Làm báo, cần viết đúng ngôn ngữ và ngữ pháp tiếng Việt

Người làm báo là nhà tuyên truyền, cổ động, hướng dẫn dư luận xã hội, định hướng về hành động cho Nhân dân, đòi hỏi phải thông thạo ngôn ngữ, nắm vững ngữ pháp, viết đúng, chuẩn mực tiếng Việt và ngữ pháp được quy định của Nhà nước và ngành Giáo dục quốc gia…

Ở nước ta, đặc điểm địa lí, vùng miền, nhiều dân tộc nên trong lịch sử, truyền thống, phong tục, tập quán lâu đời sản sinh ra nhiều ngôn ngữ, chữ viết, tiếng nói, cách phát âm (phương ngữ) không thuần nhất. Tiếng Việt và ngữ pháp tiếp thu từ tiếng la tinh và ảnh hưởng của nhiều ngôn ngữ phương đông, phương tây. Ví dụ: Chỉ riêng chiếc xe đạp mọi chi tiết, phụ tùng trước đây được gọi bằng tiếng Pháp (bồi): Bi-đan, gác-đờ-bu, gác-đơ-xen, ghi-đông, moay-ơ, gac-ba-ga, v.v…, rồi dần dần Việt hóa gọi là bàn đạp, chắn bùn, chắn xích, tay lái, ổ trục...

Chưa đồng nhất nhiều từ ngữ

Không chỉ trong cách nói mà một số nhà báo khi viết vẫn quen sử dụng nhiều ngôn ngữ địa phương, vùng miền, chưa tuân thủ quy định trong Đại từ điển tiếng Việt hay sách giáo khoa phổ thông. Ví dụ: Lái xe viết là tài xế, hoa viết là bông, ăn viết là nhậu, con lợn viết là con heo (giá thịt heo leo thang), trứng vịt lộn viết là hột vịt, củ sắn viết là củ mì, quả dứa viết là trái thơm, quả na viết là trái mãng cầu, cái bát ăn cơm viết là cái chén, phanh xe viết là thắng, cái muôi xúc cơm, múc canh viết là cái muổng, v.v… Trong cách xưng hô có thể chấp nhận sự khác biệt như cha mẹ (bố mẹ), có thể nói, viết là ba má, nhưng có nên viết là “bủ”, “bầm”? Còn ông, bà có nên dùng từ “tía”,ông ké”; thậm chí sử dụng đại từ nhân xưng có nên viết chữ “tui” thay cho chữ “tôi”?…

Về chữ i (ngắn) và y (dài): Trên báo chí, hầu hết các cơ quan ngôn luận (báo in, báo điện tử, truyền hình…), hầu hết các văn bản pháp luật, quy phạm pháp luật, văn kiện chính trị, kinh tế-xã hội… chữ i (ngắn) và chữ y (dài) vẫn không có sự phân biệt rạch ròi. Trong Đại từ điển tiếng Việt và sách giáo khoa phổ thông (từ lớp 1 đến lớp 12) xác lập, phân biệt khá minh bạch và sử dụng chữ i (ngắn) với y (dài) được quy định thống nhất.

Làm báo, cần viết đúng ngôn ngữ và ngữ pháp tiếng Việt
Ảnh minh họa

Theo đó: i (ngắn) thông thường đi liền với phụ âm, ví dụ: Chữ kí, bác sĩ, tiến sĩ, kĩ sư, mĩ thuật, kĩ thuật, chiến sĩ, hi sinh, liệt sĩ, vật lí, lí luận, quả bí, xấu xí, tỉ mỉ, xử lí, hi hữu. Tuy vậy, do cách phát âm mà trong một số trường hợp “đặc biệt” i (ngắn) có thể đi với nguyên âm một cách bắt buộc. Ví dụ: Lầm lũi, lũi cũi, kiếm củi, đi bụi, thằng hủi, tình tiết, nhất thiết,v.v… nếu ghép y (dài) liền với nguyên âm (ui,iê) thì không phát âm đúng được.

