Chăm sóc NCT trong xu thế già hóa dân số: Từ chính sách đến hành động

PV: Thưa ông, nhiệm kỳ Đại hội VI, đâu là những dấu ấn nổi bật trong công tác tham mưu xây dựng và thực hiện chính sách, pháp luật về NCT?

Ông Nguyễn Xuân Lập: Nhiệm kỳ qua, công tác tham mưu chuyển biến rõ cả về chất và lượng, từ xây dựng chính sách đến tổ chức thực hiện, theo dõi, đánh giá, giám sát và tiếp nhận phản hồi từ cơ sở. Ban Chăm sóc NCT chủ động phối hợp với các bộ, ban, ngành tham mưu Trung ương Hội tham gia xây dựng, góp ý nhiều văn bản quan trọng của Đảng, Nhà nước liên quan đến NCT; tham mưu Trung ương Hội ban hành nghị quyết, quyết định, kế hoạch, hướng dẫn, bảo đảm triển khai thống nhất.

Điểm nổi bật là chính sách về NCT ngày càng được lồng ghép trong các lĩnh vực, xác định rõ trách nhiệm của các cấp, ngành và toàn xã hội, thay vì coi đây là nhiệm vụ riêng của một tổ chức. Cách tiếp cận cũng chuyển mạnh từ tư duy “chăm sóc” sang “chăm sóc và phát huy”, coi NCT vừa là đối tượng cần được bảo đảm quyền lợi, vừa là nguồn lực xã hội cần được tạo điều kiện cống hiến. Đặc biệt, việc tham mưu xây dựng và tổ chức thực hiện Chương trình Hành động Quốc gia về NCT, lấy NCT làm trung tâm, hướng tới mục tiêu không để NCT nào bị bỏ lại phía sau, là dấu ấn quan trọng.

Ông Nguyễn Xuân Lập, Ủy viên Ban Thường vụ, Trưởng Ban Chăm sóc NCT, Hội NCT Việt Nam.

Hệ thống an sinh xã hội từng bước mở rộng và hướng đến nhóm NCT dễ bị tổn thương. Gần 2,6 triệu NCT đang hưởng trợ cấp hằng tháng. Với NCT cô đơn, thuộc hộ nghèo, cận nghèo hoặc sống trong cơ sở bảo trợ xã hội, mức hỗ trợ được nâng lên, một số địa phương nâng mức hỗ trợ cao hơn mức chuẩn quốc gia hoặc mở rộng đối tượng thụ hưởng. Cách làm này cho thấy chính sách đang từng bước được điều chỉnh sát hơn với điều kiện và nhu cầu thực tế của NCT.

PV: Một chính sách chỉ thực sự có ý nghĩa khi đến được với người dân. Vậy theo ông, việc đưa chính sách về NCT vào cuộc sống thời gian qua có những chuyển biến nào đáng chú ý?

Ông Nguyễn Xuân Lập: Chính sách chỉ phát huy hiệu quả khi NCT biết, hiểu và thực sự được thụ hưởng. Nhiệm kỳ qua, các cấp Hội đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến pháp luật qua nhiều hình thức, giúp NCT nắm rõ quyền, nghĩa vụ và nâng cao khả năng tự bảo vệ. Công tác trợ giúp pháp lý, hướng dẫn lập di chúc, hòa giải ở cơ sở được chú trọng. Trong chuyển đổi số, Hội phối hợp hướng dẫn NCT nhận diện, phòng tránh lừa đảo trên không gian mạng, từng bước tiếp cận công nghệ an toàn.

Ở cộng đồng, các mô hình tập hợp, hỗ trợ NCT tiếp tục phát triển, với hơn 90.000 CLB thu hút trên 5 triệu NCT tham gia. Gần 9.000 CLB Liên thế hệ tự giúp nhau hoạt động hiệu quả, hỗ trợ đời sống, chăm sóc sức khỏe, giao lưu và phát huy vai trò NCT tại cộng đồng, nhất là địa bàn khó khăn.

PV: Chăm sóc sức khỏe là nền tảng để NCT sống khỏe, sống hạnh phúc. Những kết quả về y tế trong nhiệm kỳ qua cho thấy điều gì, thưa ông?

