Làm báo, cần viết đúng ngôn ngữ và ngữ pháp tiếng Việt

Người làm báo là nhà tuyên truyền, cổ động, hướng dẫn dư luận xã hội, định hướng về hành động cho Nhân dân, đòi hỏi phải thông thạo ngôn ngữ, nắm vững ngữ pháp, viết đúng, chuẩn mực tiếng Việt và ngữ pháp được quy định của Nhà nước và ngành Giáo dục quốc gia…

Ở nước ta, đặc điểm địa lí, vùng miền, nhiều dân tộc nên trong lịch sử, truyền thống, phong tục, tập quán lâu đời sản sinh ra nhiều ngôn ngữ, chữ viết, tiếng nói, cách phát âm (phương ngữ) không thuần nhất. Tiếng Việt và ngữ pháp tiếp thu từ tiếng la tinh và ảnh hưởng của nhiều ngôn ngữ phương đông, phương tây. Ví dụ: Chỉ riêng chiếc xe đạp mọi chi tiết, phụ tùng trước đây được gọi bằng tiếng Pháp (bồi): Bi-đan, gác-đờ-bu, gác-đơ-xen, ghi-đông, moay-ơ, gac-ba-ga, v.v…, rồi dần dần Việt hóa gọi là bàn đạp, chắn bùn, chắn xích, tay lái, ổ trục...

Chưa đồng nhất nhiều từ ngữ

Không chỉ trong cách nói mà một số nhà báo khi viết vẫn quen sử dụng nhiều ngôn ngữ địa phương, vùng miền, chưa tuân thủ quy định trong Đại từ điển tiếng Việt hay sách giáo khoa phổ thông. Ví dụ: Lái xe viết là tài xế, hoa viết là bông, ăn viết là nhậu, con lợn viết là con heo (giá thịt heo leo thang), trứng vịt lộn viết là hột vịt, củ sắn viết là củ mì, quả dứa viết là trái thơm, quả na viết là trái mãng cầu, cái bát ăn cơm viết là cái chén, phanh xe viết là thắng, cái muôi xúc cơm, múc canh viết là cái muổng, v.v… Trong cách xưng hô có thể chấp nhận sự khác biệt như cha mẹ (bố mẹ), có thể nói, viết là ba má, nhưng có nên viết là “bủ”, “bầm”? Còn ông, bà có nên dùng từ “tía”,ông ké”; thậm chí sử dụng đại từ nhân xưng có nên viết chữ “tui” thay cho chữ “tôi”?…

Về chữ i (ngắn) và y (dài): Trên báo chí, hầu hết các cơ quan ngôn luận (báo in, báo điện tử, truyền hình…), hầu hết các văn bản pháp luật, quy phạm pháp luật, văn kiện chính trị, kinh tế-xã hội… chữ i (ngắn) và chữ y (dài) vẫn không có sự phân biệt rạch ròi. Trong Đại từ điển tiếng Việt và sách giáo khoa phổ thông (từ lớp 1 đến lớp 12) xác lập, phân biệt khá minh bạch và sử dụng chữ i (ngắn) với y (dài) được quy định thống nhất.

Làm báo, cần viết đúng ngôn ngữ và ngữ pháp tiếng Việt
Ảnh minh họa

Theo đó: i (ngắn) thông thường đi liền với phụ âm, ví dụ: Chữ kí, bác sĩ, tiến sĩ, kĩ sư, mĩ thuật, kĩ thuật, chiến sĩ, hi sinh, liệt sĩ, vật lí, lí luận, quả bí, xấu xí, tỉ mỉ, xử lí, hi hữu. Tuy vậy, do cách phát âm mà trong một số trường hợp “đặc biệt” i (ngắn) có thể đi với nguyên âm một cách bắt buộc. Ví dụ: Lầm lũi, lũi cũi, kiếm củi, đi bụi, thằng hủi, tình tiết, nhất thiết,v.v… nếu ghép y (dài) liền với nguyên âm (ui,iê) thì không phát âm đúng được.

Còn y (dài) đứng độc lập đã có nghĩa (ý tứ, ý kiến, như ý, ý Đảng lòng Dân…) nhưng thông thường đi liền với nguyên âm và ít đi theo phụ âm. Ví dụ: Quý I, quỹ văn học, quý tử, quyết tâm, nghị quyết, tâm huyết… Trong nhiều trường hợp y (dài) nếu viết thành i (ngắn) thì phát âm và nghĩa vẫn không thay đổi: Quí, quỹ, quỉ xứ, qui định, quy trình… song nên viết là y (dài) cho phù hợp với quy định của từ điển và sách giáo khoa. Một số chữ y (dài) đi liền với phụ âm nếu là danh từ riêng hoặc mặc định trong hồ sơ, giấy khai sinh. Ví dụ: Lý Thường Kiệt, Khang Hy, Lý Quang Diệu, Nguyễn Văn Tý, Hà Văn Sỹ, Nguyễn Công Lý… hay xác định loại hình doanh nghiệp là Tổng Công ty, Công ty, Công ty Mẹ, Công ty Con,v.v…

Viết hoa trong tiếng Việt phù hợp ngữ pháp

Trong hệ thống chữ Quốc ngữ, những chữ, những từ cần phải viết hoa cũng được quy định trong từ điển, sách giáo khoa rồi được quy định bằng các văn bản luật, quy phạm pháp luật.