Còn y (dài) đứng độc lập đã có nghĩa (ý tứ, ý kiến, như ý, ý Đảng lòng Dân…) nhưng thông thường đi liền với nguyên âm và ít đi theo phụ âm. Ví dụ: Quý I, quỹ văn học, quý tử, quyết tâm, nghị quyết, tâm huyết… Trong nhiều trường hợp y (dài) nếu viết thành i (ngắn) thì phát âm và nghĩa vẫn không thay đổi: Quí, quỹ, quỉ xứ, qui định, quy trình… song nên viết là y (dài) cho phù hợp với quy định của từ điển và sách giáo khoa. Một số chữ y (dài) đi liền với phụ âm nếu là danh từ riêng hoặc mặc định trong hồ sơ, giấy khai sinh. Ví dụ: Lý Thường Kiệt, Khang Hy, Lý Quang Diệu, Nguyễn Văn Tý, Hà Văn Sỹ, Nguyễn Công Lý… hay xác định loại hình doanh nghiệp là Tổng Công ty, Công ty, Công ty Mẹ, Công ty Con,v.v…

Viết hoa trong tiếng Việt phù hợp ngữ pháp

Trong hệ thống chữ Quốc ngữ, những chữ, những từ cần phải viết hoa cũng được quy định trong từ điển, sách giáo khoa rồi được quy định bằng các văn bản luật, quy phạm pháp luật.

Trong Hiến pháp 2013, tất cả các chữ “Nhân dân” không còn viết như các bản Hiến pháp trước đây (nhân dân) mà đều in chữ hoa âm tiết đầu (Nhân dân). Ngày 9/12/2013 họp báo công bố Hiến pháp, ông Phan Trung Lý, Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp của Quốc hội nhấn mạnh: “Lần đầu tiên trong Hiến pháp, chúng ta viết hoa chữ “Nhân dân” nâng lên một bước vai trò của Nhân dân, Hiến pháp trước hết khẳng định chủ quyền của Nhân dân”. Tuy nhiên, từ năm 2014 đến nay, trải qua gần 8 năm Hiến pháp quy định nhưng trong các văn kiện của Đảng, Nhà nước, Mặt trận, các văn bản pháp luật, quy phạm pháp luật, trên báo chí, kể cả Báo Nhân Dân, các chương trình VTV rất hiếm thấy chữ “Nhân dân” viết hoa.

Về vấn đề viết hoa trong tiếng Việt, năm 2011 Bộ Nội vụ đã ban hành Thông tư 01/2011/TT-BNV. Tuy nhiên, quy định vậy nhưng không được hướng dẫn cụ thể, phổ cập sâu rộng, một số quy định không phù hợp, các trường học cũng ít dạy nên quy định viết hoa trong tiếng Việt cứ bị trôi vào quên lãng…

Để viết hoa Tiếng Việt trở thành tiềm thức, nền nếp kỉ cương, mới đây Chính phủ ban hành Nghị định 30/2020/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 5/3/2020 quy định một số điểm mới, thay đổi và các trường hợp bắt buộc phải viết hoa trong văn bản hành chính. Nghị định quy định văn bản chỉ sử dụng khổ giấy A4, còn quy tắc viết hoa như quy định trong Thông tư 01/2011/TT-BNV. Nghị định 30 quy định viết hoa các chữ Nhân dân, Nhà nước, Đảng Cộng sản Việt Nam, Tổ quốc… ; viết hoa tên người: Hồ Chí Minh, Võ Nguyên Giáp, Trần Hưng Đạo, Nguyễn Trãi, Nguyễn Du… Trường hợp phiên âm sang Hán Việt viết theo quy tắc tên người Việt Nam: Mao Trạch Đông, Đặng Tiểu Bính, Kim Nhật Thành, Thành Cát Tư Hãn... Trường hợp phiên âm tiếng phương Tây viết hoa chữ cái đầu âm tiết thứ nhất trong mỗi thành phần: Vla-đi-mia I-lích Lê –nin, Phri-đrich Ăng- ghen… Viết hoa tên cơ quan, tổ chức của Việt Nam: Ban Tổ chức Trung ương, Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống dịch Covid-19, Chủ tịch nước… Tên cơ quan, tổ chức nước ngoài đã dịch nghĩa viết hoa theo quy tắc viết tên cơ quan, tổ chức của Việt Nam: Liên hợp quốc, Tổ chức Y tế thế giới (WHO), Tổ chức Thương mại thế giới (WTO)…

Như vậy, việc viết hoa trong tiếng Việt đã có những quy định pháp luật cụ thể từ Thông tư, Nghị định cho đến Hiến pháp nên khi viết, in trên báo và các văn bản hành chính bắt buộc phải tuân thủ các quy định đó. Trong việc này, vai trò, trách nhiệm của Tổng biên tập là nhân tố quyết định.

