Những bài học cuộc đời

Cho đến giờ, câu chê miệt, nhận định: "Đồ nhà quê", "Quê mùa", "Quê thế"... vẫn là ranh giới phân biệt những lớp người trong xã hội qua dáng vẻ, ăn mặc, tập quán. Thực tế, đa số người thành phố đều gốc gác từ tỉnh lẻ, nông thôn.

Ngay cả những ai sinh ra, sống ở Thủ đô trên 3-4 đời, vẫn ít nhiều có "căn tính nông dân" trong nền nếp sống. Trên nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội, nhất là lĩnh vực nghệ thuật, các động từ - tính từ nhà nông được dùng phổ biến: Gieo hạt, thu hoạch, cày ải, gặt hái, một nắng hai sương, mất mùa, được mùa, bội thu, tháng ba ngày tám, giáp hạt, mùa màng...

Quê, không chỉ là nơi xuất thân, nguyên quán cụ thể của ai. Quê là khái niệm chỉ chung một vùng không gian an toàn, thoáng đãng, giá trị bản sắc, bảo tàng kí ức, nơi nghỉ ngơi, lánh nạn, ở ẩn, vui chơi. Văn hoá dân gian, bản sắc đặc trưng của văn hoá nông nghiệp là văn hoá làng. Dù trù phú hay nghèo nàn, làng quê luôn cho con người cảm giác được che chở. Đại dịch Covid-19 vừa qua, Thủ đô Hà Nội cho đóng cửa các trường học gần 1 năm, học sinh các cấp được cha mẹ cho về quê, quê gần, quê xa vẫn khiến những ai có nơi chốn thân nhân để gửi con, thấy được yên bình hơn. Về quê, đâu chỉ là quê mình, mà là đi về sống ở các vùng có không gian rộng hơn chốn phồn hoa chật chội. Nhiều cánh đồng biến thành khu công nghiệp; không hiếm dự án để đất hoang lâu năm; làng còn chủ yếu người già, có tuổi, thanh niên ít làm nông. Cơ giới hoá, rồi thuê cấy gặt bởi lớp trẻ được tuyển dụng vào khu công nghiệp, công ty, nhà máy tại địa phương; lên Thủ đô, thành phố lớn. Thủ đô hội tụ tinh hoa, nước chảy chỗ trũng, hỗn dung thập loại. Các tệ nạn, loại hình tội phạm tập trung về nơi đô hội, cảng thị. Nhưng làng mạc thôn quê mất dần các luỹ tre, màu xanh cây vườn thành nhà cao tường kín. Cổng làng - mốc giới để nhắc người ta về không gian địa lí và không gian tâm thức, được nhiều làng đầu tư xây quy mô, đầu tư lớn, nhưng giá trị bản sắc sau những cổng "trấn biên" ấy còn được bao nhiêu? Nhiều người bị vòng quay mưu sinh áp lực muốn buông xuôi: "Thôi thì cuốn theo chiều gió. Thời internet vào tận giường ngủ thì chống sao mọi lố lăng, rác rến, đến đâu hay đến đó, rồi sẽ lọc sàng, cái gì hay còn lại".

Những bài học cuộc đời

Các thủ đoạn lừa lọc, tệ nạn cũng không tha cho các thôn quê; thậm chí người cùng làng bản còn lừa nhau đi bán hoặc đưa đi lao động trái phép; những trò lừa bán hàng, du lịch 0 đồng, hụi, vay lãi suất cao, chuyển tiền chứng minh vô tội... vẫn hoành hành các tỉnh lẻ. Ở thời đại mà tưởng như ranh giới nông thôn - đô thị rút gần, thì vẫn có cách biệt về thông tin và nhận thức xã hội giữa dân tỉnh và dân đô thị (citizen). Tình làng nghĩa xóm, hàng xóm láng giềng, tình cố kết cộng đồng ở nông thôn vững chắc hơn thành phố lớn. Và vì người quê thật thà hơn nên "dễ bị lừa" hơn chăng? Ngày này, thủ phủ (tỉnh lị) các tỉnh 100% là thành phố, khái niệm "quê" dát mỏng hơn nhiều.