Trong Hiến pháp 2013, tất cả các chữ “Nhân dân” không còn viết như các bản Hiến pháp trước đây (nhân dân) mà đều in chữ hoa âm tiết đầu (Nhân dân). Ngày 9/12/2013 họp báo công bố Hiến pháp, ông Phan Trung Lý, Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp của Quốc hội nhấn mạnh: “Lần đầu tiên trong Hiến pháp, chúng ta viết hoa chữ “Nhân dân” nâng lên một bước vai trò của Nhân dân, Hiến pháp trước hết khẳng định chủ quyền của Nhân dân”. Tuy nhiên, từ năm 2014 đến nay, trải qua gần 8 năm Hiến pháp quy định nhưng trong các văn kiện của Đảng, Nhà nước, Mặt trận, các văn bản pháp luật, quy phạm pháp luật, trên báo chí, kể cả Báo Nhân Dân, các chương trình VTV rất hiếm thấy chữ “Nhân dân” viết hoa.

Về vấn đề viết hoa trong tiếng Việt, năm 2011 Bộ Nội vụ đã ban hành Thông tư 01/2011/TT-BNV. Tuy nhiên, quy định vậy nhưng không được hướng dẫn cụ thể, phổ cập sâu rộng, một số quy định không phù hợp, các trường học cũng ít dạy nên quy định viết hoa trong tiếng Việt cứ bị trôi vào quên lãng…

Để viết hoa Tiếng Việt trở thành tiềm thức, nền nếp kỉ cương, mới đây Chính phủ ban hành Nghị định 30/2020/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 5/3/2020 quy định một số điểm mới, thay đổi và các trường hợp bắt buộc phải viết hoa trong văn bản hành chính. Nghị định quy định văn bản chỉ sử dụng khổ giấy A4, còn quy tắc viết hoa như quy định trong Thông tư 01/2011/TT-BNV. Nghị định 30 quy định viết hoa các chữ Nhân dân, Nhà nước, Đảng Cộng sản Việt Nam, Tổ quốc… ; viết hoa tên người: Hồ Chí Minh, Võ Nguyên Giáp, Trần Hưng Đạo, Nguyễn Trãi, Nguyễn Du… Trường hợp phiên âm sang Hán Việt viết theo quy tắc tên người Việt Nam: Mao Trạch Đông, Đặng Tiểu Bính, Kim Nhật Thành, Thành Cát Tư Hãn... Trường hợp phiên âm tiếng phương Tây viết hoa chữ cái đầu âm tiết thứ nhất trong mỗi thành phần: Vla-đi-mia I-lích Lê –nin, Phri-đrich Ăng- ghen… Viết hoa tên cơ quan, tổ chức của Việt Nam: Ban Tổ chức Trung ương, Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống dịch Covid-19, Chủ tịch nước… Tên cơ quan, tổ chức nước ngoài đã dịch nghĩa viết hoa theo quy tắc viết tên cơ quan, tổ chức của Việt Nam: Liên hợp quốc, Tổ chức Y tế thế giới (WHO), Tổ chức Thương mại thế giới (WTO)…

Như vậy, việc viết hoa trong tiếng Việt đã có những quy định pháp luật cụ thể từ Thông tư, Nghị định cho đến Hiến pháp nên khi viết, in trên báo và các văn bản hành chính bắt buộc phải tuân thủ các quy định đó. Trong việc này, vai trò, trách nhiệm của Tổng biên tập là nhân tố quyết định.

Kim Quốc Hoa

Tin liên quan

Cùng chuyên mục

Người “bưu tá” cho các liệt sĩ

Người “bưu tá” cho các liệt sĩ

Đó là từ mà đồng đội, bà con, thân nhân gia đình liệt sĩ, ở thôn Đông Hạ, xã Vũ Phúc, TP Thái Bình, và ở mọi miền đất nước đặt cho ông Lê Văn Cam. Bởi ông Cam có hơn 20 năm tự nguyện làm “bưu tá” cho các liệt sĩ một cách thầm lặng, bằng lòng nhiệt huyết của mình.
Chỉ là...lùi xa quá khứ

