pháp bồi bổ của y học cổ truyền có nhiều điểm hoàn toàn khác biệt so với y học hiện đại. Theo cổ nhân, “vô độc bất thành dược”, “thị dược tam phần độc”, không có thứ thuốc nào không độc, thuốc nào cũng có vài ba phần độc hại, kể cả thuốc bổ. Vậy nên, việc dùng thuốc bổ nói chung phải được xem xét một cách thận trọng và tuân thủ theo những nguyên tắc nhất định, đặc biệt đối với thai phụ, những người mà đông y luôn đặt trong tình thế “chửa là cửa mả”. Cũng vì thế, các dược thư cổ như Thần nông bản thảo kinh sơ, Kim quỹ yếu lược, Bản thảo cương mục... luôn ghi rõ nhưng vị thuốc cấm dùng cho phụ nữ có thai, trong đó có cả những vị thuốc thuộc nhóm bổ dưỡng. Tuy nhiên, không phải vì thế mà đông y tuyệt đối không dùng thuốc bổ cho thai phụ, mà trái lại, trong một phạm vi nào đó liệu pháp này còn được khuyến khích vì những lí do sau đây:

Ảnh minh họa
Ảnh minh họa

* Khi mang thai, trạng thái sinh lí của cơ thể thai phụ biến đổi rất lớn: Âm huyết hạ xuống để nuôi thai, bình thường ở nữ huyết đã không đủ nay nhu cầu về huyết lại lớn nên càng thiếu (thiếu máu sinh lí), huyết thiếu dễ thương âm khiến cho âm huyết đều hao tổn rất cần được bổ sung. Thêm nữa, lượng dinh dưỡng cần thiết cho thai phụ là rất lớn không chỉ để nuôi sống người mẹ mà còn để giúp cho một cái trứng nhỏ bé đã được thụ tinh phát triển thành thai nhi nặng khoảng 3kg trong vòng 40 tuần, đồng thời còn cung cấp vật chất cho sự phát triển của tử cung, nhau thai và bầu vú, đáp ứng nhu cầu dự trữ các chất dinh dưỡng cho lúc đẻ và tiết sữa. Cổ nhân có câu: “Dựng phu, nhất nhân ẩm thực nhị nhân hấp thu” (phụ nữ mang thai, một người ăn cho cả hai người). Vì vậy, các cơ quan tạng phủ, đặc biệt là tì vị và tâm mạch phải làm việc cật lực nên dễ lâm vào tình trạng suy nhược rất cần phải bồi bổ.

* Trong giai đoạn từ khi thụ thai đến khi sinh nở, thai phụ rất dễ mắc một số chứng bệnh như ác trở (ốm nghén), tử thũng (phù khi có thai), tử lâm (đi tiểu khó khi mang thai), thai động bất an (động thai), thai lậu (có thai băng huyết), truỵ thai (sảy thai, đẻ non), tử giản (sản giật)... Theo đông y, nguyên nhân của các chứng bệnh này ngoài yếu tố Tà khí (tác nhân gây bệnh từ bên ngoài xâm nhập) còn có vai trò của Chính khí (sức đề kháng suy giảm do công năng hoạt động của các tạng phủ bị rối loạn). Ví như, trong chứng ác trở ngoài nguyên nhân do hàn tà xâm nhập, ăn uống không hợp lí... thì vấn đề tì vị hư yếu có vai trò rất quan trọng. Hay như, trong các chứng bệnh tử thũng, thai động bất an, truỵ thai... phần lớn là do khí huyết hư nhược, công năng của các tạng tì, thận suy giảm. Bởi vậy, đối với thai phụ, ngoài việc bồi bổ bằng ăn uống (thực dưỡng), vấn đề dùng đông dược để dưỡng thai (dược dưỡng) có ý nghĩa hết sức quan trọng trong việc dự phòng tích cực và điều trị hiệu quả các chứng bệnh có thể phát sinh.

* Theo quan niệm của y học cổ truyền, “bổ” có nghĩa là bù đắp, bổ sung những gì mà cơ thể đang thiếu. Âm hư thì bổ âm, dương hư thì bổ dương, tâm huyết hư thì bổ tâm huyết, tì khí hư thì bổ tì khí... , nghĩa là phần nào, bộ phận nào của nhân thể hư thiếu, sút kém thì phải bằng mọi cách bồi phụ cho đầy đủ để nhằm mục đích lập lại và duy trì thế cân bằng động cho cơ thể. Xét cho cùng, theo đông y, con người ta không khi nào không phải tiến hành bồi bổ. Mỗi ngày ăn cơm ba bữa cũng chính là phương thức bồi bổ cơ bản nhất. Bởi thế, việc dùng thuốc bổ đông y cho thai phụ không phải là điều không nên làm.