Cho nên sự quá nhạy cảm khi cô thôn nữ lên tỉnh một ngày đã bỏ yếm lụa sồi, dây lưng đũi nhuộm hồi sang Xuân, khăn mỏ quạ, quần nái đen mà choàng khăn nhung, áo cài khuy bấm, quần lĩnh rộn ràng khi về làng với niềm hân hoan đổi mới đã làm chàng trai quê 18 tuổi mỏi đợi ở con đê đầu làng thấy bị "em làm khổ tôi". Bài thơ Chân quê (1936) của Nguyễn Bính (1918 - 1966) đặt trong bối cảnh nông thôn gần 90 năm sau, thì có thêm "n" Nguyễn Bính cũng không khổ hết, kinh ngạc hết.

Văn hoá làng làm nên bản sắc nền của văn hiến Việt Nam. Bởi văn hoá làng mà còn đất nước. Hơn 1.000 năm Bắc thuộc và gần trăm năm thuộc địa nối hai cuộc trường kì kháng chiến thế kỉ XX, Việt Nam mất nước chứ không mất làng. Làng cất giữ, trao truyền những tinh hoa gia phong dòng tộc khế ước. Làng là album thời gian qua dọc ngang dày sâu lịch sử trong lịch sử. Nhà thơ Nguyễn Quang Thiều cùng các bạn thân: Đạo diễn - Thi sĩ Lương Tử Đức, nghệ sĩ múa rối Chu Lượng sống ở Hà Đông và các bạn mình nhiều năm nay bỏ tâm sức, tiền bạc sưu tầm, mua lại các sắc phong (Vua ban) lưu lạc rồi đến tận nơi trao tặng các làng. Các ông ao ước những giá trị đẹp từ xa xưa sẽ được bảo lưu, phục hưng, mang sức sống mới.

Các mô thức văn hoá và ý thức hệ ứng xử với văn hoá trên nền tảng: Nội sinh - Tiếp biến - Dung hợp. Ý thức hệ văn hoá Việt Nam là nông thôn chia làm 3 giai đoạn lớn: 1. Cổ đại đến thế kỉ XVII; 2. Thế kỉ XVII - XIX, văn minh nông thôn tiếp cận văn minh công nghiệp; 3. Thế kỉ XX - nay: Văn minh công nghệ, điện tử cảm ứng, số hoá. Thời đại này là ứng xử của con người trong ý thức hệ nào đối với mô thức văn hoá để giữ được những giá trị quý báu đang bị xâm thực bởi bát nháo, nhiễu loạn. Văn hoá, sự tồn vong, phát triển của nó, do Vũ trụ quan, Nhân sinh quan, Thế giới quan.

Chính văn hoá là cội rễ nuôi nhân loại. Văn hoá mỗi vùng miền làm nên sự đa dạng của các dân cư tại đó như chỉ dấu để nói về đặc trưng người - đất. Thời công dân toàn cầu, người ta càng cần có cội rễ tinh thần và nới để hồi tưởng, hướng đến, trở về. Thời mà nông nghiệp xanh, kinh tế xanh là xu hướng toàn cầu ai không theo sẽ bị lạc/ loại, nông dân cũng thạo dùng điện thoại thông minh để điều khiển nước tưới cây, live stream bán hàng và hiểu đòi hỏi truy xuất nguồn gốc xuất xứ sản phẩm, thì quê cội, nguyên quán là bản lề của những cánh cửa mỗi chặng đời. Rất dễ kết nối hội đồng hương khắp nơi mà khó tạo Hội Đồng hương Hà Nội.

“Vua truyện ngắn” Việt Nam thời đổi mới, Nguyễn Huy Thiệp (1950 - 2021) viết về nông thôn đặc sắc, truyện thường có thơ, là thơ của nhà văn; trong đó Những bài học nông thôn (1988) là tác phẩm được chú ý. Thầy giáo Hiếu, trí thức trẻ của làng cứ hay nói câu cửa miệng: "Mẹ tôi là nông dân, còn tôi sinh ra ở nông thôn".