Chỉ là...lùi xa quá khứ

Tôi đã từng nghe một câu nói đại loại là: Những người đã từng tham gia chiến tranh ác liệt thì họ chỉ có thể có một cuộc sống lùi xa quá khứ, chứ không phải hướng tới tương lai mà vốn dĩ nó phải thế. Lúc ấy, tôi có suy nghĩ rằng câu nói này có vẻ hơi chủ quan và tiêu cực. Cho đến một ngày, khi gặp hàng trăm thương binh nặng tại Trung tâm Điều dưỡng người có công; được chứng kiến cuộc sống của họ, trò chuyện cùng họ, ngậm cười cùng họ thì tôi mới thấm thía câu nói trên.
Thành lập 9 Bệnh viện dã chiến điều trị bệnh nhân Covid -19

Thành lập 9 Bệnh viện dã chiến điều trị bệnh nhân Covid -19

Ngày 26/7, ông Nguyễn Văn Thọ, Chủ tịch UBND tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu ký ban hành quyết định thành lập các Bệnh viện điều trị bệnh nhân Covid -19 trên địa bàn tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu.
Một chuyến đi tìm mộ liệt sĩ

Một chuyến đi tìm mộ liệt sĩ

Mùa khô tháng 3/1976, Đoàn chính sách Trung đoàn 88, Sư đoàn 308 chúng tôi có mặt tại Quảng Trị để tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ. Năm đó, mùa mưa đến sớm, chúng tôi trăn trở không yên và nhiều lúc thấy thắt lòng khi danh sách liệt sĩ thì còn dài...
Hội thiện nguyện BDS hỗ trợ người cao tuổi trong đại dịch

Hội thiện nguyện BDS hỗ trợ người cao tuổi trong đại dịch

Hội thiện nguyện BDS tại TP Hồ Chí Minh có 40 thành viên là những doanh nhân, cá nhân… hoạt động được vài năm nay. Khi dịch bệnh Covid-19 bùng phát, họ ngày đêm “xả thân” giữa tâm dịch để hỗ trợ, giúp đỡ bà con, đặc biệt người cao tuổi, người mất sức lao động, đang rất cần sự giúp đỡ từ cộng đồng…

Tin khác

Nestlé Việt Nam sát cánh cùng TP Hồ Chí Minh và các tỉnh phía Nam phòng chống dịch bệnh Covid-19

Nestlé Việt Nam sát cánh cùng TP Hồ Chí Minh và các tỉnh phía Nam phòng chống dịch bệnh Covid-19
Với mong muốn chung tay cùng TP. Hồ Chí Minh và các tỉnh, thành phía Nam nhanh chóng đẩy lùi dịch bệnh, đưa cuộc sống sớm trở lại bình thường, Công ty Nestlé Việt Nam đã hỗ trợ gần 450.000 sản phẩm thực phẩm thiết yếu trị giá gần 8 tỷ đồng tới nhân viên y tế, lực lượng tuyến đầu, người cao tuổi, bệnh nhân nghèo, người dân sống trong khu vực bị phong tỏa và tại các trung tâm cách ly.

Học sinh, sinh viên cần nhận diện đúng, nhận thức đầy đủ về ma túy để phòng ngừa ma túy hiệu quả

Học sinh, sinh viên cần nhận diện đúng, nhận thức đầy đủ về ma túy để phòng ngừa ma túy hiệu quả
Hiện nay tình trạng học sinh, sinh viên sử dụng, nghiện ma túy gia tăng vì tội phạm ma túy đủ độ tinh ranh để biết học sinh, sinh viên đang ở độ tuổi hình thành nhân cách, dễ bị kích động, lôi kéo. Nhà trường phải trở thành pháo đài ngăn chặn ma túy, học sinh, sinh viên, giáo viên phải là những người nhận diện đúng, nhận thức đầy đủ và tự có sức đề kháng, không bị cám dỗ về ma túy và đặc biệt vai trò của phụ huynh, gia đình là rất quan trọng.

Tỉnh An Giang thực hiện tốt “mục tiêu kép”

Tỉnh An Giang thực hiện tốt “mục tiêu kép”
Khi dịch bệnh Covid-19 với biến chủng Delta có tốc độ lây lan nhanh, nguy hiểm hơn với nhiều trường hợp không rõ nguồn lây, cách thức ứng phó với dịch bệnh cũng cần thay đổi. Đó là yêu cầu đặt ra trong công tác phòng chống dịch ở các địa phương.

Tin áp thấp mới nhất: Áp thấp nhiệt đới cách bờ biển Hà Tĩnh 120km

Tin áp thấp mới nhất: Áp thấp nhiệt đới cách bờ biển Hà Tĩnh 120km
Hồi 7h ngày 25.7, vị trí tâm áp thấp nhiệt đới ở khoảng 18,3 độ vĩ bắc; 107,4 độ kinh đông, trên vùng biển nam Vịnh Bắc Bộ, cách bờ biển Hà Tĩnh khoảng 120km về phía đông. Sức gió mạnh nhất vùng gần tâm áp thấp nhiệt đới mạnh cấp 6 (40-50km/giờ), giật cấp 8.

