Văn hóa - Thể thao 12/01/2026 08:54
Nằm trong cụm di tích lịch sử - văn hóa: Chùa Lương, đình Phong Lạc, cầu ngói, cầu ngói chợ Lương mang giá trị văn hóa nổi tiếng của vùng đất Quần Anh xưa. Cầu ngói chợ Lương ở xã Hải Anh, tỉnh Ninh Bình, là điểm đầu của làng nghề Hải Minh, có truyền thống làm đồ gỗ mĩ nghệ và cây cảnh nghệ thuật. Cầu được xây dựng vào khoảng thế kỉ 15, bắc qua sông Trung Giang. Ban đầu cầu được lợp bằng cỏ gianh, sau thay bằng mái ngói mũi hài. Cầu đã trải qua hai lần trùng tu lớn, lần đầu năm 1922, lần hai vào năm 2011, nhưng vẫn giữ lối kiến trúc thể kỉ 17.
 |
| Cầu ngói chợ Lương |
Cầu có hình dáng cong hình cầu vồng, dựng trên 18 cột đá vuông, mỗi cạnh 35cm xếp thành 6 hàng cột để gánh 6 bộ vì đỡ toàn bộ 9 gian nhà của cầu. Trên cột đá là hệ thống xà ngang, xà dọc bằng gỗ lim để đỡ các dầm, nâng sàn cầu. Sàn cầu được thiết kế làm hai phần rõ rệt. Lòng cầu rộng 2m, do nhiều thanh gỗ lim ghép lại nằm trên hàng dầm uốn cong, có nhiều thanh gỗ ngắn vót tròn cạnh tạo nhiều gờ nối để khách bộ hành không trơn trượt khi đi lại trên cầu. Hai bên có hai hành lang là nơi khách có thể dừng chân ngồi nghỉ ngơi và ngắm cảnh sông nước, làng quê, phía ngoài hành lang là hàng lan can bằng gỗ. Nhìn từ xa, cây cầu mang dáng dấp thuần Việt, với những đường cong và họa tiết đục trạm tinh xảo, giống nhà cổ khu vực đồng bằng Bắc Bộ.
Tọa lạc tại thôn Thượng Nông, xã Bình Minh, huyện Nam Trực, tỉnh Nam Định (cũ), nay là xã Nam Minh, tỉnh Ninh Bình. Cầu bắc qua sông Ngọc, cạnh chợ Thượng, nên gọi là cầu ngói chợ Thượng. Cầu được xây dựng vào thế kỉ 18, nhờ tiền công đức của bà Nguyễn Thị Ngọc Xuân, là cung phi của chúa Trịnh, xuất thân từ làng Thượng Nông. Bà Nguyễn Thị Ngọc Xuân là quý phi, được chúa Trịnh yêu quý, bà dành tâm sức thuê người vẽ mẫu theo phong cách cầu ngói Thanh Toàn ở Huế. Kiến trúc cầu khá độc đáo, phần thượng gia với bộ khung gỗ, mái nhà lợp ngói, cửa phía Nam và phía Bắc xây bằng gạch cao 2m, hai hồi đều có đại tự đắp nổi chữ “Thượng gia kiều” bằng Hán tự. Mố cầu xây dựng hoàn toàn bằng đá tảng. Cây cầu có tuổi thọ khoảng hơn 300 năm, vẫn đứng vững trước biến thiên của lịch sử. Dừng chân nơi đây, một trong những cây cầu cổ của cả nước, thấy thấp thoáng văn hóa làng quê, được gìn giữ bao đời, thấy lòng bình yên lạ thường giữa trưa Hè nắng gắt.
 |
| Cầu ngói chợ Thương |
Cầu bắc qua sông Ân, nằm ở trung tâm thị trấn Phát Diệm, huyện Kim Sơn, tỉnh Ninh Bình (cũ), nay là xã Phát Diệm, tỉnh Ninh Bình. Cầu có dáng cong hình cầu vồng, bên trên lợp ngói, hai bên là hai hàng cột gỗ có song bằng gỗ lim làm lan can chắc chắn. Cầu có 3 nhịp, mỗi nhịp gồm 4 gian, với tổng chiều dài 36m, chiều rộng 3m. Hai bên đầu cầu có các bậc tam cấp, nên cầu chỉ dành cho người đi bộ. Trên cùng là mái che cầu phong li tô, lợp ngói đỏ cổ truyền của vùng đồng bằng Bắc Bộ.