Quê gắn với không gian, món ăn, phong vị thì tuyệt vời; trừ thời trang và kiến trúc chắp vá lai căng thì dở.

Quê cho con người khắp nơi được thở trong lành hơn, được thăng bằng lắng lọc lại mình, được chở che và bay bổng.

Ai tàn phá, phản bội, từ chối quê hương, đấy là kẻ lạc loài vong bản.

Quê thanh bình như ca khúc chủ đề phim Chuyện nhà Mộc (đạo diễn Trần Lực) mà nhạc sĩ Ngọc Châu (1967 - 2022) viết khi 22 tuổi - Cô Tấm ngày nay, là một bức tranh trong trẻo, rộn ràng sức sống.

"Quê hương chốn thanh bình/ Có bầu trời xanh thắm xanh/ Đồng lúa thẳng cánh cò bay, lấp lánh cánh diều mơ ước tuổi thơ/ Em ra chốn đô thành/ Xa rời vòng tay mẹ yêu/ Từ nay giữa chốn phồn hoa/ Xa rồi cánh diều mơ ước hôm nào/ Xa cánh diều mơ ước tuổi thơ/ Nhớ thương những lời mẹ ru/ Ánh trăng đêm rằm sáng trong/ Mơ ước thành Cô Tấm ngày xưa/ Sớm hôm không ngại gian khó/ Tiếng chim oanh vàng thiết tha/ Em ra chốn đô thành/ Mong thành Cô Tấm ngày nay/ Từ nay giữa chốn phồn hoa/ Lấp lánh cánh diều mơ ước hôm nào".

Đừng để mất các không gian làng quê để thêm chất vô cơ cho tâm hồn xơ cỗi. Bài học đắt giá của sự đánh mất văn hoá nền tảng ở mọi nơi, đều là những bài học cuộc đời.

Đại sứ đặc mệnh toàn quyền nước Cộng hoà XHCN Việt Nam tại Cộng hoà Liên bang Brazil (kiêm nhiệm Đại sứ tại Cộng hoà Peru, Bolivia, Guyana, Suriname) Bùi Văn Nghị chỉ uống trà, không cho mình nghỉ lâu, không đi chơi cuối tuần. Uống trà để thư giãn nhanh và cũng là chuyến khứ hồi cấp tốc mà ông cho mình về Quê Việt ngày đêm hằng nhớ. Brazil sau Việt Nam 10 tiếng, tuần hoàn "đuổi nhau" Nam bán cầu bình minh thì Việt Nam hoàng hôn. Quen dùng trà Thái Nguyên truyền thống, song gần đây Đại sứ ưa trà sen. Cũng không có điều kiện cầu kì để có trà ướp sen tươi Tây hồ, Đại sứ pha trà túi lọc 2 túi/ lần. Người đàn ông Kinh Bắc dành cả tuổi trẻ để học qua hàng chục trường tại Việt Nam và Hoa Kỳ, nói tiếng Anh như người Mỹ, lại yêu quê hương kĩ và sâu đến thế. Tôi bất ngờ khi đọc loạt tác phẩm thơ ông viết cuối năm 2023. Thơ Bùi Văn Nghị chân thành, giàu hình ảnh, đậm sâu tình tự dân tộc. Thì ra ông uống trà sen là để "khứ hồi" về Hán Quảng xã nhà, làng Quảng Lãm, có đầm sen bên sông Đuống. Còn một đầm sen ở cuối đồng sâu. Đầm sen ven đê sông Đuống không trồng sen nữa mà thả cá.

Ông đã nhắc lái xe chở Đại sứ vòng quanh ngoại ô Brasilia để... tìm cánh đồng có cua. Một lãng mạn thao thức về thơ ấu. Nhưng toàn đồng cỏ bỏ không. Ông đứng một mình ở cánh đồng, hướng lên Bắc bán cầu, nhớ về những cánh đồng quê mẹ và đọc bài đồng dao: "Đỗi Đanh, Đỗi Đó/ Bờ Mọ, Đống Thày/ Cửa Lầy, Ao Ra/ Đường Và, Đống Tháp/ Đỗi Đanh, Đỗi Phan / Đỗi Ngang Mới, Đỗi Ve/ Am Giang, Ao Gia/ Bà Ong, Cát Già".