Kim Quốc Hoa

Tin liên quan

Cùng chuyên mục

Thứ trưởng Bộ Y tế yêu cầu làm rõ nguyên nhân sự cố tiêm chủng ở Thanh Hoá

Thứ trưởng Bộ Y tế yêu cầu làm rõ nguyên nhân sự cố tiêm chủng ở Thanh Hoá

“Trong công tác tiêm chủng, đặc biệt là tiêm vaccine phòng COVID-19, đến nay chưa gặp sự cố đáng tiếc như vừa qua tại Thanh Hoá. Do đó, chúng ta cần tiếp tục làm rõ nguyên nhân để rút kinh nghiệm và làm tốt hơn công tác tiêm chủng…”, Thứ trưởng Bộ Y tế nói tại buổi làm việc với UBND tỉnh Thanh Hoá và ngành y tế địa phương liên quan đến sự cố tiêm chủng vaccine tại 1 điểm tiêm trên địa bàn huyện Nông Cống chiều 24/11.
Hà Nội phát hiện học sinh từng đi tiêm vaccine ở trường mắc COVID-19

Hà Nội phát hiện học sinh từng đi tiêm vaccine ở trường mắc COVID-19

Ông Lê Xuân Trung, Hiệu trưởng Trường THPT Lê Lợi (Hà Đông - Hà Nội) cho biết, ngày 24/11, trường phối hợp lực lượng Y tế tiêm chủng cho học sinh từ lớp 10-12. Đến ngày 26/11, một học sinh ở lớp 12A3 có kết quả xét nghiệm mắc COVID-19.
Việc người dân được nhận hỗ trợ 2.000 đồng thiệt hại do bão Chủ tịch xã nói gì?

Việc người dân được nhận hỗ trợ 2.000 đồng thiệt hại do bão Chủ tịch xã nói gì?

Năm 2020, có 14 cơn bão và áp thấp nhiệt đới hoạt động trên Biển Đông, trong đó có những bão mạnh như Linfa, Molave đổ bộ miền Trung. Riêng bão Linfa (11/10) gây thảm họa lũ lụt, sạt lở đất, làm 130 người chết, 20 người mất tích; 1.000 ngôi nhà bị sập; hơn 120.000 ngôi nhà bị ngập lụt; hơn 1.400 ha lúa và 7.800 ha hoa màu bị thiệt hại.
Hạt trưởng Hạt kiểm lâm gác chân lên bàn làm việc bị kỷ luật cảnh cáo

Hạt trưởng Hạt kiểm lâm gác chân lên bàn làm việc bị kỷ luật cảnh cáo

Lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Đắk Nông xác nhận, Chi cục Kiểm lâm tỉnh này vừa thi hành kỷ luật bằng hình thức cảnh cáo với ông Lê Văn Tường - Hạt trưởng Hạt kiểm lâm huyện Đắk R’Lấp.
Lễ trao Giải Báo chí - Truyền thông Thắp sáng 2020 - 2021

Lễ trao Giải Báo chí - Truyền thông Thắp sáng 2020 - 2021

Sáng 25-11, Lễ trao Giải Báo chí - Truyền thông Thắp sáng (Fire Up) 2020 - 2021 đã diễn ra tại Học viện Báo chí và Tuyên truyền.

Tin khác

Ô tô nội sẽ được giảm phí trước bạ từ ngày 1/12

Ô tô nội sẽ được giảm phí trước bạ từ ngày 1/12
Ngày 26/11, Chính phủ vừa đồng ý với đề xuất của Bộ Tài chính giảm mức thu lệ phí trước bạ đối với ôtô sản xuất, lắp ráp trong nước (CKD) bằng 50% mức thu hiện hành.

