Người cao tuổi và bệnh viện số: Công nghệ phải bắt đầu từ sự thuận tiện của người bệnh

Theo BS-CKII Phan Nhật Khánh, Giám đốc Bệnh viện, mục tiêu của chuyển đổi số không phải là có thêm bao nhiêu phần mềm hay thiết bị hiện đại, mà phải giúp quy trình thuận tiện hơn, giảm thời gian chờ và nâng cao sự hài lòng của người bệnh. Với người cao tuổi, nhóm thường xuyên sử dụng dịch vụ y tế nhưng cũng gặp nhiều rào cản công nghệ, yêu cầu ấy càng trở nên quan trọng.

Đi bệnh viện không còn bắt đầu bằng xếp hàng lấy số

Nhiều người cao tuổi (NCT) mắc cùng lúc tăng huyết áp, đái tháo đường, tim mạch, xương khớp… nên việc đến bệnh viện tái khám, xét nghiệm và lấy thuốc diễn ra thường xuyên. Nếu phải đến từ sáng sớm, xếp hàng đăng ký, chờ khám rồi tiếp tục chờ xét nghiệm, thanh toán, nhận thuốc, hành trình ấy có thể kéo dài nhiều giờ.

Nhưng cách thức tiếp cận dịch vụ y tế đang thay đổi. Tại Bệnh viện Đa khoa Chánh Hưng, chuyển đổi số đã từng bước đi vào nhiều khâu của quá trình khám, chữa bệnh. Người bệnh có thể đăng ký khám trực tuyến theo khung giờ, quản lý hồ sơ, nhận thông tin tái khám và thực hiện một số giao dịch thanh toán trực tuyến. Việc chủ động đăng ký trước đặc biệt có ý nghĩa đối với NCT mắc bệnh mạn tính phải tái khám định kỳ.

BS-CKII Phan Nhật Khánh, Giám đốc Bệnh viện Đa khoa Chánh Hưng, TP. Hồ Chí Minh

Theo BS-CKII Phan Nhật Khánh, Giám đốc Bệnh viện Đa khoa Chánh Hưng, định hướng xuyên suốt của bệnh viện là lấy chất lượng chuyên môn và sự hài lòng của người bệnh làm trung tâm. Trên nền tảng cơ sở vật chất được đầu tư, bệnh viện đang từng bước xây dựng “hệ sinh thái y tế đa tầng”, kết nối từ dự phòng, tầm soát, điều trị đến phục hồi và quản lý sức khỏe lâu dài. Công nghệ, trong đó có bệnh án điện tử, là một trong những công cụ quan trọng để hiện thực hóa mục tiêu đó.

Bệnh án điện tử - “xương sống” của bệnh viện số

Một trong những trụ cột quan trọng trong chiến lược chuyển đổi số của Bệnh viện Đa khoa Chánh Hưng là hồ sơ bệnh án điện tử (EMR). Nếu nhìn từ bên ngoài, bệnh án điện tử có thể được hiểu đơn giản là thay hồ sơ giấy bằng dữ liệu trên máy tính. Nhưng giá trị thực tế lớn hơn nhiều.

Khi dữ liệu người bệnh được quản lý có hệ thống, bác sĩ có điều kiện tiếp cận thông tin thuận lợi hơn; quá trình khám, chỉ định, xét nghiệm và điều trị được kết nối; giảm việc nhập đi nhập lại thông tin và hạn chế những sai sót có thể xảy ra trong quá trình xử lý thủ công.

Theo BS Phan Nhật Khánh, việc ứng dụng bệnh án điện tử và công nghệ trong quy trình khám chữa bệnh hướng tới chuẩn hóa quy trình, rút ngắn thời gian chờ, hạn chế sai sót chuyên môn, tăng tính minh bạch và nâng cao trải nghiệm của người bệnh.

Chuyển đổi số trở thành một phần của chất lượng khám chữa bệnh

Với NCT, ý nghĩa của dữ liệu y tế liên tục càng rõ rệt. Một người cao tuổi có thể cùng lúc điều trị nhiều bệnh mạn tính và sử dụng nhiều loại thuốc. Họ cũng có thể phải khám tại nhiều chuyên khoa trong cùng bệnh viện. Khi thông tin được quản lý tốt, bác sĩ có thêm điều kiện theo dõi quá trình điều trị thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào việc người bệnh nhớ tên thuốc hay mang theo những tập kết quả xét nghiệm của nhiều lần khám trước. Ở góc độ đó, chuyển đổi số không còn là câu chuyện của riêng bộ phận công nghệ thông tin. Nó trở thành một phần của chất lượng khám chữa bệnh.

