Khi một cơn ho nhẹ trở thành nỗi lo lớn
Tại một buổi khám ngoại trú, bà Đoan, 72 tuổi, ở phường Mỹ Đình, TP Hà Nội, chia sẻ rằng bà bị ho kéo dài gần một tuần, nhưng cho rằng “già rồi thì thế, vả lại thời gian này thời tiết xấu, độc nên khó tránh ho hen, khục khặc”, chỉ xông lá và uống thuốc cảm. Đến khi khó thở, bà Đoan mới vào viện và được bác sĩ xác định viêm phổi do phế cầu. “Tôi không nghĩ bệnh lại nặng vậy, chỉ có vài ngày mà người đuối hẳn”, bà Đoan nói.
Tình trạng như bà Đoan là khá phổ biến với NCT ở các đô thị lớn. Các bác sĩ cho biết phế cầu khuẩn (Streptococcus pneumoniae) là nguyên nhân hàng đầu gây viêm phổi, người trên 50 tuổi là nhóm chịu nhiều rủi ro nhất, do hệ miễn dịch suy giảm theo, cộng thêm các bệnh mạn tính như tim mạch, đái tháo đường, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), hen… khiến họ dễ rơi vào tình trạng nhiễm khuẩn nặng hơn.
Theo các nghiên cứu, tại Việt Nam và nhiều nước châu Á, NCT và người có bệnh nền có nguy cơ mắc phế cầu cao gấp 3-7 lần so với người khỏe mạnh. Đặc biệt, việc hút thuốc lá hoặc sử dụng rượu bia thường xuyên còn khiến nguy cơ tăng lên.
TS.BS Nguyễn Văn Dũng, Viện Y học Nhiệt đới, Bệnh viện Bạch Mai, nhận định: “Với mỗi yếu tố cộng thêm như tuổi cao, bệnh nền hay hút thuốc, tỉ lệ viêm phổi do phế cầu gia tăng rõ rệt. Không ít bệnh nhân nhập viện khi bệnh đã nặng vì chủ quan nghĩ chỉ là cảm cúm thông thường”.
Phế cầu khuẩn - “kẻ thù” thầm lặng của NCT
Phế cầu cư trú trong đường hô hấp và chỉ chờ cơ thể yếu đi để tấn công. Khi đã gây bệnh, viêm phổi chỉ là một trong những biến chứng. Nặng hơn, người bệnh có thể gặp tình trạng: Nhiễm khuẩn huyết, gây tụt huyết áp, suy đa cơ quan. Viêm màng não, nguy hiểm đến tính mạng. Suy hô hấp cấp, phải thở máy. Khởi phát biến cố tim mạch, nhất là ở người có bệnh nền
Đáng lo ngại hơn, phế cầu ngày càng kháng kháng sinh, khiến việc điều trị trở nên khó khăn hơn trước. Một đợt viêm phổi phế cầu không chỉ làm người cao tuổi suy kiệt mà còn để lại di chứng dài lâu: suy giảm chức năng phổi, giảm chất lượng sống và tăng nguy cơ tử vong trong những năm tiếp theo.
Viêm phổi do phế cầu - gánh nặng có thể phòng ngừa
Điều đáng nói là dù nguy hiểm, nhưng viêm phổi do phế cầu hoàn toàn có thể phòng ngừa bằng tiêm vắc xin. Đây cũng là biện pháp được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và CDC Hoa Kỳ khuyến cáo hàng đầu trong bối cảnh kháng thuốc gia tăng.
Các loại vắc-xin phế cầu cộng hợp thế hệ mới như PCV20 có khả năng tạo miễn dịch mạnh và kéo dài, bao phủ tới 20 nhóm huyết thanh - những chủng gây bệnh phổ biến nhất hiện nay. Với người từ 50 tuổi trở lên hoặc người mắc bệnh mạn tính, chỉ cần một liều duy nhất có thể hoàn thành lịch tiêm.
Các bác sĩ nhận định việc tiêm vắc-xin phế cầu mang lại nhiều lợi ích rõ rệt như: Giảm nguy cơ mắc viêm phổi do phế cầu; Giảm nguy cơ nhập viện; Giảm tử vong ở NCT; Hạn chế lây truyền cho người thân trong gia đình; Giảm sử dụng kháng sinh, góp phần giảm kháng thuốc. “Một mũi tiêm có thể ngăn chặn chuỗi biến chứng, tránh được những diễn biến nặng mà đôi khi đến rất bất ngờ”, TS.BS Nguyễn Văn Dũng chia sẻ.
Khuyến cáo cụ thể cho từng nhóm NCT
1. Nhóm mắc bệnh COPD: Khuyến cáo tiêm trong giai đoạn ổn định. Chưa rõ tiền sử tiêm: 1 mũi PCV20 hoặc 1 mũi PCV15 + 1 mũi PPSV23.
2. Người trên 65 tuổi hoặc người 19 - 64 tuổi có bệnh nền: Chưa từng tiêm vắc-xin phế cầu: Tiêm PCV20 đơn liều, hoặc PCV15 + PPSV23 sau 1 năm.
3. Người mắc bệnh tim mạch: Từ 50 tuổi trở lên, hoặc 19- 49 tuổi nếu có bệnh tim mạch mạn tính: Tiêm PCV20 hoặc PCV21 một liều duy nhất; hoặc tiêm nhắc với vắc-xin khác loại sau 1 năm. Có thể tiêm ngay trong thời gian nằm viện sau biến cố tim mạch cấp.
4. Ưu tiên loại vắc-xin nhiều type huyết thanh: Vắc-xin càng nhiều type huyết thanh, phạm vi bảo vệ càng lớn. Nếu trước đây đã tiêm loại ít type, có thể tiêm bổ sung loại mới hơn.
Vì sao NCT cần tiêm sớm?
Nhiều bác sĩ cho rằng, điểm quan trọng nhất không phải là “có tiêm hay không”, mà là tiêm khi còn khỏe mạnh. Khi NCT đã bị suy hô hấp, đang điều trị bệnh nền hoặc đang trong đợt nhiễm trùng, việc tiêm muộn vừa giảm hiệu quả, vừa không an toàn.
Trong bối cảnh các bệnh truyền nhiễm có xu hướng quay trở lại, thời tiết thay đổi bất thường và dân số đang già hóa nhanh, tiêm chủng trở thành “lá chắn” cần thiết để NCT bảo vệ chất lượng cuộc sống, duy trì sự độc lập và hạn chế những lần nằm viện không đáng có.
TS.BS Nguyễn Văn Dũng khuyến nghị: “Phế cầu không loại trừ ai, nhưng NCT là đối tượng chịu ảnh hưởng nặng nề nhất. Tiêm chủng đúng thời điểm chính là chìa khóa để giảm thiểu nguy cơ”.
Viêm phổi do phế cầu có thể diễn tiến nhanh và để lại hậu quả nghiêm trọng. Nhưng chỉ một mũi tiêm được thực hiện khi cơ thể còn khỏe có thể giúp NCT tránh được những đợt điều trị kéo dài, những ngày thở máy căng thẳng và cả nguy cơ tử vong.
Sức khỏe tuổi già mong manh, nhưng chúng ta hoàn toàn có thể bảo vệ bằng sự chủ động. Đừng chờ đến khi ho, sốt, khó thở mới nghĩ đến phòng bệnh. Chủ động tiêm sớm, đó là cách giữ gìn hơi thở bình yên ở tuổi xế chiều.