 |
| Cầu ngói Phát Diệm |
So với chùa cầu ở Hội An và cầu ngói Thanh Toàn, cầu ngói Phát Diệm có dáng vẻ nhẹ nhàng, thanh thoát hơn, thể hiện tài năng sáng tạo đặc biệt của người dân công giáo. Cầu ngói Phát Diệm được đánh giá là cây cầu hiếm, có giá trị nghệ thuật cao trong số các loại cầu cổ ở Việt Nam. Cầu vừa có chức năng giao thông, vừa là mái đình cổ kính, là điểm dừng chân tránh mưa nắng cho người dân.
Cầu ngói Thanh Toàn tọa lạc tại xã Thủy Thanh, huyện Hương Thủy, tỉnh Thừa Thiên - Huế (cũ), nay là phường Thanh Thủy, TP Huế. Cầu có chiều dài hơn 17m, rộng 4m, chia thành 7 gian, trong đó gian giữa là nơi thờ bà Trần Thị Đạo, người có công góp tiền xây cầu cho dân làng tiện đường qua lại vào thế kỉ 18, sáu gian còn lại đều có bục gỗ hai bên thành cầu cho khách bộ hành nghỉ ngơi, có lan can để khách có thể ngồi tựa lưng. Mái che của cầu được lợp ngói lưu ly. Cầu được trùng tu, sửa chữa vào các năm: 1847, 1906, 1956, 1971, 2016.
 |
| Cầu ngói Thanh Toàn |
Theo ghi chép, bà Trần Thị Đạo (người góp tiền xây cầu) là hậu duệ đời thứ sáu của họ Trần, nằm trong số những cư dân di cư từ Thanh Hóa theo chúa Nguyễn vào đây lập nghiệp, hình thành nên làng Thanh Toàn. Bà là vợ một vị quan cao cấp dưới triều vua Lê Hiến Tông, nhưng không có con. Để cầu tự, bà dùng tiền của mình để làm phúc, nên được dân trong vùng tôn sùng, thờ phụng. Vua Lê Hiến Tông đã ban sắc phong cho bà vào năm 1776, khen ngợi bà Trần Thị Đạo và miễn cho làng nhiều loại sưu dịch, để dân nhớ tới công ơn của bà. Vua Khải Định cũng ban cho bà sắc phong, gọi bà là Dực Bảo Trung Hưng Linh, lệnh cho dân lập ban thờ ngay trên cầu, để hương khói.
Chùa cầu Hội An là biểu tượng của phố cổ Hội An, là công trình do các thương gia Nhật Bản đóng góp xây dựng vào thế kỉ 17, dài khoảng 18m, vắt qua lạch nước chảy ra sông Thu Bồn. Cầu vẫn lưu giữ dấu ấn văn hóa Phù Tang, thể hiện tượng đầu thú ở hai đầu cầu, một là tượng đầu chó, một tượng đầu khỉ. Trên cửa chính của chùa cầu có tấm biển lớn chạm nổi 3 chữ “Lai viễn kiều” (nghĩa là cầu của những người bạn từ xa đến). Gian chính giữa (gọi là chùa) thờ Bắc Đế Trấn Võ, tượng bằng gỗ, là vị thần bảo hộ xứ sở, chuyên trấn trị lũ lụt, ban niềm vui, hạnh phúc cho mọi người. Cùng với thời gian, kiến trúc chùa cầu mang đậm phong cách Việt Nam, với mái lợp ngói âm dương.
 |
| Chùa cầu Hội An |
Cơ bản các cây cầu ngói nói trên hiện vẫn giữ gần như nguyên vẹn. Tuy nhiên, thời gian trôi đi, những biến thiên, thay đổi cũng theo đó mà đổi thay khó lường. Các cây cầu ngói là những kiến trúc độc đáo và có giá trị, cần được bảo tồn, gìn giữ.