Tuy nhiên, vì “vô độc bất thành dược” nên khi dùng thuốc bổ đông y cho mọi người nói chung và cho thai phụ nói riêng nhất thiết phải tuân thủ các nguyên tắc sau đây:

+ Hư đâu bổ đó. Đây là nguyên tắc cơ bản nhất, tuy thuốc bổ nào cũng có tác dụng tốt đối với cơ thể nhưng khi dùng phải đúng chỉ định, âm hư thì bổ âm, khí hư thì bổ khí... tuyệt đối không dùng lầm vì có thể làm mất cân bằng âm dương, khí huyết trong cơ thể.

+ Bổ có chừng có mực, đủ mức thì dừng. Mọi dược liệu nói chung và thuốc bổ đông y nói riêng đều có tính thiên lệch, người ta lợi dụng tính thiên lệch đó để điều chỉnh sự thiên lệch trong nhân thể và sự thiên lệch đó trong cơ thể thai phụ laị rất phức tạp. Nếu lạm dụng vô độ thì có khi lại làm xuất hiện sự thiên lệch mới rất có hại cho cơ thể người mẹ và thai nhi.

+ Cần biện chứng mà bồi bổ, có nghĩa là phải căn cứ vào đặc điểm sinh lí và bệnh lí cụ thể của từng thai phụ mà tiến hành lựa chọn các vị thuốc, bài thuốc và phương thức bổ dưỡng cho phù hợp. Nói như cổ nhân là phải “nhân nhân chế nghi, nhân địa chế nghi, nhân thời chế nghi” (tuỳ người, tuỳ hoàn cảnh, tuỳ lúc mà dùng).

+ Nên bồi bổ bằng thức ăn trước, nếu không có hiệu quả mới dùng thuốc và nếu có dùng thuốc thì trước hết nên trọng dụng các “món ăn - bài thuốc”, vì đây là phương thức bồi bổ đơn giản, có hiệu quả, dễ dùng, dễ chế và dễ được thai phụ chấp nhận.

Cuối cùng, để việc bồi bổ bằng đông dược cho phụ nữ mang thai có hiệu quả cao nhất và tránh được các tác dụng không mong muốn, bảo đảm thực hiện đầy đủ các nguyên tắc đã nói ở trên, nhất thiết phải có sự khám xét, chỉ định và hướng dẫn sử dụng tỉ mỉ của các thầy thuốc có chuyên khoa.

BS Hoàng Khánh Toàn
(Chủ nhiệm Khoa YHCT Bệnh viện Trung ương Quân đội 108)

Tin liên quan

Cùng chuyên mục

Thực phẩm “vàng” dành cho người cao tuổi

Thực phẩm “vàng” dành cho người cao tuổi

Hệ miễn dịch, hệ tiêu hóa và các cơ quan trong cơ thể NCT suy giảm và các vấn đề tiềm ẩn về sức khỏe chính là l do biến NCT thành nhóm có nguy cơ nhiễm Covid-19 cao hơn. Vì vậy nên ăn những món dễ tiêu hóa nhưng vẫn bổ sung đủ dưỡng chất...
Phụ nữ mang thai có nên dùng thuốc bổ đông y?

Phụ nữ mang thai có nên dùng thuốc bổ đông y?

Khi mang thai, có người mẹ nào lại không mong muốn sinh hạ được đứa con lành lặn, khoẻ mạnh và chính bản thân mình cũng có đủ sức để “vượt cạn” và nuôi con? Bởi vậy, ngoài việc ăn uống đủ về lượng và tốt về chất, tâm lí chung của các thai phụ là rất muốn được bồi bổ thêm bằng thuốc, trong đó có các thuốc bổ của y học cổ truyền.