Thanh Hóa: Các bệnh nhân bị phản ứng sau khi tiêm vắc xin Covid-19 có thể xuất viện trong một vài ngày tới.

Thanh Hóa: Các bệnh nhân bị phản ứng sau khi tiêm vắc xin Covid-19 có thể xuất viện trong một vài ngày tới.
Liên quan đến công tác điều trị cho các trường hợp bị phản ứng sau tiêm vắc xin phòng COVID-19 tại huyện Nông Cống, đến sáng 26/11, tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Thanh Hóa đang điều trị cho 9 bệnh nhân. Hiện tại, sức khỏe của các bệnh nhân tương đối ổn định, có thể xuất viện trong một vài ngày tới.

Một lời hứa, cả đời trăn trở

Một lời hứa, cả đời trăn trở
Tôi biết đến bà trong nghĩa cử cao đẹp này đã lâu. Đã có lúc tôi nghĩ về bà như nghĩ về những uẩn khúc khó hiểu ở cuộc đời, thậm chí, đôi lúc (xin lỗi), tôi đã nghi ngờ sự hi sinh thánh thiện của bà dành cho những bệnh nhân phong…

Lạng Sơn: Thực hiện xét nghiệm chất ma túy trong cơ thể cho học sinh

Lạng Sơn: Thực hiện xét nghiệm chất ma túy trong cơ thể cho học sinh
Ngày 25/11, Lạng Sơn tiếp tục thực hiện chương trình tập huấn, tuyên truyền công tác phòng, chống AIDS, ma túy, mại dâm, tệ nạn xã hội tại trường THPT Cao Lộc, THCS Cao Lộc và Trung tâm giáo dục thường xuyên 1 tỉnh Lạng Sơn.

Chánh Thanh tra tỉnh Lào Cai bị buộc thôi việc vì dùng bằng THPT giả

Chánh Thanh tra tỉnh Lào Cai bị buộc thôi việc vì dùng bằng THPT giả
Chủ tịch UBND tỉnh Lào Cai ký ban hành Quyết định số 4135/QĐ-UBND về việc kỷ luật ông Đàm Quang Vinh, Chánh Thanh tra tỉnh Lào Cai.

Thai phụ tử vong sau hai ngày điều trị, Bệnh viện Thanh Nhàn nói gì?

Thai phụ tử vong sau hai ngày điều trị, Bệnh viện Thanh Nhàn nói gì?
Ngày 15/11, Bệnh viện Thanh Nhàn (quận Hai Bà Trưng, Hà Nội) tiếp nhận một sản phụ mang thai 6 tháng trong tình trạng thiếu máu nặng. Tuy nhiên, chỉ sau 2 ngày điều trị, sản phụ này đã tử vong khiến gia đình vô cùng bàng hoàng và đau xót.
Xem thêm
Thứ trưởng Bộ Y tế yêu cầu làm rõ nguyên nhân sự cố tiêm chủng ở Thanh Hoá

Thứ trưởng Bộ Y tế yêu cầu làm rõ nguyên nhân sự cố tiêm chủng ở Thanh Hoá

“Trong công tác tiêm chủng, đặc biệt là tiêm vaccine phòng COVID-19, đến nay chưa gặp sự cố đáng tiếc như vừa qua tại Thanh Hoá. Do đó, chúng ta cần tiếp tục làm rõ nguyên nhân để rút kinh nghiệm và làm tốt hơn công tác tiêm chủng…”, Thứ trưởng Bộ Y tế nói tại buổi làm việc với UBND tỉnh Thanh Hoá và ngành y tế địa phương liên quan đến sự cố tiêm chủng vaccine tại 1 điểm tiêm trên địa bàn huyện Nông Cống chiều 24/11.
Hà Nội phát hiện học sinh từng đi tiêm vaccine ở trường mắc COVID-19

Hà Nội phát hiện học sinh từng đi tiêm vaccine ở trường mắc COVID-19

Ông Lê Xuân Trung, Hiệu trưởng Trường THPT Lê Lợi (Hà Đông - Hà Nội) cho biết, ngày 24/11, trường phối hợp lực lượng Y tế tiêm chủng cho học sinh từ lớp 10-12. Đến ngày 26/11, một học sinh ở lớp 12A3 có kết quả xét nghiệm mắc COVID-19.
Việc người dân được nhận hỗ trợ 2.000 đồng thiệt hại do bão Chủ tịch xã nói gì?

