Ông Vũ Hồng Cường, Trưởng Ban quản lí Di tích Đình- miếu thôn Yên Thích (còn gọi là đình Ba Làng- vì thôn này có 3 làng) cùng các bô lão có mặt đầy đủ để mở cửa đón khách. Bà con cũng không hỏi chúng tôi là khách du lịch, hay cán bộ về khảo sát di tích, chỉ giản dị: khách thì tiếp đón nồng hậu. Bàn ghế gỗ, cũ kĩ, cây tre tấm gỗ bắc lên tu tạo di tích quê mình. Thật thanh bần và dung dị. Ngoài sân, dân các thôn lập một “khu thờ” có mái che, cột dựng cao, tôn vinh một hòn đá khổng lồ có hình dáng đẹp và lạ. Bà con gọi là đá Ba Doi.
Các cổ vật trong đình miếu
Điều này liên quan đến khu vực cầu đá nổi tiếng trong làng, ở đó có vết chân các vị tướng thời Hùng Vương còn hằn trên đá. Có dấu chân ngựa và vệt ba cái roi ngựa quất lên mặt đá rất kì lạ. Huyền tích kể rằng, vị dũng tướng “dụng công đánh giặc báo quốc an dân” thời Hùng Vương thứ 10 ấy đã đi qua vùng linh địa thuộc Đất Tổ (tỉnh Vĩnh Phú cũ) này. Con ngựa thấy đám mây lành mải ngắm cảnh mà chưa chịu đi, vì việc quân cơ gấp gáp, ông đã đánh ba roi rất mạnh xuống nền đá xám để thúc chiến mã xông lên. Vết roi, vết chân ngựa và cả chân người văn võ toàn tài ấy đã “hóa thạch” trong lòng dân. Trong đình, bà con còn treo nhiều ảnh về dây thừng, xe cẩu, cảnh kì công vận chuyển “cụ đá” thiêng về với đình làng.
Cầu đá Ba Gioi thờ ở trong khuôn viên đình làng
Theo sắc phong và sử sách, đình thôn Yên Thích được khởi xây từ thượng cổ, đến thời vua Minh Mạng, năm 1853, được xây lại rất khang trang. Đình to và đẹp, vùng Ba Làng xưa có tới ba ngôi đình, nhiều cổ vật trong đình và miếu hiện nay vẫn còn. Nó gợi cho người ta hình dung về một thời hoàng kim của các giá trị cổ quý giá nơi này. Tuy nhiên, nhiều hạng mục của đình đã bị giặc Pháp đốt phá tang thương. Cụ Nguyễn Đình Hòe, 85 tuổi, một trong những người nhiều năm tâm huyết viết lại sử làng, đồng thời coi sóc các di tích ở địa phương cho biết, núi Bảo Đài cao, rừng già rậm rạp, người dân yêu nước và đã sớm giác ngộ cách mạng. Nhiều bậc sau này là lão thành cách mạng, có nhiều đóng góp lớn cho non sông đã hoạt động tại đây. Có thể kể đến các ông như Kim Ngọc (nguyên Bí thư Tỉnh ủy Vĩnh Phú, “cha đẻ của Khoán 10”), ông Nguyễn Xiển (từng là Tổng thư kí Đảng xã hội Việt Nam, Phó Chủ tịch Ủy ban Thường vụ Quốc hội Việt Nam)... Bà con cùng cán bộ đi tiên phong, đã thành lập các đội tự vệ, kêu gọi và vùng lên chống phong kiến bóc lột, họ kéo về tỉnh lị để biểu tình phản đối các điền chủ tàn ác và chính sách hà khắc của thực dân Pháp. Miếu Bảo Đài trở thành nơi bàn việc nước. Họ sử dụng gươm, giáo, súng kíp, tiến về phá kho thóc của bọn bóc lột. Trong một lần như thế, sáu người giác ngộ cách mạng đi đầu đã hi sinh. Nay, họ đều đã được truy tặng danh hiệu liệt sĩ.