Ông Nguyễn Xuân Lập: Chăm sóc sức khỏe là nền tảng để NCT sống khỏe, sống hạnh phúc, sống có ích nên công tác y tế có nhiều chuyển biến rõ rệt, từ chăm sóc khi có bệnh sang chủ động phòng bệnh, quản lý sức khỏe và từng bước hình thành chăm sóc dài hạn. Đến nay, 95% NCT được bao phủ bảo hiểm y tế, góp phần giảm gánh nặng chi phí khi mắc bệnh.

Tuy nhiên, nhu cầu thực tế còn rất lớn. Thời gian tới cần tiếp tục củng cố hệ thống bệnh viện lão khoa, các khoa lão trong bệnh viện và các trung tâm chuyên sâu về đột qụy, sa sút trí tuệ... để đáp ứng những vấn đề sức khỏe đặc thù của tuổi già. Đây cũng là nội dung cần được quy định và bảo đảm rõ hơn trong hệ thống chính sách, pháp luật.

Các đại biểu nhấn nút khởi động chương trình nhân đạo “Mắt sáng cho người cao tuổi” giai đoạn 2025-2028.

PV: Từ những kết quả trên, có thể thấy NCT ngày càng được nhìn nhận không chỉ là đối tượng thụ hưởng chính sách mà còn là nguồn lực xã hội. Theo ông, cần làm gì để sự chuyển biến đó thực chất hơn?

Ông Nguyễn Xuân Lập: Tôi cho rằng đây là một trong những vấn đề quan trọng của nhiệm kỳ tới. Bảo đảm đời sống và tạo điều kiện để NCT tiếp tục đóng góp không phải hai nhiệm vụ tách rời. Khi sức khỏe, đời sống được bảo đảm, NCT có điều kiện tham gia các hoạt động phù hợp với khả năng và kinh nghiệm của mình.

Thay đổi tư duy “nghỉ hưu là nghỉ làm việc”. Khi xác định NCT là “nguồn lực” trong bối cảnh già hóa thì khi xây dựng chính sách phát triển kinh tế - xã hội phải được lồng ghép, đặt đúng vị trí, các lĩnh vực NCT có thể đóng góp như mạng lưới chuyên gia cao tuổi, truyền nghề, bảo vệ môi trường, bảo tồn văn hóa, hòa giải và xây dựng cộng đồng hạnh phúc.

PV: Nhiệm kỳ 2026-2031, ông kỳ vọng những vấn đề nào được ưu tiên để chính sách NCT đáp ứng yêu cầu của một xã hội già hóa nhanh?

Ông Nguyễn Xuân Lập: Trước hết, cần tiếp tục hoàn thiện chính sách, pháp luật theo hướng đồng bộ, dài hạn, phù hợp với thực tiễn già hóa dân số. Sau hơn 30 năm thực hiện Chỉ thị số 59-CT/TW năm 1995, cần tổng kết, đánh giá và nghiên cứu ban hành một chỉ thị mới về bảo vệ, chăm sóc và phát huy vai trò NCT; đồng thời tổng kết, sửa đổi, bổ sung Luật NCT, hướng tới già hóa khỏe mạnh. Cùng với đó, hoàn thiện hệ thống trợ cấp hưu trí xã hội đa tầng, linh hoạt; phát triển y tế chuyên sâu, chăm sóc dài hạn và tạo điều kiện để NCT tiếp tục tham gia kinh tế, khởi nghiệp, tạo việc làm, đóng góp cho cộng đồng và xây dựng hệ thống chính trị ở cơ sở.

Đối với tổ chức Hội, cần xác định rõ vị trí, nhiệm vụ, bảo đảm nguồn lực để Hội tham gia giám sát, vận động và thực hiện chính sách hiệu quả; đồng thời tiếp tục sắp xếp tổ chức tinh gọn, thống nhất ba cấp trung ương, tỉnh, xã, bảo đảm chính sách được triển khai thông suốt đến cơ sở.

Quan trọng hơn, cần đổi mới cách tiếp cận: Từ chăm sóc, bảo đảm an sinh sang vừa chăm lo, vừa phát huy nguồn lực NCT. Cần tạo cơ hội để NCT sống chủ động, tiếp tục làm việc, cống hiến phù hợp sức khỏe, khả năng và kinh nghiệm, đóng góp cho gia đình, cộng đồng và xã hội. Đây là yêu cầu quan trọng để thích ứng với già hóa dân số nhanh.

PV: Xin trân trọng cảm ơn ông!