Khi Đại sứ đọc, tôi thấy đôi mắt nâu của ông sáng lên rồi ậng nước. Sáng lên, bởi hồi quang thời mơ mộng trong trẻo nhất. Quê nhà Quế Võ, Bắc Ninh cất giữ quãng đời đẹp đẽ của ông, để khi xa Việt Nam, ông càng ý thức sâu thẳm: Đất nước chính là từ ngôi làng mình; tình yêu bắt đầu từ đấy.

Tuỳ bút của Vi Thùy Linh

Tin liên quan

Cùng chuyên mục

Hãy yêu lấy mình

Hãy yêu lấy mình

Trong cuộc sống, “Mỗi cây mỗi hoa, mỗi nhà mỗi cảnh”, không ai giống ai, nhà có kinh tế khá giả, thì sống theo kiểu người có tiền; nhà nghèo khó, thì sống theo kiểu người ít tiền.

Tin khác

Về người đời

Về người đời
Sống ở đời, không tranh giành mới là từ bi, không tranh cãi là trí tuệ, không dục vọng mới là thanh tịnh, biết tha thứ là khoan dung, biết đủ là giàu nhất. Hãy sống với hiện tại, cười với hiện tại, đó là niềm hạnh phúc.

Bàn về chữ thọ

Bàn về chữ thọ
Trong Hán Nôm, chữ Thọ được viết như sau: 壽 nghĩa là sống lâu. Chiết tự ra, chữ Thọ được ghép bởi các bộ: sĩ 士, chữ công , chữ nhị 二, chữ khẩu 口 và chữ thốn 寸.

Cuộc sống tự do của tuổi già

Cuộc sống tự do của tuổi già
Chúng ta, ai cũng có tuổi thơ, tuổi thanh xuân, có thời trung niên và đến lão niên. Cuộc đời có nhiều giai đoạn, lúc hồn nhiên vô tư, sôi nổi, lúc chín chắn, nghiêm túc, lúc trầm mặc, hoài niệm. Tuổi già là ở đoạn cuối của cuộc đời, lúc này ta mới thấu rõ hơn về nhân tình thế thái.

Muốn thảnh thơi lúc tuổi già

Muốn thảnh thơi lúc tuổi già
Nếu muốn tuổi già được sống thảnh thơi, chớ quên lưu lại “4 đường lui” cho bản thân.

Hút thử... nguy thật!

Hút thử... nguy thật!
Anh bạn tôi có cháu trai là Minh đang học cuối bậc THCS. Một hôm, đi làm về, anh thấy Minh cùng với mấy bạn đang phì phèo khói thuốc.

Niềm vui tuổi già

Niềm vui tuổi già
Trong cuộc sống hằng ngày, có rất nhiều chuyện tác động đến bộ não của chúng ta, dù là vô tình hay cố ý cũng mang đến nhiều vấn đề phải suy nghĩ. Chuyện vui vẻ thì ít, chuyện bực mình thì nhiều...

Nỗi buồn của tuổi già

Nỗi buồn của tuổi già
Việc con cái hiếu thuận với ba mẹ tưởng như “đề tài” quá cũ nhưng vẫn là vấn đề càn phải bàn trong đời sống hiện nay.

Cần hiểu đúng về bí quyết sống thọ

Cần hiểu đúng về bí quyết sống thọ
Bà Elizabeth H. Blackburn, người đoạt giải Nobel sinh học đã chỉ ra rằng, người ta sống thọ hay khỏe mạnh không phải do ăn uống tẩm bổ hay vận động tích cực; mà là do giữ được tâm lí cân bằng. Ăn uống điều độ chiếm 25%, các hoạt động trong cuộc sống chiếm 25%, tâm lí cân bằng chiếm 50%!

