Xã hội 06/10/2025 15:59
Tại Hội nghị lần thứ 26 các bên tham gia Công ước khung của Liên Hợp Quốc về biến đổi khí hậu (COP26), Việt Nam đã đưa ra cam kết mang tính lịch sử: Đạt mức phát thải ròng bằng “0” (Net Zero) vào năm 2050. Cam kết này không chỉ thể hiện trách nhiệm của quốc gia trước thách thức môi trường toàn cầu mà còn định hình một mô thức phát triển kinh tế - xã hội hoàn toàn mới cho đất nước trong những thập kỉ tới. Việc hiện thực hóa mục tiêu Net Zero đòi hỏi một cuộc chuyển đổi sâu rộng và toàn diện trên mọi lĩnh vực, từ cơ cấu năng lượng, sản xuất công nghiệp, nông nghiệp, giao thông vận tải đến mô hình tiêu dùng và lối sống của người dân. Đây không đơn thuần là một mục tiêu môi trường, mà đã trở thành một tiêu chuẩn mới trong thương mại và đầu tư quốc tế, mở ra cơ hội thu hút các dòng vốn xanh và công nghệ sạch cho Việt Nam. Để thành công, quá trình chuyển đổi này bắt buộc phải huy động được sức mạnh tổng hợp của toàn xã hội, sự tham gia của mọi thành phần kinh tế, mọi tầng lớp Nhân dân và mọi thế hệ.
 |
| Đại diện Trung ương Hội NCT Việt Nam và CCPTA ký kết chương trình phối hợp thực hiện Dự án trồng 16 triệu cây xanh |
Song song với quá trình chuyển đổi xanh, Việt Nam đang đối mặt với một cuộc chuyển đổi vĩ mô khác: Quá trình già hóa dân số với tốc độ thuộc nhóm nhanh nhất thế giới. Thống kê cho thấy, tỉ lệ người từ 60 tuổi trở lên đã chiếm 11,9% tổng dân số vào năm 2019 và dự báo đến năm 2038, Việt Nam được dự báo sẽ chính thức trở thành một xã hội “già”. Theo cách tiếp cận truyền thống, già hóa dân số thường được nhìn nhận như một thách thức lớn đối với hệ thống an sinh xã hội và tăng trưởng kinh tế.
Tuy nhiên, một phân tích sâu sắc hơn cho thấy một bức tranh khác. Một tỉ lệ đáng kể NCT tại Việt Nam vẫn duy trì hoạt động kinh tế và mong muốn tiếp tục cống hiến. Dữ liệu năm 2020 chỉ ra rằng, 46,1% nam giới và 38% nữ giới cao tuổi vẫn đang tham gia lực lượng lao động. Điều này chứng tỏ sự tồn tại của một nguồn nhân lực khổng lồ, giàu kinh nghiệm, có kỷ luật và đáng tin cậy. Cách tiếp cận hiện đại định nghĩa lại nhóm dân số này không phải là gánh nặng, mà là nền tảng của “Kinh tế bạc”, một nguồn lực chiến lược quốc gia, sở hữu vốn xã hội to lớn, tri thức truyền thống phong phú và khát vọng đóng góp mạnh mẽ cho tương lai đất nước.
| Công nghệ Carbonfly là một công nghệ sử dụng UAV và LiDAR để kiểm kê carbon rừng và hỗ trợ dự án tín chỉ carbon... |
Bối cảnh đặc thù của Việt Nam nằm ở việc đồng hóa hai xu thế vĩ mô này. Đây không phải là hai thách thức riêng rẽ, mà là một cơ hội chiến lược duy nhất. Yêu cầu cấp bách của quá trình chuyển đổi xanh đã tạo ra nhu cầu về một lực lượng lao động đông đảo, có tổ chức và đáng tin cậy để triển khai các hành động trên quy mô lớn. Cùng lúc đó, sự phát triển của “Kinh tế bạc” tạo ra phần cung hoàn hảo cho nhu cầu đó.