Tin khác

Nâng cao sức khỏe tâm thần cho người cao tuổi

Nâng cao sức khỏe tâm thần cho người cao tuổi
Hiện nay quá trình già hóa trên toàn cầu đang diễn ra nhanh chóng. Sự phát triển của khoa học kĩ thuật công nghệ, đặc biệt là trong lĩnh vực y khoa, đã giúp con người có cuộc sống tốt hơn và kéo dài tuổi thọ. Để có tuổi già khỏe mạnh, bên cạnh việc đảm bảo sức khỏe về thể chất, chăm lo cho sức khỏe tinh thần cũng vô cùng quan trọng.

Thực phẩm tốt và các hoạt động nâng cao sức khỏe NCT

Thực phẩm tốt và các hoạt động nâng cao sức khỏe NCT
Bên cạnh chế độ dinh dưỡng hợp lí, người cao tuổi (NCT) cần xây dựng đời sống tinh thần khỏe mạnh để nâng cao sức khỏe và tuổi thọ.

Chìa khóa giúp trẻ tăng đề kháng, ít ốm vặt cho năm học mới

Chìa khóa giúp trẻ tăng đề kháng, ít ốm vặt cho năm học mới
Chế độ ăn khoa học, lành mạnh, cung cấp đủ năng lượng, đạm, vitamin, chất khoáng, lợi khuẩn giúp trẻ tăng đề kháng và khỏe mạnh, học tập tốt hơn.

Thứ trưởng Bộ Y tế: Tỷ lệ mắc các rối loạn tâm thần trong đại dịch COVID-19 gia tăng

Thứ trưởng Bộ Y tế: Tỷ lệ mắc các rối loạn tâm thần trong đại dịch COVID-19 gia tăng
Các rối loạn tâm thần trong đại dịch COVID-19 gia tăng đáng kể như tỷ lệ mắc rối loạn trầm cảm (31,4%), rối loạn lo âu (31,9%) và rối loạn giấc ngủ (41,1%).

5 bí quyết sống vui, khỏe cho người cao tuổi

5 bí quyết sống vui, khỏe cho người cao tuổi
Để duy trì sức khỏe, ngăn ngừa lão hóa, tăng tuổi thọ, nhất là tuổi khỏe mạnh, các chuyên gia đã “bật mí” 5 bí quyết giúp người cao tuổi (NCT) luôn sống vui, sống khỏe để tiếp tục sống có ích cho bản thần, gia đình và xã hội...

Món ăn bài thuốc tốt cho người cao tuổi bị bệnh tim

Món ăn bài thuốc tốt cho người cao tuổi bị bệnh tim
Theo thống kế của Bộ Y tế, hằng năm có khoảng 200.000 người tử vong vì bệnh tim mạch, chiếm 33% các ca tử vong, gấp 20 lần số tử vong do ung thư và gấp 10 lần số tử vong vì tai nạn giao thông. Hiện nay bệnh tim mạch vẫn đang là mối quan tâm hàng đầu của rất nhiều người, đặc biệt là người cao tuổi, vì biến chứng của bệnh rất nguy hiểm có thể gây tử vong nếu không điều trị kịp thời.

Công dụng hữu hiệu của trà tim sen trị mất ngủ cho người cao tuổi

Công dụng hữu hiệu của trà tim sen trị mất ngủ cho người cao tuổi
Mất ngủ là một căn bệnh phổ biến thường gặp ở người cao tuổi, gây nhiều hậu quả nghiêm trọng ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng cuộc sống. Bên cạnh việc tập luyện thể dục thường xuyên, ăn uống đủ chất, sử dụng trà thảo dược cũng có hiệu quả cải thiện tình trạng mất ngủ. Trong số các loại thảo dược, trà tim sen được xem là vị thuốc điều trị mất ngủ, giúp lưu thông máu tốt và nhiều công dụng hữu ích khác.

Cá lăng kho nước dừa ngon lạ miệng cho bữa cơm ngày thu sang

Cá lăng kho nước dừa ngon lạ miệng cho bữa cơm ngày thu sang
Món cá lăng kho nước dừa với thịt cá lăng dai ngọt, kho đậm vị nước dừa tươi, cay cay vị ớt tạo nên hương vị vô cùng thơm ngon, hấp dẫn. Món ăn này với cách làm đơn giản sẽ là một gợi ý tuyệt vời cho bữa cơm gia đình, vị ngon gấp bội khi ăn kèm với sung muối và cơm trắng trong tiết thu se se lạnh.