Đôi điều về tuổi già

Đôi điều về tuổi già
Điều quan trọng nhất lúc về già là sức khỏe, mọi thị phí không còn quan trọng nữa.

Chuyện bên ngoài cửa sổ

Chuyện bên ngoài cửa sổ
Hai người đàn ông bị bệnh nặng cùng nằm điều trị chung một phòng. Một người bị bệnh nước trong phổi, còn người kia bị liệt nửa người. Vào mỗi buổi trưa, người bị bệnh phổi phải ngồi dậy khoảng một tiếng đồng hồ để phổi được khô ráo.

Giá trị của “ngày mai”

Giá trị của “ngày mai”
Cũng giống như “hôm qua”, “hôm nay”, “ngày mai” là một từ dùng để chỉ thời gian. “Ngày mai” là ngày kế tiếp, cũng là thời gian của tự nhiên. Hiểu ở một nghĩa khác rộng hơn, “ngày mai” là những ngày ở xa, những ngày chưa tới, những ngày của tương lai, không thể đoán biết trước được điều gì và như thế nào.

Người già tái hôn

Người già tái hôn
Cách đây hơn nửa năm, đến thăm ông Chi, ông Vũ thấy sức khỏe ông Chi sút nhanh quá. Hỏi chuyện, ông Chi bảo không bị bệnh gì nghiêm trọng, chỉ đau đầu và cô đơn thôi. Đó là vì, bà vợ bạn đã về với tổ tiên, sau mấy năm mắc bệnh hiểm nghèo.

Tuổi vàng

Tuổi vàng
Tuổi già được gọi là tuổi vàng của một đời người, vì ở độ tuổi này người già đã tổng hợp được rất nhiều kinh nghiệm và bí quyết sống mà không có người trẻ nào có thể bì kịp.

Lan man với tuổi già

Lan man với tuổi già
Con người ta “Từ lên một đến mười lăm còn trẻ nhít/ Bốn mươi lăm cút kít đã về già”. Cuộc đời này ngắn lắm, chớp mắt trôi qua đã hết tuổi thanh xuân tươi thắm và tốt đẹp.

Nhân quả ở đời

Nhân quả ở đời
Người xưa có nói: Ai ơi cứ ở cho lành/ Kiếp này chẳng gặp để dành kiếp sau. Mới thoạt nghĩ người ta cho rằng câu tục ngữ ấy có phần tiêu cực, ở lành mà mãi không gặp được lành, phải chờ đợi đến kiếp sau, kiếp sau là bao giờ, xét cho cùng đây cũng là một câu tục ngữ muốn nhắn nhủ người đời phải ăn ở làm sao cho có nhân, có đức, có tình, có nghĩa, để lại cho con cháu về sau, nếu đời mình chưa đến phải kiên trì chờ đợi sẽ đến, ở lành nhất định sẽ được gặp điều lành.
Xem thêm
Trình Bộ Chính trị đề án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam trong tháng 3/2024

Trình Bộ Chính trị đề án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam trong tháng 3/2024

Văn phòng Chính phủ vừa có Văn bản số 57/TB-VPCP thông báo kết luận của Thường trực Chính phủ tại cuộc họp về Đề án chủ trương đầu tư đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam.
Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ: Ngành y tế nỗ lực vượt khó khăn, tiếp tục phát triển vững bước tới tương lai

Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ: Ngành y tế nỗ lực vượt khó khăn, tiếp tục phát triển vững bước tới tương lai

Sáng 20/02, nhân kỷ niệm 69 năm Ngày Thầy thuốc Việt Nam (27/2/1955-27/2/2024), Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ và Đoàn công tác đã thăm và làm việc với Bộ Y tế.
Danh tính nghi phạm sát hại thiếu nữ mất tích hôm mùng 7 Tết tại Hà Nội