Từ CCCD, VNeID đến một hành trình khám bệnh ít giấy tờ hơn

Sự thay đổi tại bệnh viện đang diễn ra đồng thời với quá trình liên thông dữ liệu dân cư, BHYT và y tế trên phạm vi cả nước. Từ ngày 1/6/2025, trong phần lớn trường hợp cấp lại, cấp đổi thẻ BHYT, người tham gia có thể sử dụng căn cước gắn chip, VssID hoặc VNeID khi đi khám chữa bệnh thay vì phụ thuộc vào thẻ BHYT giấy.

Với NCT, xu hướng “một người - một định danh - nhiều tiện ích” có thể giúp hành trình đi khám ngày càng gọn hơn. Trước đây, không ít người cao tuổi mỗi lần đến bệnh viện phải chuẩn bị thẻ BHYT, giấy tờ tùy thân, giấy hẹn, kết quả xét nghiệm cũ… Khi dữ liệu từng bước được liên thông, căn cước và định danh điện tử có thể trở thành “chìa khóa” xác thực thông tin, giúp giảm giấy tờ phải mang theo và thuận lợi hơn khi thực hiện thủ tục.

Bệnh viện Đa khoa Chánh Hưng hiện có tổng diện tích hơn 1ha với hai khối nhà; khối nhà A gồm 5 tầng và Khối nhà B mới hiện đại gồm 14 tầng, diện tích sàn sử dụng hơn 25.000 m², quy mô từ 175 giường.

Theo quan điểm của lãnh đạo bệnh viện, cơ sở vật chất chỉ là nền tảng. Điều quyết định vẫn là chất lượng chuyên môn và trải nghiệm của người bệnh.

Một trong những thay đổi cụ thể là khả năng đăng ký khám trước. Người bệnh có thể lựa chọn ngày, giờ khám và lấy số thứ tự trước thông qua nền tảng đặt khám; đồng thời sử dụng các tiện ích như nhắc lịch, tra cứu một số thông tin và thanh toán phí khám trực tuyến.

Đặt lịch khám trước tại Bệnh viện Chánh Hưng tạo thuận lợi cho người cao tuổi

Đối với người trẻ, tiết kiệm một giờ chờ đợi có thể đơn giản là tiết kiệm thời gian. Nhưng với một người 75 hoặc 80 tuổi mắc bệnh tim mạch, tăng huyết áp, thoái hóa khớp hay sức khỏe yếu, việc không phải ngồi chờ quá lâu trong môi trường bệnh viện còn là vấn đề sức khỏe. Đây cũng là một cách nhìn khác về hiệu quả của chuyển đổi số: công nghệ trả lại thời gian cho người bệnh.

Tái cấu trúc khu khám, công nghệ hỗ trợ thay vì tạo khoảng cách

Cùng với số hóa, Bệnh viện Đa khoa Chánh Hưng định hướng tái cấu trúc khu khám, chuyên biệt khu khám BHYT và khu dịch vụ. Theo BS Phan Nhật Khánh, việc tổ chức lại không nhằm tạo ra sự phân biệt trong tiếp cận dịch vụ mà để tối ưu vận hành, giảm tải khu khám tập trung, rút ngắn thời gian chờ và đáp ứng tốt hơn nhu cầu của từng nhóm người bệnh.

Bệnh viện Đa khoa Chánh Hưng hiện phát triển hệ thống khám, chữa bệnh theo hướng đa khoa, đáp ứng từ khám ban đầu, điều trị nội trú, cấp cứu đến chăm sóc và quản lý sức khỏe lâu dài

Ở đây, công nghệ đóng vai trò hỗ trợ quá trình vận hành. Một quy trình được thiết kế hợp lý có thể giúp người có BHYT xác thực thông tin nhanh hơn, hạn chế phải di chuyển qua nhiều quầy. Người đăng ký khám trước có thể chủ động giờ đến. Dữ liệu được quản lý điện tử giúp giảm những thao tác lặp lại.

“Mục tiêu cuối cùng là để mỗi người bệnh đều được phục vụ tốt hơn”, BS Khánh nhấn mạnh. Với NCT, điều đó đặc biệt quan trọng bởi một bệnh viện số không thể chỉ được thiết kế cho người trẻ thành thạo smartphone.

Thanh toán số: Nhanh hơn nhưng không thể để NCT tự xoay xở

Thanh toán không dùng tiền mặt là một mắt xích khác của quá trình số hóa. Thay vì cầm nhiều tiền mặt, xếp hàng tại quầy thu ngân rồi chờ thanh toán, người bệnh có thể thực hiện giao dịch điện tử. Các phương thức thanh toán trực tuyến đã được tích hợp trong quy trình đặt khám.

Nhưng đây cũng là nơi khoảng cách số giữa các thế hệ bộc lộ rõ. Không phải NCT nào cũng có smartphone. Có smartphone cũng chưa chắc có tài khoản ngân hàng hoặc sử dụng mobile banking. Với nhiều người, điện thoại vẫn chủ yếu để nghe, gọi và liên lạc với con cháu.