Việc người dân được nhận hỗ trợ 2.000 đồng thiệt hại do bão Chủ tịch xã nói gì?

Năm 2020, có 14 cơn bão và áp thấp nhiệt đới hoạt động trên Biển Đông, trong đó có những bão mạnh như Linfa, Molave đổ bộ miền Trung. Riêng bão Linfa (11/10) gây thảm họa lũ lụt, sạt lở đất, làm 130 người chết, 20 người mất tích; 1.000 ngôi nhà bị sập; hơn 120.000 ngôi nhà bị ngập lụt; hơn 1.400 ha lúa và 7.800 ha hoa màu bị thiệt hại.
Sáng nay 22/11, học sinh lớp 9 của 17 huyện, thị xã tại Hà Nội chính thức trở lại trường học

Sáng nay 22/11, học sinh lớp 9 của 17 huyện, thị xã tại Hà Nội chính thức trở lại trường học

Cụ thể, 17 huyện, thị xã vùng 1, vùng 2 của Hà Nội gồm: Đan Phượng, Mê Linh, Chương Mỹ, Đông Anh, Gia Lâm, Phú Xuyên, Hoài Đức, Mỹ Đức, Phúc Thọ, Sóc Sơn, Thạch Thất, Thanh Oai, Thanh Trì, Thường Tín, Ứng Hoà, Sơn Tây và Quốc Oai.
Chuyện về nghề giáo, nghiệp diễn của nhà giáo, ảo thuật gia Minh Triết

Chuyện về nghề giáo, nghiệp diễn của nhà giáo, ảo thuật gia Minh Triết

Nhân kỷ niệm 39 năm Ngày Nhà giáo Việt Nam (20/11/1982-20/11/2021). Dịp này, chúng tôi đã có dịp lắng nghe Nhà giáo, ảo thuật gia Minh Triết trải lòng về nghề giáo và nghiệp diễn của mình.
Thư của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo gửi các nhà giáo nhân ngày 20/11

Thư của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo gửi các nhà giáo nhân ngày 20/11

Ngày 19/11, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Kim Sơn đã có thư gửi các thầy cô giáo, cán bộ, nhân viên ngành giáo dục nhân ngày Hiến chương các Nhà giáo Việt Nam 20/11. NGÀY MỚI ONLINE xin giới thiệu toàn văn bức thư này.
Dấu ấn một nhiệm kì

Dấu ấn một nhiệm kì

“Một trong những lí do để Hội NCT các cấp trong tỉnh hoàn thành tốt nhiệm vụ là chúng tôi đặc biệt coi trọng công tác thông tin tuyên truyền.
Tuổi cao vẫn khát khao cống hiến

Tuổi cao vẫn khát khao cống hiến

Doanh nhân tâm tài Đinh Quang Bào, 83 tuổi, Chủ tịch HĐQT Công ty TNHH Sản xuất dịch vụ thương mại sản phẩm da - Ladoda
Làng nghề mê bồ xã Mỹ Trà, tỉnh Đồng Tháp gìn giữ nghề truyền thống qua nhiều thế hệ

Làng nghề mê bồ xã Mỹ Trà, tỉnh Đồng Tháp gìn giữ nghề truyền thống qua nhiều thế hệ

Từ trên 100 năm nay, làng nghề đan mê bồ Mỹ Trà hình thành âm thầm nhưng bền bĩ; tạo lập và giữ gìn được cái nghề mộc mạc mà thiết thực; mang sản phẩm truyền thống đến với nhà nông của 6 tỉnh miền Tây Nam bộ. Năm 2003, UBND tỉnh Đồng Tháp có quyết định “công nhận làng nghề mê bồ truyền thống Mỹ Trà”.
Phiên bản di động