Y tế 24/03/2026 16:37
Các chuyên gia khuyến cáo người dân, đặc biệt là trẻ nhỏ, thanh thiếu niên và người cao tuổi, cần chủ động tiêm phòng và thực hiện các biện pháp phòng bệnh để bảo vệ sức khỏe.
Ngày 23/3, BS.CKI Bạch Thị Chính, Giám đốc Y khoa Hệ thống Tiêm chủng VNVC cho biết, trong khoảng một tuần gần đây, số người đến tiêm vắc xin phòng não mô cầu tại gần 260 trung tâm tiêm chủng VNVC trên cả nước đã tăng mạnh, gần 100% so với trước đó.
Người đến tiêm khá đa dạng về độ tuổi, từ trẻ nhỏ, thanh thiếu niên đến người lớn tuổi và phụ nữ chuẩn bị mang thai. Bên cạnh những trường hợp tiêm lần đầu, nhiều người cũng chủ động tiêm bổ sung các loại vắc xin thế hệ mới nhằm phòng các nhóm huyết thanh gây bệnh phổ biến như B và ACYW.
 |
| Người cao tuổi tiêm vắc xin não mô cầu phòng nhóm A, C, Y, W tại Hệ thống Tiêm chủng VNVC ngày 20-3 |
 |
| WHO và Bộ Y tế khuyến cáo, tiêm chủng là giải pháp hiệu quả nhất để kiểm soát và ngăn ngừa các ca bệnh cũng như nguy cơ bùng phát dịch do não mô cầu. |
Tại các trung tâm tiêm chủng, người dân được bác sĩ kiểm tra lịch sử tiêm chủng, thăm khám sức khỏe và tư vấn tiêm kết hợp các loại vắc xin phù hợp để tăng khả năng bảo vệ toàn diện trước nhiều nhóm huyết thanh gây bệnh.
Chị Thanh Ngân (An Giang) cho biết: Sau khi đọc thông tin về một trường hợp trẻ 11 tuổi tử vong do não mô cầu, gia đình rất lo lắng nên quyết định đưa con đi tiêm phòng sớm. “Bệnh não mô cầu diễn tiến rất nhanh, khó biết ai mang mầm bệnh. Tôi sợ nếu con mắc bệnh sẽ không kịp trở tay”, chị Ngân chia sẻ.
Không chỉ trẻ nhỏ, nhiều người cao tuổi cũng chủ động tiêm phòng. Ông Trần Thạnh (70 tuổi, Đà Nẵng) cho biết bản thân có bệnh nền, sức khỏe dễ suy giảm khi thời tiết thay đổi, lại thường xuyên tiếp xúc với các cháu nhỏ nên quyết định tiêm để phòng bệnh cho mình và hạn chế nguy cơ lây lan trong gia đình.
Theo bác sĩ Bạch Thị Chính, bệnh do vi khuẩn não mô cầu diễn tiến cực kỳ nhanh, có thể gây tử vong chỉ trong 24 giờ kể từ khi xuất hiện triệu chứng đầu tiên, nên thường được gọi là “bệnh tử trong 24 giờ”.
Các triệu chứng ban đầu thường không điển hình dễ nhầm lẫn với bệnh viêm đường hô hấp thông thường như: Sốt; Đau họng; Đau đầu; Mệt mỏi. Chính vì vậy, nhiều trường hợp bị chẩn đoán muộn, bỏ lỡ “thời gian vàng” điều trị, làm tăng nguy cơ tử vong.
Đáng lo ngại, bất kỳ ai chưa có miễn dịch đều có thể mắc bệnh, trong đó các nhóm nguy cơ cao gồm: Trẻ nhỏ; Học sinh, sinh viên; Thanh thiếu niên; Người cao tuổi; Người suy giảm miễn dịch.
Trên thế giới có 6 nhóm huyết thanh chính (A, B, C, W, Y, X) gây phần lớn ca mắc. Tại Việt Nam đã ghi nhận các nhóm A, B, C và W. Điều này đồng nghĩa với việc một người đã có miễn dịch với một nhóm vẫn có thể mắc bệnh do nhóm khác.
 |
| Dấu hiệu của Não mô cầu |
Để chủ động bảo vệ sức khỏe cho bản thân và gia đình, bác sĩ Bạch Thị Chính khuyến cáo người dân thực hiện 5 biện pháp phòng bệnh quan trọng sau:
Tránh tiếp xúc gần với người nghi nhiễm bệnh:Vi khuẩn não mô cầu cư trú ở hầu họng của người bệnh và cả người khỏe mạnh mang mầm bệnh, có thể lây qua: Ho, hắt hơi; Nói chuyện ở khoảng cách gần; Tiếp xúc tay, đồ vật, bề mặt nhiễm vi khuẩn rồi đưa lên mắt, mũi, miệng; Nguy cơ lây lan cao tại các môi trường đông người như: Trường học; Ký túc xá; Khu vui chơi; Lễ hội…
Vì vậy, cần: Đeo khẩu trang; Rửa tay thường xuyên; Giữ khoảng cách khi tiếp xúc với người nghi nhiễm bệnh.