Một thao tác mà người trẻ thực hiện trong vài chục giây, mở ứng dụng ngân hàng, quét QR, kiểm tra tên người nhận, nhập số tiền rồi xác nhận, .. có thể là cả một chuỗi thao tác phức tạp đối với người 70-80 tuổi. Chưa kể, tình trạng lừa đảo trực tuyến khiến nhiều NCT dè dặt với giao dịch điện tử.

Thanh toán không dùng tiền mặt mang lại nhiều lợi ích cho người bệnh

Vì thế, chuyển đổi số trong bệnh viện không thể được hiểu đơn giản là đặt mã QR trước quầy rồi để người bệnh tự thao tác. Đối với những NCT chưa quen công nghệ, bệnh viện vẫn cần nhân viên hướng dẫn, quy trình dễ hiểu và những phương án tiếp cận phù hợp. Số hóa phải mở thêm một cánh cửa thuận tiện, chứ không đóng lại cánh cửa đối với người chưa có khả năng sử dụng công nghệ.

Thực tế tại Bệnh viện Đa khoa Chánh Hưng cho thấy, bên cạnh công nghệ, yếu tố hỗ trợ trực tiếp vẫn cần được duy trì. Tổ Công tác xã hội của bệnh viện thực hiện các hoạt động hỗ trợ thông tin, tư vấn chính sách, BHYT, hướng dẫn cập nhật VNeID và hỗ trợ người bệnh. Đây có thể xem là một trong những “cầu nối” giúp NCT tiếp cận môi trường khám chữa bệnh số.

Bởi khoảng cách số đôi khi bắt đầu từ những việc rất nhỏ. Một cụ ông không nhớ mật khẩu. Một cụ bà không biết mã OTP gửi về đâu. Người khác nhìn chữ trên màn hình không rõ hoặc không biết phải bấm vào biểu tượng nào.

Rào cản đối với NCT không chỉ liên quan đến thiết bị mà còn là kỹ năng, tâm lý và thói quen sử dụng công nghệ. Vì vậy, màn hình kiosk cần dễ đọc, quy trình không quá nhiều bước, thông báo dễ hiểu và khu vực đăng ký phải có đầu mối hỗ trợ khi xảy ra vướng mắc với CCCD, BHYT hoặc VNeID.

Chuyển đổi số phải đi đến tận cộng đồng

Định hướng của Bệnh viện Đa khoa Chánh Hưng không dừng lại bên trong tòa nhà bệnh viện. Theo BS Phan Nhật Khánh, bệnh viện xác định kết nối với y tế cơ sở là một trong những hướng đi quan trọng. Thông qua phối hợp với các phường, trạm y tế và mô hình bác sĩ gia đình, đội ngũ y tế có thể tham gia khám, tầm soát, quản lý các bệnh mạn tính phổ biến như tăng huyết áp, đái tháo đường tại cộng đồng.

Đây cũng là hướng đặc biệt phù hợp với NCT. Đối với bệnh mạn tính, mục tiêu không chỉ là điều trị một đợt bệnh mà là quản lý sức khỏe lâu dài. Nếu dữ liệu từ khám bệnh, tầm soát và quản lý tại cộng đồng từng bước được kết nối, bác sĩ có điều kiện theo dõi người bệnh liên tục hơn.

Đó chính là ý nghĩa sâu hơn của “hệ sinh thái y tế đa tầng” mà lãnh đạo Bệnh viện Chánh Hưng hướng tới: chăm sóc sức khỏe không chỉ bắt đầu khi người dân bước qua cổng bệnh viện mà trải dài từ dự phòng, phát hiện sớm, điều trị đến phục hồi và quản lý sức khỏe.

Ưu tiên Khoa Lão trước nhu cầu chăm sóc NCT ngày càng lớn

Trong chiến lược phát triển chuyên môn, NCT cũng là một trong những nhóm được Bệnh viện Đa khoa Chánh Hưng chú trọng. Theo BS Khánh, cùng với tăng cường kết nối y tế cơ sở, bệnh viện định hướng phát triển các chuyên khoa thiết yếu; trong đó Khoa Lão và Khoa Thận nhân tạo được xác định là những lĩnh vực ưu tiên, nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của NCT và người mắc bệnh mạn tính.

Điều này có ý nghĩa trong bối cảnh nhu cầu chăm sóc sức khỏe của NCT không chỉ tăng về số lượng mà ngày càng phức tạp. Người cao tuổi thường không chỉ mắc một bệnh. Một người có thể vừa tăng huyết áp, vừa đái tháo đường, bệnh tim mạch, suy giảm chức năng thận hoặc các vấn đề cơ xương khớp. Điều họ cần không đơn thuần là một lần khám chuyên khoa mà là quá trình theo dõi lâu dài và phối hợp giữa nhiều chuyên ngành.