.JPG)
Di tích đình Ba Làng và miếu Bảo Đài
Theo cụ Hòe, di tích bị giặc đốt gần như bị xóa sổ. Riêng miếu Bảo Đài nép mình trong chân núi, giặc không biết nên... còn nguyên. Vì thế, nhiều cổ vật vô giá vẫn lưu giữ được ở đình và miếu đến tận bây giờ. Với lòng tôn kính vị Thành Hoàng linh thiêng, người độ trì cho cả một vùng rộng lớn nhân khang, vật thịnh, mùa màng tốt tươi, sau khi hòa bình lập lại, bà con đã nhiều lần góp công của xây dựng lại đình làng.
Đình làng rất giản dị nhưng được bà con coi sóc tận tâm
Gần đây, bà con về tận Hà Nội, đến Viện Hán Nôm, tìm ra từng sắc phong, từng văn bản, cả chữ kí dấu triện rồi các câu chuyện từ thời phong kiến, thời chánh tổng lí trưởng những năm thuộc Pháp. Và toàn bộ “chân dung” của đình làng hiện ra. Thành Hoàng là một vị tướng tài thời Hùng Vương thứ 10, nhiều vị tướng tài thời ấy cũng được thờ trong các làng. “Thập tế Hùng Vương, danh tướng đại/ Tứ thôn chung bản, phụng lưu truyền”, đôi câu trong đình vẫn còn đó, có nội dung ca tụng công đức và sự thờ tự vị Thanh Hoàng từ thuở Hùng Vương dựng nước. Có 4 đạo sắc phong cổ vẫn còn nguyên. Đặc biệt, có bộ cân đai và hia mũ bằng gỗ cổ kính hàng trăm năm tuổi vẫn được gìn giữ như báu vật ở trên miếu. Bà con tự nguyện đóng góp dựng lại đình cho khang trang, trở thành điểm hành hương tâm linh, nơi sinh hoạt tôn giáo tín ngưỡng cho cả vùng.
.JPG)
Vì kinh tế có hạn, chúng tôi chấp nhận chỉ xây lại 1 ngôi đình trong số 3 ngôi đình đã bị phá, dân thôn cùng phụng thờ chung. Bà con góp từng cây tre cây gỗ, gia đình nào có con cháu thành đạt thì góp một, hai triệu đồng. Chưa bao giờ có khoản nào đến 3 triệu đồng. Cũng không có tài trợ hay kinh phí công sản nào cả. Chính vì thế, mới có chuyện chúng tôi lợp ngói cho đình xong, thì vẫn còn nợ rất nhiều khoản, ít nhất năm bảy chục triệu tiền ngói. Chúng tôi cứ đi vay để tu tạo nơi thờ cúng, sau này lại tích cóp tiền con cháu ủng hộ, tiền nhà nước hỗ trợ để trả dần. Cũng chỉ mới có tiền lợp ba gian đại bái thôi. Lợp loại ngói 7 nghìn đồng/viên”, một bô lão nói rất thật, khiến chúng tôi rưng rưng xúc động. Cảm kích vì giữa thanh bần, tấm lòng sắt son với Thành Hoàng của bà con thật ấm.
Niềm tin, sự kính ngưỡng này sẽ là bệ phóng cho thôn Yên Thích, xã Bắc Bình vươn đến các giá trị nhân văn hơn nữa.
Vùng quê còn nhiều lam lũ, nhưng với sự chắt chiu dâng kính Thành Hoàng và niềm khao khát được thần linh độ trì đem lại những mùa ấm êm, bà con ở thôn Yên Thích đã bảo ban nhau, coi sóc chu đáo các không gian thờ tự. Không cứ phải đình chùa to mới là tín Phật, hay trọng Thánh, việc thờ tự cốt ở cái Tâm. Và cái Tâm của bà con thật sáng. Gần đây, đình và miếu ở thôn Yên Thích đã được công nhận là Di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh. Rất mong chính quyền địa phương tạo điều kiện hơn nữa, để các giá trị tâm linh quý giá trên được vun bồi, tôn vinh, phát huy tác dụng một cách xứng tầm hơn nữa trong thời mới. Với các cổ vật, di vật và thắng cảnh đầy huyền tích đang có, nếu được đầu tư quản lí tốt hơn, nơi này hoàn toàn có thể trở thành một điểm đến du lịch tâm linh trong quần thể vốn đã nổi tiếng của Vùng Thủ đô: Hà Nội - Tây Thiên - Bắc Bình -Tam Đảo - Vĩnh Phúc.
Lãng Quân