Gà tần thuốc bắc - thực dưỡng "vàng" cho người cao tuổi trong mùa dịch Covid-19

Gà tần thuốc bắc - thực dưỡng "vàng" cho người cao tuổi trong mùa dịch Covid-19
Theo Đông y, gà tần thuốc bắc được xem là một trong những bài thuốc bồi bổ sức khỏe tốt cho người mới ốm dậy, phụ nữ mang thai và sau sinh, người cao tuổi, người bị suy nhược cơ thể... Mỗi thành phần trong món ăn này đều có giá trị dinh dưỡng rất cao, giúp cơ thể tăng sức đề kháng để phòng chống bệnh tật, đặc biệt là trong bối cảnh dịch Covid-19 đang diễn biến phức tạp. Vậy nên, lựa chọn loại gà nào để làm món gà tần thuốc bắc thơm ngon và chuẩn vị là điều rất cần thiết.
Xem thêm
Sở Y tế tỉnh Hưng Yên: Nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe

Sở Y tế tỉnh Hưng Yên: Nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe

Trong những năm qua, cùng với sự ổn định và phát triển về kinh tế - xã hội, Sở Y tế tỉnh Hưng Yên đã có nhiều cố gắng, phát huy nội lực trong công tác chăm sóc và bảo vệ sức khỏe nhân dân.
Bộ Y tế: Không chỉ định xét nghiệm đối với việc đi lại của người dân

Bộ Y tế: Không chỉ định xét nghiệm đối với việc đi lại của người dân

Theo hướng dẫn tạm thời về chuyên môn y tế của Bộ Y tế thực hiện Nghị quyết số 128/NQ-CP Quy định tạm thời "Thích ứng an toàn, linh hoạt, kiểm soát hiệu quả dịch COVID-19", những người đã tiêm vaccine hoặc khỏi COVID-19 chỉ cần xét nghiệm khi có yêu cầu hoặc từ vùng có dịch cấp độ 4.
Lần đầu tiên thay thế thành công xương khớp nhân tạo in 3D cho bệnh nhân khuyết tật suốt 18 năm

Lần đầu tiên thay thế thành công xương khớp nhân tạo in 3D cho bệnh nhân khuyết tật suốt 18 năm

Thay xương khớp nhân tạo in 3D đã từng bước được ứng dụng thành công, cứu sống và bảo tồn chi thể cho nhiều ca ung thư xương tại Việt Nam. Nhưng vừa qua, lần đầu tiên công nghệ này được ứng dụng để thay thế đoạn xương đùi và khớp gối cho một người phụ nữ khuyết tật mất đoạn xương và thoái hóa khớp kèm theo biến dạng, co rút phần mềm suốt 18 năm nay.
Ứng dụng di động “S-Health” đầu tiên về chăm sóc sức khỏe từ xa cho người cao tuổi

Ứng dụng di động “S-Health” đầu tiên về chăm sóc sức khỏe từ xa cho người cao tuổi

Ngày 29/9, Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc (UNFPA) phối hợp với Bộ Y tế công bố chính thức ứng dụng di động S-Health, một nền tảng mới được thiết kế đặc biệt dành chăm sóc sức khỏe từ xa cho người cao tuổi, một trong trong những nhóm dân số dễ bị tổn thương nhất trong xã hội, đặc biệt là trong các tình huống khẩn cấp và ứng phó nhân đạo.
Người cao tuổi cẩn trọng với những bệnh nguy hiểm thường gặp

Người cao tuổi cẩn trọng với những bệnh nguy hiểm thường gặp

Khi tuổi càng cao, nhiều chức năng của cơ thể bị suy giảm và sức khỏe yếu dần. Do đó, người cao tuổi dễ mắc bệnh và những bệnh mãn tính thường hay tái phát. Dưới đây là một số bệnh thường gặp ở người cao tuổi.
Cảnh báo các yếu tố nguy cơ dẫn đến bệnh ung thư đại trực tràng

Cảnh báo các yếu tố nguy cơ dẫn đến bệnh ung thư đại trực tràng

Theo thống kê của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), ung thư đại trực tràng xếp thứ 3 trong số các bệnh ung thư phổ biến ở nam giới và xếp thứ hai ở nữ. Hầu hết bệnh ung thư đại trực tràng giai đoạn đầu có những dấu hiệu sớm nhưng không được chú ý. Vì vậy, nhiều trường hợp chẩn đoán, phát hiện bệnh khi đã tiến triển đến giai đoạn muộn, gây khó khăn trong việc điều trị, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe người bệnh.
Phiên bản di động