Lộ trình Net Zero đòi hỏi những hành động nhất quán và phân tán trên khắp cả nước, ví dụ như trồng hàng triệu cây xanh, thay đổi phương thức canh tác trên hàng triệu hecta, hay giám sát việc phân loại rác tại hàng triệu hộ gia đình. Những nhiệm vụ này không thể được thực hiện chỉ bởi Chính phủ hay doanh nghiệp, mà cần một phong trào xã hội sâu rộng. Với mạng lưới tổ chức chặt chẽ và uy tín sâu rộng tại cơ sở thông qua Hội NCT Việt Nam, cộng đồng NCT chính là mạng lưới xã hội phi nhà nước có tổ chức và đáng tin cậy nhất. Do đó, việc định vị NCT không phải là đối tượng thụ hưởng chính sách mà là lực lượng tiên phong của quá trình chuyển đổi xanh sẽ giải quyết đồng thời hai vấn đề: Vừa tìm ra vai trò tạo giá trị cho một nhóm nhân khẩu học ngày càng lớn, vừa huy động được nguồn vốn con người cần thiết để thực thi các mục tiêu Net Zero. Cách tiếp cận này thay đổi toàn bộ khung nhận thức: Vấn đề không phải là “làm thế nào để chăm sóc NCT” và “làm thế nào để đạt Net Zero” một cách riêng rẽ, mà là “làm thế nào để trao quyền cho NCT dẫn dắt công cuộc chuyển đổi hướng tới Net Zero”.
 |
| Công nghệ Carbonfly |
Chiến lược phát huy vai trò của NCT trong hành trình Net Zero không phải là một ý tưởng tự phát, mà được xây dựng trên nền tảng vững chắc của các văn bản chính sách và pháp lý quan trọng của Chính phủ. Sự kết hợp của các văn bản này đã tạo ra một hệ sinh thái được Nhà nước bảo trợ, thúc đẩy hành động một cách mạnh mẽ.
Đề án “NCT tham gia chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, khởi nghiệp và tạo việc làm”
Ngày 20/2/2025, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 379/QĐ-TTg phê duyệt Đề án “NCT tham gia đẩy mạnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, khởi nghiệp và tạo việc làm”. Văn bản này đánh dấu một bước chuyển mình mang tính bước ngoặt trong tư duy chính sách, chính thức công nhận NCT là chủ thể tham gia tích cực và là động lực cho các chiến lược phát triển quốc gia, thay vì chỉ là đối tượng thụ động của các chính sách xã hội.
Đề án đặt ra những mục tiêu định lượng cụ thể và đầy tham vọng cho giai đoạn đến năm 2030, đặc biệt trong lĩnh vực chuyển đổi xanh. Cụ thể, Đề án phấn đấu 90% NCT được tuyên truyền, nâng cao nhận thức về chuyển đổi xanh; hưởng ứng trồng ít nhất 100 triệu cây xanh; và xây dựng các mô hình thí điểm tại cơ sở về thu gom, phân loại rác thải tại nguồn cũng như các mô hình sản xuất nông nghiệp hữu cơ và kinh tế tuần hoàn. Quyết định 379 đã cung cấp một bản chỉ thị chính trị rõ ràng và một khung tổ chức cụ thể để huy động sức mạnh của cộng đồng NCT trên toàn quốc.
Nghị định 06/2022/NĐ-CP Quy định về giảm nhẹ phát thải khí nhà kính và bảo vệ tầng ozon; Nghị định 119/2025 Sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 06/2022/NĐ-CP
Nghị định 06/2022/NĐ-CP: Văn bản pháp lí nền tảng này đã chính thức hóa lộ trình xây dựng và phát triển thị trường carbon tại Việt Nam, dự kiến vận hành chính thức từ năm 2028. Nghị định tạo ra cơ chế pháp lí để các hoạt động giảm phát thải và hấp thụ khí nhà kính được lượng hóa, chứng nhận và thương mại hóa, mang lại sự chắc chắn về mặt pháp lí và mở ra một thị trường nội địa tiềm năng cho các tín chỉ của dự án trong tương lai.