Nhắn tin "Tri ân liệt sĩ" - Chương trình thiết thực và nhân văn

Nhắn tin "Tri ân liệt sĩ" - Chương trình thiết thực và nhân văn
Tháng Bảy, mùa tri ân năm nay, cả nước ta đang gồng mình trong cuộc chiến chống dịch bệnh covid-19, gây tổn thất về nhiều mặt cho xã hội, đặc biệt là vấn đề kinh tế. Trong bối cảnh đó, hoạt động “Đền ơn đáp nghĩa” chăm lo cho các gia đình liệt sĩ, Mẹ Việt Nam anh hùng (VNAH) càng có ý nghĩa chính trị và nhân văn sâu sắc.

Hà Nội: TP chỉ đạo xử phạt nghiêm người ra đường không vì mục đích thiết yếu

Hà Nội: TP chỉ đạo xử phạt nghiêm người ra đường không vì mục đích thiết yếu
18h ngày 24-7, sau 12h thực hiện giãn cách xã hội ở Hà Nội, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBND TP Chu Ngọc Anh đã chủ trì phiên họp giao ban trực tuyến giữa Sở Chỉ huy Công tác phòng chống Covid-19 của TP với các sở, ngành, quận, huyện, thị xã để tranh thủ tối đa “thời gian vàng” nhanh chóng đẩy lùi dịch bệnh.
Xem thêm
Chỉ là...lùi xa quá khứ

Chỉ là...lùi xa quá khứ

Tôi đã từng nghe một câu nói đại loại là: Những người đã từng tham gia chiến tranh ác liệt thì họ chỉ có thể có một cuộc sống lùi ...
Thành lập 9 Bệnh viện dã chiến điều trị bệnh nhân Covid -19

Thành lập 9 Bệnh viện dã chiến điều trị bệnh nhân Covid -19

Ngày 26/7, ông Nguyễn Văn Thọ, Chủ tịch UBND tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu ký ban hành quyết định thành lập các Bệnh viện điều trị bệnh nhân Covid ...
Nestlé Việt Nam sát cánh cùng TP Hồ Chí Minh và các tỉnh phía Nam phòng chống dịch bệnh Covid-19

Nestlé Việt Nam sát cánh cùng TP Hồ Chí Minh và các tỉnh phía Nam phòng chống dịch bệnh Covid-19

Với mong muốn chung tay cùng TP. Hồ Chí Minh và các tỉnh, thành phía Nam nhanh chóng đẩy lùi dịch bệnh, đưa cuộc sống sớm trở lại bình thường, ...
Thí sinh không thể dự thi đợt 2 được xem xét đặc cách tốt nghiệp

Thí sinh không thể dự thi đợt 2 được xem xét đặc cách tốt nghiệp

Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Hữu Độ vừa ký công văn gửi chủ tịch UBND tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương về việc chỉ đạo ...
Đợt 2 kì thi tốt nghiệp THPT quốc gia 2021: Lo dịch Covid-19 không kịp “lắng”

Đợt 2 kì thi tốt nghiệp THPT quốc gia 2021: Lo dịch Covid-19 không kịp “lắng”

Theo ghi nhận của phóng viên, đến ngày 22/7, hầu hết các tỉnh, thành phía Nam đã hoàn thành việc chấm thi đợt 1 và gấp rút chuẩn bị cho ...
Tỉnh Nghệ An: Một kì thi an toàn, nghiêm túc và chất lượng

Tỉnh Nghệ An: Một kì thi an toàn, nghiêm túc và chất lượng

Kì thi tốt nghiệp THPT năm 2021 ở Nghệ An được tổ chức vào ngày 7 và 8/7, với sự tham gia của hơn 34.000 thí sinh, tại 68 điểm ...
Những Chi hội trưởng người cao tuổi ở bản vùng cao Tà Số

Những Chi hội trưởng người cao tuổi ở bản vùng cao Tà Số

Tôi về hai bản Tà Số 1 và Tà Số 2 xã biên giới Chiềng Hắc, huyện Mộc Châu, tỉnh Sơn La vào một ngày hè đầy nắng.
Quảng Nam, Đà Nẵng tiếp sức với TP Hồ Chí Minh

Quảng Nam, Đà Nẵng tiếp sức với TP Hồ Chí Minh

TP Hồ Chí Minh, trung tâm công nghiệp, dịch vụ lớn nhất nước, là nơi có đóng góp ngân sách cũng lớn nhất nước, chiếm 27% tổng thu ngân sách ...
Bà chủ homestay Bản Mòn

Bà chủ homestay Bản Mòn

Mùa dịch. Homstay Bản Mòn vắng khách.
Phiên bản di động