Câu chuyện "chồng thì được ưu tiên, vợ đi học phát triển bản thân thì bị ngăn cản" không phải là cá biệt, mà diễn ra phổ biến, phản ánh định kiến giới sâu sắc và những áp lực vô hình đang kìm hãm khát vọng vươn lên của người phụ nữ.
Thực tế đáng buồn là nhiều phụ nữ phải đối mặt với một nghịch lý: khi chồng quyết định đầu tư thời gian, tiền bạc vào các khóa học nâng cao, phát triển mạng lưới quan hệ phục vụ sự nghiệp, họ thường nhận được sự ủng hộ nhiệt tình, thậm chí là sự tự hào từ gia đình. Ngược lại, khi người vợ bày tỏ mong muốn tương tự – dù là học thêm kỹ năng mới, tham gia các chương trình phát triển bản thân, hay thậm chí chỉ là dành thời gian cho một sở thích cá nhân – họ thường đối mặt với sự hoài nghi, chất vấn, và nặng nề hơn là sự ngăn cản trực tiếp hoặc gián tiếp.
Rào cản về thời gian không chỉ đơn thuần là việc thiếu giờ trong ngày, mà nó còn là hệ quả của một chuỗi các định kiến và trách nhiệm xã hội đổ dồn lên vai người phụ nữ.
Đó có thể là việc nhà không tên. Bởi từ hàng ngàn năm nay, phụ nữ Việt Nam vẫn mặc định là người gánh vác trách nhiệm chính trong gia đình. Từ những công việc không tên như nấu nướng, dọn dẹp, giặt giũ, đến chăm sóc con cái, cha mẹ già yếu hay thậm chí là họ hàng hai bên nội ngoại, tất cả đều được mặc định là "việc của phụ nữ". Những công việc này không chỉ tiêu tốn thể lực mà còn vắt kiệt cả tinh thần.
 |
| Thạc sĩ Tâm lý Nguyễn Thị Lanh có nhiều năm kinh nghiệm trong việc tư vấn, hướng dẫn phụ nữ phát triển bản thân |
Chị Mai (35 tuổi, kế toán) chia sẻ: "Một ngày của tôi bắt đầu từ 5h sáng và kết thúc lúc 11h đêm. Khi tôi nói muốn học thêm tiếng Anh buổi tối, chồng tôi hỏi ai sẽ nấu cơm, ai sẽ tắm cho con. Tôi cảm giác như việc học của mình là một sự ích kỷ vậy".
Một chương trình học buổi tối, một buổi gặp gỡ bạn bè để mở rộng mối quan hệ cuối tuần của người vợ thường đi kèm với câu hỏi chất vấn: "Ai sẽ lo cơm nước/trông con?", "Sao không ở nhà với chồng con?". Trong khi đó, việc chồng vắng nhà vì công việc, ăn nhậu lại được mặc định là điều hiển nhiên, chính đáng và cần thiết cho sự nghiệp. Sự khác biệt trong cách nhìn nhận này đã tạo ra áp lực tâm lý nặng nề, khiến nhiều phụ nữ phải từ bỏ ước mơ cá nhân.
Người ủng hộ và người ngăn cản: Cán cân lệch lạc và sự cô đơn của người phụ nữ
Rào cản không chỉ đến từ sự thiếu hụt thời gian mà còn xuất phát từ chính những người xung quanh, đặc biệt là người thân.
Người ngăn cản đầu tiên thường là người chồng: Nhiều người chồng vẫn mang tư tưởng định kiến giới sâu sắc: "Phụ nữ chỉ cần lo nhà cửa", "Học nhiều làm gì, ở nhà cho yên thân", hoặc lo sợ vợ giỏi hơn sẽ khó kiểm soát, gây mất cân bằng vị thế trong gia đình. Anh Minh (chồng chị Mai) thẳng thắn: "Tôi thấy vợ không cần học nhiều làm gì, chỉ cần lo tốt gia đình là được rồi. Tôi lo kiếm tiền là đủ". Sự thiếu thấu hiểu và ủng hộ từ người bạn đời khiến người phụ nữ cảm thấy cô độc trong chính cuộc hôn nhân của mình.