Để hoàn thiện và làm rõ hơn khuôn khổ này, Chính phủ sau đó đã ban hành Nghị định 119/2025/NĐ-CP nhằm sửa đổi, bổ sung một số điều quan trọng. Cụ thể, nghị định mới này đã tăng cường các quy định về kiểm kê khí nhà kính, làm rõ quy trình và lộ trình phân bổ hạn ngạch phát thải cho doanh nghiệp; đồng thời chi tiết hóa cơ chế trao đổi, bù trừ tín chỉ carbon trong nước và quốc tế. Bên cạnh đó, nghị định còn bổ sung các quy định về bảo vệ tầng ozon và đơn giản hóa nhiều thủ tục hành chính liên quan. Như vậy, sự kết hợp của cả hai nghị định đã tạo ra một hành lang pháp lý ngày càng hoàn chỉnh, minh bạch và khả thi, giữ vai trò cốt lõi trong việc định hình và thúc đẩy thị trường carbon tiềm năng của Việt Nam.
Từ chủ trương xã hội đến cơ chế thị trường
Quyết định 379 đặt ra một mục tiêu xã hội rõ ràng (ví dụ: Trồng 100 triệu cây xanh) nhưng cũng như nhiều chương trình xã hội khác, phải đối mặt với thách thức về nguồn tài chính bền vững. Cùng lúc đó, Nghị định 06/2022/NĐ-CP và Nghị định 119/2025/NĐ-CP tạo ra một thị trường cho kết quả của mục tiêu đó (lượng carbon được hấp thụ) nhưng lại cần nguồn cung các dự án quy mô lớn và đáng tin cậy. Bằng cách liên kết các hành động được giao trong Quyết định 379 với thị trường được tạo ra bởi Nghị định 06/2022/NĐ-CP và Nghị định 119/2025/NĐ-CP, một vòng lặp tự duy trì và đầy tiềm năng đã được hình thành. Hành động xã hội tạo ra một tài sản môi trường có thể giao dịch trên thị trường. Doanh thu từ việc bán tín chỉ carbon này có thể được tái đầu tư để tài trợ cho các hành động xã hội tiếp theo và cải thiện phúc lợi cộng đồng. Sự cộng hưởng này tạo ra một mô hình phát triển bền vững độc đáo, tận dụng vốn xã hội để tạo ra vốn tài chính phục vụ các mục tiêu môi trường và xã hội.
Tầm nhìn chiến lược cần được mở rộng ra một danh mục đa dạng các hoạt động đóng góp, đồng thời liên kết các năng lực công nghệ của doanh nghiệp với tầm nhìn mới nhất của Đảng về quản trị quốc gia dựa trên dữ liệu.
Đa dạng hóa các mô hình đóng góp
Mô hình huy động NCT tham gia tạo giá trị xanh không chỉ giới hạn trong lĩnh vực lâm nghiệp mà có thể được áp dụng linh hoạt trên nhiều lĩnh vực khác, vốn là những trụ cột quan trọng trong lộ trình Net Zero của quốc gia.
Nông nghiệp Carbon thấp: NCT, đặc biệt ở khu vực nông thôn, với kinh nghiệm canh tác lâu năm, có thể đi đầu trong việc áp dụng các kĩ thuật nông nghiệp giảm phát thải như mô hình canh tác lúa giảm phát thải khí metan (CH4), nông nghiệp hữu cơ, và quản lí phụ phẩm nông nghiệp để tạo phân compost thay vì đốt bỏ.
Kinh tế tuần hoàn tại cơ sở: NCT có thể lãnh đạo các mô hình phân loại, thu gom và tái chế rác thải tại nguồn ở cấp tổ dân phố, khu dân cư, góp phần giảm lượng rác thải ra bãi chôn lấp và tạo ra các sản phẩm tái chế có giá trị.
Giao thông Xanh: Tại các đô thị, với uy tín trong gia đình và cộng đồng, NCT có thể vận động con cháu và hàng xóm chuyển đổi sang sử dụng xe điện và ưu tiên phương tiện giao thông công cộng, góp phần giảm phát thải từ khu vực giao thông vận tải.
Việc đa dạng hóa các mô hình này cho thấy đây là một khung hành động linh hoạt, có thể nhân rộng trên nhiều lĩnh vực khác nhau, tối đa hóa tiềm năng đóng góp của NCT.
 |
Quản trị hiện đại
Để các sáng kiến này phát huy hiệu quả tối đa trên quy mô quốc gia, cần một phương thức quản trị hiện đại. Trong bài phát biểu quan trọng ngày 16/9/2025, Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh yêu cầu cấp thiết phải chuyển đổi phương thức quản trị, từ việc dựa vào các báo cáo giấy định kì sang quản lí dựa trên dữ liệu thời gian thực thông qua các “bảng điều hành (dashboard)”. Công cụ này cho phép các cấp lãnh đạo theo dõi trực quan tiến độ thực hiện chính sách, phát hiện sớm các điểm nghẽn và quy trách nhiệm rõ ràng, minh bạch.