Khi Khoa Lão được đặt trong một hệ sinh thái kết nối với bệnh án điện tử, các chuyên khoa, y tế cơ sở và quản lý bệnh mạn tính, chuyển đổi số có thể phát huy giá trị rõ rệt hơn đối với chính nhóm người bệnh này.

Con cháu trở thành “trợ lý số” của ông bà, cha mẹ

Trong hành trình đưa NCT tiếp cận bệnh viện số, gia đình cũng có vai trò đặc biệt. Con cháu có thể giúp ông bà, cha mẹ cài đặt VNeID, VssID; kiểm tra thông tin BHYT; đăng ký lịch khám; lưu kết quả xét nghiệm; nhắc lịch tái khám và hỗ trợ thanh toán.

Tuy nhiên, hỗ trợ không đồng nghĩa với làm thay tất cả. Đối với NCT còn minh mẫn và có khả năng sử dụng điện thoại, người thân có thể hướng dẫn từng bước. Từ mở ứng dụng, xem lịch hẹn đến kiểm tra thông tin trước khi xác nhận thanh toán, những thao tác được thực hiện nhiều lần có thể giúp NCT dần tự tin hơn trong môi trường số.

Bên cạnh đó, NCT cần được nhắc không cung cấp OTP, mật khẩu, mã PIN cho người khác; không bấm vào đường dẫn không rõ nguồn gốc; không quét QR theo yêu cầu của người lạ và không chuyển tiền chỉ vì một cuộc gọi tự xưng là nhân viên bệnh viện, ngân hàng hay cơ quan chức năng. Trong xã hội số, bảo vệ NCT trước các nguy cơ công nghệ cũng phải được xem là một phần của quá trình nâng cao năng lực số cho người cao tuổi.

Không để quyền lợi của NCT bị gián đoạn trong quá trình chuyển đổi

Từ ngày 1/9/2026, khi hệ thống BHXH chuyển sang sử dụng số ĐDCN/CCCD thay mã số BHXH trên các hệ thống nghiệp vụ, vấn đề bảo đảm dữ liệu thông suốt càng đáng quan tâm. BHXH Việt Nam yêu cầu các địa phương theo dõi những trường hợp chuyển đổi chưa thành công và xử lý kịp thời những vấn đề có nguy cơ ảnh hưởng đến quyền lợi người tham gia.

Bệnh viện Đa khoa Chánh Hưng, TP. Hồ Chí Minh (Bệnh viện Quận 8, TP. Hồ Chí Minh cũ)

Đặc biệt, việc duy trì liên tục hoạt động nghiệp vụ và bảo đảm quyền lợi của người dân được xác định là yêu cầu bắt buộc. Hồ sơ giải quyết chế độ BHXH, khám chữa bệnh BHYT, cấp sổ thẻ, giao dịch điện tử và chi trả phải được xử lý thông suốt; trường hợp xảy ra vướng mắc do chuyển đổi hoặc đồng bộ dữ liệu phải được ưu tiên khắc phục để không ảnh hưởng quyền lợi người dân.

Nguyên tắc ấy đặc biệt quan trọng đối với NCT. Một sai lệch dữ liệu với người trẻ có thể là một thủ tục phải điều chỉnh. Nhưng với một người cao tuổi đang cần tái khám hoặc lấy thuốc điều trị bệnh mạn tính, sự gián đoạn có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình điều trị. Vì vậy, cùng với “làm sạch” dữ liệu trên hệ thống, những điểm tiếp nhận tại bệnh viện cũng cần trở thành nơi phát hiện, hướng dẫn và hỗ trợ NCT khi xảy ra vướng mắc.

Bệnh viện Đa khoa Chánh Hưng đang từng bước đưa những thành tố đó vào quá trình vận hành, đồng thời gắn chuyển đổi số với tái cấu trúc khu khám, phát triển chuyên môn, y tế cơ sở và xây dựng hệ sinh thái chăm sóc sức khỏe dài hạn.

Với định hướng “lấy sự hài lòng của người bệnh làm trung tâm”, thông điệp mà BS-CKII Phan Nhật Khánh nhấn mạnh cũng cho thấy cách tiếp cận của Bệnh viện Đa khoa Chánh Hưng: Hạ tầng là nền tảng, công nghệ là công cụ, chuyên môn là cốt lõi và người bệnh mới là trung tâm của mọi thay đổi.

Đối với NCT, một bệnh viện số tốt không phải là nơi buộc họ phải chạy theo công nghệ. Đó phải là nơi công nghệ chủ động tiến gần hơn đến người cao tuổi, giúp họ bớt chờ đợi, bớt thủ tục, được theo dõi sức khỏe tốt hơn và cảm thấy an tâm hơn mỗi lần bước vào bệnh viện.