Tuy nhiên, do trong cộng đồng có nhiều người lành mang vi khuẩn, các biện pháp này chỉ mang tính hỗ trợ. Tiêm chủng vẫn là giải pháp phòng bệnh chủ động và hiệu quả nhất.
Tăng cường sức đề kháng: Theo các nghiên cứu, 10 - 20% dân số có thể mang vi khuẩn não mô cầu nhưng không có triệu chứng, tỷ lệ này có thể lên đến 50% trong các đợt dịch.
Vi khuẩn có thể tồn tại trong cơ thể mà không gây bệnh, nhưng sẽ bùng phát khi hệ miễn dịch suy giảm.
Để tăng sức đề kháng, mỗi người nên: Ngủ đủ giấc; Uống đủ nước; Ăn uống cân đối các nhóm chất; Hạn chế rượu bia, thuốc lá; Tăng cường rau xanh, trái cây và ngũ cốc; Duy trì thói quen tập thể dục thường xuyên
Đi khám ngay khi có dấu hiệu nghi ngờ: Các dấu hiệu cảnh báo bệnh não mô cầu gồm: Sốt cao đột ngột (39-41°C); Đau đầu dữ dội; Buồn nôn, nôn; Co giật; Cứng cổ.
Ở trẻ sơ sinh có thể xuất hiện: Thóp phồng; Li bì; Bỏ bú. Sau 1-2 ngày, một số trường hợp có thể xuất hiện ban xuất huyết màu đỏ sẫm hoặc tím trên da, lan nhanh và có thể dẫn đến hoại tử da. Tuy nhiên, các dấu hiệu này thường xuất hiện khi bệnh đã nặng, vì vậy người dân không nên chờ đến khi có ban xuất huyết mới đi khám.
Bác sĩ cũng khuyến cáo không tự ý sử dụng kháng sinh, vì có thể làm che lấp triệu chứng, gây khó khăn cho chẩn đoán và điều trị.
Tiêm vắc xin phòng bệnh đầy đủ:Theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Bộ Y tế, tiêm chủng là biện pháp hiệu quả nhất để phòng bệnh và ngăn ngừa nguy cơ bùng phát dịch não mô cầu.
Hiện nay tại Việt Nam đã có vắc xin phòng 5 nhóm huyết thanh quan trọng A, B, C, Y, W, phù hợp cho nhiều độ tuổi từ trẻ nhỏ đến người lớn.
Các loại vắc xin gồm:Nhóm A, C, Y, W; Menquadfi; Nimenrix; Menactra. Nhóm B. Bexsero. Nhóm B, C. VA-Mengoc-BC.
Đặc biệt, nhóm huyết thanh B có tính đa dạng di truyền rất cao, với hàng nghìn chủng khác nhau, vì vậy việc lựa chọn vắc xin có khả năng bao phủ rộng là yếu tố quan trọng.
Người đã từng tiêm vắc xin thế hệ cũ có thể tiêm bổ sung vắc xin thế hệ mới để tăng khả năng bảo vệ.
Các chuyên gia cũng khuyến cáo không nên chờ đến khi có dịch mới tiêm, vì cơ thể cần thời gian để tạo kháng thể.
Giữ vệ sinh cá nhân và môi trường sống:Ngoài tiêm chủng, người dân cần duy trì các biện pháp vệ sinh cá nhân như: Súc họng bằng nước muối sinh lý; Đeo khẩu trang nơi đông người; Rửa tay bằng xà phòng khoảng 30 giây; Giữ nhà cửa thông thoáng…Đối với trẻ nhỏ và các khu ở tập thể như khu trọ, ký túc xá, cần thường xuyên vệ sinh môi trường, lau sàn và khử khuẩn đồ chơi bằng dung dịch cloramin B.
Ngoài ra, trẻ em tiếp xúc với khói thuốc lá có nguy cơ mắc viêm màng não do não mô cầu cao hơn, vì vậy người lớn cần tránh hút thuốc gần trẻ.