Chỉ đạo này mở ra một cơ hội liên kết chiến lược ở cấp độ cao nhất. Các nền tảng công nghệ của Công ty thành viên CCTPA trực thuộc Tập đoàn CT Group không chỉ là công cụ kinh doanh, mà về bản chất, chúng chính là những công cụ cần thiết để hiện thực hóa tầm nhìn của Tổng Bí thư trong lĩnh vực quản lí môi trường. Một chiến lược Net Zero quốc gia liên quan đến hàng triệu hành động phi tập trung, không thể theo dõi hiệu quả bằng các phương pháp cũ. Các nền tảng như CarbonFly (thu thập dữ liệu) và Catalyst (tổng hợp và trực quan hóa dữ liệu) chính là các dashboard quản trị. Chúng có thể theo dõi gần như theo thời gian thực số lượng cây được trồng, lượng carbon ước tính được hấp thụ, nguồn quỹ được tạo ra, và tiến độ ở từng địa phương.
Bằng việc đề xuất liên kết các năng lực công nghệ này với nhu cầu giám sát của Nhà nước, doanh nghiệp không chỉ định vị mình là một đơn vị kinh doanh, mà còn là một đối tác chiến lược của Đảng và Chính phủ trong việc thực hiện các mục tiêu quốc gia bằng các phương pháp hiện đại, minh bạch và hiệu quả. Điều này nâng tầm bài viết từ một báo cáo doanh nghiệp thành một tuyên bố có tầm nhìn về sự đồng hành chiến lược với lãnh đạo chính trị cao nhất của quốc gia, cho thấy sự thấu hiểu sâu sắc về tương lai của quản trị nhà nước và sự sẵn sàng góp phần xây dựng tương lai đó.
IV: Phân tích mô hình dự án thực tiễn: “16 triệu cây xanh cho Việt Nam”
Dự án “16 triệu cây xanh cho Việt Nam” là một minh chứng thực tiễn, một mô hình thí điểm quy mô lớn cho thấy tính khả thi của việc áp dụng lý thuyết chiến lược đã phân tích ở trên. Dự án này không chỉ thể hiện một mô hình hợp tác sáng tạo mà còn khẳng định vai trò không thể thiếu của công nghệ trong việc hiện thực hóa tầm nhìn.
Mô hình hợp tác công - tư - xã hội (PPP) kiểu mới
Dự án “16 triệu cây xanh cho Việt Nam” được xây dựng dựa trên một thỏa thuận hợp tác chiến lược giữa ba bên, tạo thành một hệ sinh thái hiệu quả và bổ trợ lẫn nhau.
Hội NCT Việt Nam: Với vai trò là đại diện cho lực lượng xã hội, huy động mạng lưới sâu rộng các hội viên trên toàn quốc, đảm nhận việc tổ chức, triển khai và giám sát các hoạt động trồng và chăm sóc cây tại cơ sở.
Tập đoàn CT Group: Với vai trò là nhà tài trợ chính, CT Group cam kết cung cấp toàn bộ nguồn lực tài chính ban đầu cho cây giống và các chi phí vận hành, thể hiện trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp và bảo đảm dự án có thể khởi động mà không cần gánh nặng tài chính ban đầu từ cộng đồng.
Công ty CP Sàn Giao dịch Tín chỉ Carbon ASEAN (CCTPA): Với vai trò là đơn vị kĩ thuật và quản lí, CCTPA chịu trách nhiệm toàn bộ quy trình chuyên môn, từ việc xây dựng hồ sơ dự án, áp dụng công nghệ để kiểm kê lượng carbon hấp thụ, cho đến việc đăng ký và giao dịch tín chỉ carbon trên thị trường.
Mô hình này là một ví dụ điển hình về hợp tác công - tư - xã hội (PPP) thế hệ mới, nơi mỗi bên phát huy tối đa thế mạnh của mình để cùng giải quyết một mục tiêu chung của quốc gia.