Bức tường thứ hai là định kiến xã hội và gia đình. Gia đình và những người thân cận thường gián tiếp hoặc trực tiếp tạo áp lực, cho rằng việc người phụ nữ đi học, đi ra ngoài là "bỏ bê gia đình", là "chạy theo phù phiếm", làm ảnh hưởng đến hình ảnh người phụ nữ "đảm đang". Chị Lan (30 tuổi, giáo viên) kể: "Mỗi lần tôi đi học kỹ năng mềm buổi tối, mẹ chồng lại nói bóng gió 'con dâu nhà người ta chỉ biết lo cho chồng con, con dâu mình lại chỉ thích đi chơi'. Tôi nghe mà buồn tủi vô cùng".
Người ủng hộ hiếm hoi là bạn bè, là những người hướng dẫn. Đôi khi, chính những người bạn đã thành công hay người cố vấn bên ngoài là động lực duy nhất giúp phụ nữ duy trì khát vọng. Tuy nhiên, sự ủng hộ này thường yếu thế so với rào cản từ gia đình, khiến họ dễ nản lòng và từ bỏ.
Cuối cùng đó chính là rào cản nội tại của người phụ nữ. Nhiều phụ nữ tự nguyện "an phận" hoặc cảm thấy tội lỗi khi dành thời gian cho bản thân. Họ tự cho rằng mình đang lấy đi thời gian của con cái, chồng con, dẫn đến việc tự từ bỏ cơ hội phát triển. "Tôi luôn cảm thấy có lỗi mỗi khi nghĩ đến việc dành tiền đi học thay vì mua sắm cho gia đình", chị Hương (40 tuổi, chủ shop online) tâm sự.
 |
| Những việc “mặc định của phụ nữ” là rào cản lớn để họ được phát triển bản thân |
Là một chuyên gia tâm lý và có nhiều năm kinh nghiệm trong việc tư vấn, hỗ trợ phụ nữ phát triển bản thân, Thạc sĩ Tâm lý Nguyễn Thị Lanh (Công ty cổ phần Học viện Minh Trí Thành) cho rằng: “Chìa khóa để phá vỡ những rào cản này không chỉ nằm ở việc đấu tranh với bên ngoài, mà còn ở việc xây dựng sức mạnh và giá trị từ bên trong. Phụ nữ cần "lắng nghe chính mình" để biết rõ bản thân thực sự muốn gì và giá trị cốt lõi của mình là gì. Khi phụ nữ nhận thức được giá trị, họ sẽ không còn phụ thuộc vào sự chấp thuận của người khác. Đó là nền tảng để họ có thể tự tin bảo vệ lựa chọn của mình”.
Thạc sĩ Lanh cũng cho biết thêm, phụ nữ cũng cần phải yêu thương bản thân đúng cách bằng việc tập trung vào phát triển nội lực và chăm sóc sức khỏe tinh thần, từ đó mới có năng lượng tích cực lan tỏa đến gia đình. Cùng với đó, phụ nữ cần chủ động kiến tạo và thương lượng để làm chủ cuộc đời của chính mình.
Ví dụ, phụ nữ cần chủ động lập kế hoạch và thông báo rõ ràng về lợi ích của việc học tập, không chỉ cho bản thân mà còn cho gia đình. Chị Hoa (42 tuổi, quản lý nhân sự) chia sẻ: "Tôi không nói 'Anh cho em đi học nhé', mà tôi nói 'Em đã đăng ký khóa học này vì nó sẽ giúp em thăng tiến, có thu nhập tốt hơn, chúng ta sẽ có điều kiện lo cho con tốt hơn. Anh có thể giúp em đón con 2 buổi tối trong tuần không?' Khi tôi đưa ra lý do rõ ràng và đề nghị giải pháp, chồng tôi dễ chấp nhận hơn".
Cùng với đó, cần yêu cầu sự tham gia của người chồng và con cái vào công việc gia đình, không tự ôm đồm. Sự hỗ trợ phải được nhìn nhận là trách nhiệm chung, không phải là "giúp đỡ" vợ. Điều này không chỉ giúp phụ nữ có thêm thời gian mà còn giúp các thành viên khác trong gia đình học được cách chia sẻ và gắn kết.
Và cuối cùng là hãy trở thành "người phụ nữ giá trị”. Khi người phụ nữ có giá trị và hạnh phúc từ bên trong, sự phát triển của họ sẽ không còn là gánh nặng mà là nguồn cảm hứng cho cả gia đình. Họ sẽ không chỉ là người vợ, người mẹ mà còn là một cá nhân tỏa sáng, có ảnh hưởng tích cực đến cộng đồng.