Danh tính nghi phạm sát hại thiếu nữ mất tích hôm mùng 7 Tết tại Hà Nội

Tối ngày 19/2, thông tin từ Công an TP. Hà Nội cho biết, các lực lượng đã bắt giữ được đối tượng nghi vấn sát hại thiếu nữ bị mất tích từ ngày 16/2 (tức mùng 7 Tết Giáp Thìn).
Quỹ Tiếp sức Tài năng tỉnh An Giang: Họp mặt tôn vinh cá nhân tiêu biểu năm học 2023 - 2024

Quỹ Tiếp sức Tài năng tỉnh An Giang: Họp mặt tôn vinh cá nhân tiêu biểu năm học 2023 - 2024

Sáng 14/2/2024, (mùng 5 Tết Giáp Thìn), Hội đồng Quản lý và Ban Điều hành Quỹ Tiếp sức Tài năng An Giang tổ chức Chương trình Họp mặt tôn vinh cá nhân tiêu biểu năm học 2023 - 2024, khen thưởng cho nhiều cá nhân tiêu biểu, xuất sắc trong các lĩnh vực.
Trường Đại học Công đoàn: Khẳng định vị thế trong hệ thống giáo dục Quốc gia

Trường Đại học Công đoàn: Khẳng định vị thế trong hệ thống giáo dục Quốc gia

Trường Đại học Công đoàn với bề dày 77 năm xây dựng và phát triển, không những là “cái nôi” đào tạo cán bộ công đoàn các cấp, mà còn là cơ sở giáo dục đại học uy tín, đào tạo đa ngành, đa lĩnh vực, ngày càng khẳng định vị thế vững chắc trong hệ thống giáo dục quốc gia. Mỗi viên chức, người lao động và người học đều tự hào về ngôi trường vinh dự được 5 lần đón Chủ tịch Hồ Chí Minh về thăm.
Những thành tích nổi bật của Trường Trung cấp Dân tộc nội trú Nghệ An

Những thành tích nổi bật của Trường Trung cấp Dân tộc nội trú Nghệ An

Trường Trung cấp Dân tộc nội trú Nghệ An đóng tại huyện miền núi Con Cuông, với nhiệm vụ đào tạo nghề và tạo việc làm cho con em các huyện miền núi, vùng có đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống tại các huyện: Kỳ Sơn, Tương Dương, Con Cuông, Anh Sơn, Tân Kỳ và Thanh Chương. Trong thời gian qua, bằng sự nỗ lực và cống hiến, nhà trường đã đạt được nhiều thành tích đáng ghi nhận.
Hiệu quả từ hợp nhất để nâng cao công tác đào tạo, bồi dưỡng lý luận gắn với thực tế

Hiệu quả từ hợp nhất để nâng cao công tác đào tạo, bồi dưỡng lý luận gắn với thực tế

Trong những năm qua Trung tâm chính trị huyện Nông Cống đã bám sát sự lãnh đạo chỉ đạo của BTV, Thường trực Huyện ủy và hướng dẫn của Ban Tuyên giáo các cấp trong công tác đào tạo, bồi dưỡng; lồng ghép nhiều chuyên đề phù hợp với từng đối tượng học viên;
Khơi dậy mọi tiềm năng, từng bước xây dựng Kim Sơn phát triển toàn diện, bền vững

Khơi dậy mọi tiềm năng, từng bước xây dựng Kim Sơn phát triển toàn diện, bền vững

Đảng bộ và nhân dân thị trấn Kim Sơn (huyện Quế Phong – Nghệ An) xác định, cần quyết tâm phát huy nội lực, khơi dậy tiềm năng của đất và người, nhằm xây dựng địa phương mình ngày càng giàu đẹp.
Nỗ lực đổi mới toàn diện hướng tới sự hài lòng của người bệnh

Nỗ lực đổi mới toàn diện hướng tới sự hài lòng của người bệnh

Bệnh viện Giao thông vận tải Vinh (từ 10/2021) là minh chứng cho quyết tâm, nỗ lực của tập thể; hướng tới mục tiêu phát triển mô hình “Bệnh viện thông minh - Chuyên nghiệp - Hiện đại”.
Phiên bản di động