Lợi ích tổng thể từ dự án
Dự án đặt mục tiêu trồng 16 triệu cây xanh, ước tính có khả năng tạo ra khoảng 210.000 tín chỉ vào năm đầu tiên và có thể đạt số tín chỉ carbon cao nhất thu được khoảng 2.120.000 tín chỉ carbon. Với mức giá trên thị trường tự nguyện cho các dự án lâm nghiệp dao động trong khoảng 5 - 8 USD/tín chỉ, dự án có tiềm năng tạo ra doanh thu 1 triệu USD vào năm đầu tiên và có thể đạt doanh thu cao nhất thu được khoảng 10,5 triệu USD. Mô hình đã tạo nên một vòng tuần hoàn về lợi ích.
Hành động: Hội NCT tổ chức, đóng góp công sức và đất đai để trồng và chăm sóc cây xanh.
Tạo giá trị: CCTPA sử dụng công nghệ để đo lường lượng CO2 được cây hấp thụ, sau đó chuyển đổi lợi ích môi trường này thành tín chỉ carbon có thể xác minh và giao dịch được.
Thương mại hóa: CT Group và CCTPA hỗ trợ việc bán các tín chỉ này trên thị trường carbon tự nguyện cho các doanh nghiệp có nhu cầu bù đắp phát thải.
Tái đầu tư: Doanh thu ròng thu được sẽ có thể giúp Quỹ Chăm sóc và Phát huy vai trò NCT Việt Nam, trực tiếp tài trợ cho các chương trình chăm sóc sức khỏe, phúc lợi và các sáng kiến xanh khác cho cộng đồng NCT trên cả nước.
Đây là một mô hình kinh doanh tự duy trì vì lợi ích xã hội. Nó trao quyền cho NCT, biến họ từ đối tượng nhận trợ cấp thành những người tạo ra giá trị, tự tài trợ cho phúc lợi của chính mình thông qua các hành động bảo vệ môi trường.
Hệ sinh thái dịch vụ từ công nghệ của Công ty thành viên CCTPA trực thuộc Tập đoàn CT Group
Công nghệ tiên tiến chính là nền tảng không thể thiếu, liên kết hàng triệu hành động nhỏ lẻ, phân tán tại cơ sở với các tiêu chuẩn nghiêm ngặt, dựa trên dữ liệu của thị trường carbon quốc tế. Thị trường này hoạt động dựa trên sự tin cậy và dữ liệu có thể kiểm chứng; một người mua tín chỉ quốc tế sẽ không trả tiền chỉ dựa trên một lời cam kết rằng cây đã được trồng, họ yêu cầu bằng chứng khoa học.
Các phương pháp đo đạc truyền thống như kiểm đếm thủ công hay khảo sát theo ô mẫu thường chậm, tốn kém và thiếu độ tin cậy cần thiết cho một dự án quy mô hàng triệu cây trên toàn quốc. Hệ thống công nghệ của CCTPA đã giải quyết được thách thức nền tảng này. Cụ thể:
Công nghệ CarbonFly: Sử dụng các thiết bị bay không người lái (UAV) gắn cảm biến LiDAR, CarbonFly có thể quét nhanh và chính xác các khu vực rừng rộng lớn để đo đạc sinh khối và tính toán trữ lượng carbon với độ chính xác khoa học cao.
Nền tảng Catalyst: Cung cấp một hệ thống sổ cái kĩ thuật số để kiểm kê, báo cáo và quản lí dữ liệu một cách minh bạch, tự động hóa quy trình báo cáo ESG cho doanh nghiệp và các dự án cộng đồng.
Do đó, công nghệ không chỉ là một công cụ giúp tăng hiệu quả, mà còn là yếu tố cốt lõi tạo dựng niềm tin và sự tín nhiệm. Nó chuyển đổi các hành động vật lí phân tán thành một tài sản kĩ thuật số thống nhất, minh bạch và có giá trị tài chính. Điều này định vị CT Group và CCTPA không chỉ là nhà tài trợ, mà còn là đơn vị tiên phong công nghệ tiên tiến, cung cấp hạ tầng nền tảng để mô hình kinh tế - xã hội mới này có thể vận hành và nhân rộng.
