Trên các địa bàn Tây Bắc, có các ngành dân tộc Dao cùng sinh sống, trong đó, mỗi ngành lại có những phong tục đặc sắc riêng trong nghi lễ cưới. Độc đáo hơn cả là lễ cưới của người Dao đỏ. Sau một thời gian tìm hiểu và đôi trai gái đã tâm đầu ý hợp, chàng trai thưa chuyện với bố mẹ, chuẩn bị lễ vật đến nhà cô gái dạm hỏi và thưa chuyện. Sau khi lễ ăn hỏi, hai bên gia đình sẽ bàn chuyện cưới. Nhà trai và nhà gái thống nhất chọn ngày lành, tháng tốt, lễ xin dâu, sau đó, hai họ chuẩn bị lễ cưới theo đúng phong tục cổ truyền của địa phương.
 |
| Lễ cưới là nét văn hoá độc đáo của đồng bào Dao Tây Bắc |
Lễ cưới của người Dao Tây Bắc thường diễn ra trong 3 ngày. Ngày nay, đồng bào rút ngắn còn 1 - 2 ngày. Trong đó, lễ đón dâu là quan trọng nhất. Khi đi đón dâu, nhà trai chọn cử người có vai vế trong gia đình, dòng họ làm đại diện, chuẩn bị đội kèn. Trong lễ cưới, lễ đón dâu, đội kèn được coi là một thành phần không thể thiếu vì tiếng kèn thay cho lời chào, lời chúc mừng, lời mời của hai họ. Vì thế cả nhà trai, nhà gái đều phải chuẩn bị đội kèn.
Vào ngày cưới, khi đi đón dâu, chú rể dù làm nghề gì cũng phải mặc trang phục truyền thống của người Dao. Trang phục của chú rể gồm mũ, quần áo màu đen thêu viền hoa văn màu đỏ, xanh, vàng, trắng. Còn cô dâu đội mũ, chùm khăn đỏ kín đến dưới mặt vì theo quan niệm của người Dao đỏ, khi cô gái đi lấy chồng, nếu để ánh nắng mặt trời chiếu vào mặt sẽ bị mất vía, cuộc sống không hạnh phúc. Cô dâu mặc bộ áo váy truyền thống màu đỏ rực rỡ kèm theo bộ trang sức đeo trên tai, trên cổ, cổ tay, chân đi giày.
|
| Trang phục của cô dâu người Dao (bên trái) trong lễ cưới. |
Khi đoàn đón dâu đến nhà gái, thầy cúng làm lễ bái yết tổ tiên nhà gái, sau đó chú rể mới đón cô dâu về. Lễ vật gồm 1 thủ lợn, 1 con gà luộc, 1 đĩa xôi màu đỏ, 1 chai rượu, 6 chiếc chén. Đoàn đón dâu về đến cổng nhà trai, trong lúc chờ giờ đẹp để vào nhà, đội kèn trống của hai họ cùng tấu nhạc thể hiện lời chào thân tình. Sau đó, đội kèn trống nhà trai vừa tấu nhạc, vừa đi vòng quanh đoàn nhà gái, cô dâu để thể hiện lời mời và nghi lễ buộc dây mời nhà gái ở lại cùng nhà trai tổ chức hôn lễ. Tiếp theo, đội kèn trống đi một vòng ngược lại với ý tháo dây để họ nhà gái bước vào nhà.
Lúc cô dâu vào sân nhà cho đến khi tổ chức lễ trao dâu, đội kèn trống tiếp tục thể hiện theo mỗi nghi lễ khi cô dâu bước vào nhà, làm lễ bái yết tổ tiên, hai họ trao và đón cô dâu, thắp hương cúng thần linh, tổ tiên để báo cáo cô dâu đã trở thành người trong gia đình… Cứ như thế, mỗi lần đại diện hai họ trao nhau lễ vật, chào nhau, làm lễ buộc dây cô dâu thì nhạc điệu của kèn trống lại tấu lên những bài đối đáp. Nhờ vậy, không gian và những nghi lễ trong đám cưới trở nên thiêng liêng.
|
| Thầy mo thực hiện các nghi lễ trong lễ cưới. |
Trong lễ cưới cổ truyền của người Dao, khi đón dâu về, chú rể và cô dâu đứng ngoài sân, chờ thầy mo làm lễ “nhập khẩu cho cô dâu và đặt tên cho chú rể” với ý nghĩa, cô dâu mới về nên phải làm lễ nhập khẩu, còn chú rể cưới vợ, đã trưởng thành nên phải đặt tên mới. Nghi lễ này được thầy mo thực hiện ngay trước ban thờ tổ tiên. Lễ vật gồm 1 con lợn, 1 con gà trống, 6 chén rượu, 1 ấm rượu và 1 gói gạo bọc trong tấm vải trắng, bên trong có 2 hào bạc trắng và một tập tiền âm. Sau khi thầy mo làm các thủ tục cúng lễ nhập khẩu, đặt tên thì chú rể mới bước ra sân đón cô dâu vào trong nhà.
Lễ nghi trước ban thờ tổ tiên xong, cô dâu chính thức trở thành người nhà chàng trai, gia đình bày cỗ mời anh em họ hàng và dân bản cùng chung vui. Trong khi hai họ ăn cơm ngoài sân thì đội kèn trống tiếp tục đến từng mâm để tấu lên những bài đối đáp mang nội dung chào mời, chúc sức khỏe, trao đổi tâm tư, tình cảm. Khi đoàn nhà gái ra về, đội kèn trống lại cất lên nhạc điệu đối đáp như một lời chào, chúc khách ra về thượng lộ bình an.
Nghệ nhân ưu tú Triệu Văn Thêu (Lào Cai) chia sẻ: “Lễ cưới của đồng bào Dao vùng Tây Bắc là việc trọng đại của đời người và mỗi gia đình, dòng họ, đánh dấu sự trưởng thành của những chàng trai, cô gái. Đây cũng là nghi lễ hội tụ những tinh hoa văn hóa dân tộc Dao như trang phục, phong tục, tập quán, tâm linh, ẩm thực, âm nhạc... Tất cả đều toát lên nét độc đáo, riêng biệt của văn hóa Dao. Trong lễ cưới của người Dao, những nghi lễ truyền thống thực chất gắn liền với những quan niệm nhân sinh của đồng bào, đó là khát vọng hạnh phúc lứa đôi, là sự kết nối tình cảm vợ chồng, là niềm tin vào tương lai tốt đẹp”.