V: Kết luận và kiến nghị Kết luận
Phân tích trên đã chứng minh rằng, NCT Việt Nam, với tiềm năng, kinh nghiệm và khát vọng cống hiến, là một nguồn lực chiến lược không thể thiếu trong nỗ lực đạt mục tiêu Net Zero 2050. Sự hội tụ của các chủ trương, chính sách đúng đắn, việc trao quyền cho cộng đồng NCT, và việc ứng dụng công nghệ tiên tiến đã tạo ra một mô hình mạnh mẽ, có khả năng nhân rộng để Việt Nam thực hiện các cam kết quốc tế của mình. NCT không phải là gánh nặng xã hội, mà chính là lực lượng tiên phong, là tài sản quốc gia trên hành trình này. Dự án “16 triệu cây xanh cho Việt Nam” thành công trong việc tạo ra một vòng tuần hoàn lợi ích xanh tự duy trì, nơi lợi ích kinh tế nuôi dưỡng lợi ích xã hội và môi trường.
Kiến nghị
Hoàn thiện khung pháp lí cho thị trường carbon: Các Bộ, ngành liên quan cần sớm ban hành Thông tư hướng dẫn thực hiện Nghị định 06/2022/NĐ-CP, đặc biệt là quy định về tín chỉ carbon tự nguyện và kết nối với thị trường quốc tế. Có cơ chế khuyến khích các dự án trồng rừng, nông nghiệp tuần hoàn do cộng đồng (Hội NCT, Hội Phụ nữ, Hội Nông dân,…) thực hiện được tham gia tạo tín chỉ carbon và giao dịch một cách thuận lợi.
Hỗ trợ mở rộng mô hình “16 triệu cây xanh cho Việt Nam”: Chính phủ có thể xem xét đưa mô hình này thành một chương trình mục tiêu quốc gia về trồng rừng ven biển, rừng đầu nguồn do người dân và NCT thực hiện. Bố trí nguồn ngân sách đối ứng để tạo động lực và bảo đảm sinh kế cho người trồng rừng trong thời gian đợi thu hoạch tín chỉ.
Tăng cường đào tạo, nâng cao năng lực cho NCT: Xây dựng các chương trình tập huấn chuyên đề cho cán bộ Hội NCT các cấp về kinh tế tuần hoàn, kĩ thuật nông lâm nghiệp bền vững, kĩ năng số… để họ dẫn dắt hội viên tham gia hiệu quả các dự án xanh. Phối hợp với các tổ chức quốc tế, doanh nghiệp để huy động nguồn lực đào tạo (ví dụ: Tập huấn sử dụng smartphone, thiết bị bay đơn giản cho việc giám sát rừng, ghi nhận dữ liệu tại chỗ).
Phát triển hệ thống Dashboard từ trung ương đến địa phương: Kiến nghị Chính phủ giao Bộ Khoa học và Công nghệ chủ trì, phối hợp Bộ Nông nghiệp và Môi trường xây dựng hệ thống dashboard theo dõi các chỉ số chuyển đổi xanh và phát triển bền vững, tích hợp vào Trung tâm chỉ đạo điều hành của Chính phủ. Hệ thống này cần kết nối dữ liệu trực tuyến từ các địa phương, bộ, ngành. Đồng thời, khuyến khích mỗi tỉnh/thành phát triển bảng điều hành riêng giám sát các chỉ tiêu môi trường (diện tích cây xanh, xử lí rác thải, năng lượng tái tạo…) phù hợp tình hình, coi đây là một tiêu chí thi đua trong đánh giá năng lực quản trị địa phương.
Đẩy mạnh truyền thông, nâng cao nhận thức xã hội: Cuối cùng, cần tiếp tục tôn vinh các tấm gương NCT tiêu biểu trong bảo vệ môi trường và chuyển đổi xanh trên các phương tiện truyền thông đại chúng. Xây dựng hình ảnh NCT “tuổi già nhưng chí không già”, luôn năng động, tiên phong vì cộng đồng và môi trường. Qua đó xóa bỏ định kiến về tuổi già, khích lệ toàn xã hội cùng chung tay cho mục tiêu Net Zero 2050.
