Văn hóa Việt trong lễ cúng tất niên

Có thể nói, 30 Tết là ngày mà mọi người Việt đều nghỉ việc để dọn dẹp nhà cửa lần cuối để đón Tết mừng Xuân. Bên cạnh đó, việc quan trọng trong ngày này là lo lễ cúng tất niên mà hầu như nhà nào cũng có.

Lễ cúng tất niên đã có từ lâu đời của người Việt trên khắp vùng miền của Tổ quốc từ miền xuôi dến miền ngược, từ miền núi cao đến hải đảo xa xôi. Lễ cúng tất niên rất đỗi thiêng liêng đối với gia tộc, gia đình. Bởi nó thể hiện tấm lòng thành kính, biết ơn của con cháu với tổ tiên, với những người đã khuất. Vừa là dịp để con cháu tìm về cội nguồn, sum họp trao đổi, giúp đỡ động viên nhau sau một năm làm ăn sinh sống.

Do lễ cúng tất niên có tính thiêng liêng như vậy mà con cháu dù công tác hay làm ăn nơi xa cũng luôn cố gắng về dự lễ cúng này. Thậm chí những người con ở xa Tổ quốc cũng luôn đau đáu nhớ về. Họ vượt xa vạn dặm để được về thắp cho tổ tiên ông bà nén hương với tấm lòng thành trong lễ cúng tất niên.

Ở quê tôi, lễ cúng tất niên đối với gia tộc cũng vừa là lễ cúng rước tiên linh ông bà về ăn Tết cùng con cháu được tổ chức ở nhà thờ họ. Lễ cúng thường vào buổi trưa, dành thời gian vào buổi chiều để con cháu còn lo cúng tất niên ở gia đình mình.

Văn hóa Việt trong lễ cúng tất niên

Theo quan niệm dân gian: “Sự tử như sự sinh, sự vong như sự tồn”. Mặc dù ông bà đã chết nhưng linh hồn vẫn còn sống phù hộ cho con cháu sức khỏe và phát đạt trong cuộc sống. Do vậy lễ cúng này rất thành kính, trang nghiêm và kĩ lưỡng.

Mâm cỗ trong lễ cúng tất niên dù thịnh soạn hay thanh đạm vẫn phải tinh tươm từ khâu mua sắm đến khâu chế biến các món ăn. Tất cả đều phải thể hiện với tấm lòng thành kính trân trọng. Ở nhà thờ họ, thường mổ một con heo trước cúng tổ tiên, sau để con cháu đông đủ nhâm nha trao đổi tâm sự cùng nhau. Trong mâm cúng, đầu heo được trang trí gọn đẹp mà phải đủ các bộ phận của con heo dù mỗi thứ một ít mang tính tượng trưng. Cuối cùng phải có miếng mỡ chài bao lên đầu heo. Nếu cúng gà thì phải chọn gà trống mồng đỏ thắm, chân vàng, sắc lông óng mượt rạch ròi từ lông cổ đến lông đuôi. Ngoài ra còn phải có những phẩm vật khác, nhưng không thể thiếu hoa quả, hương đèn, trà tửu, diêm mễ... Thể hiện nét văn hóa tâm linh trong truyền thống cổ truyền và nét đẹp thành kính của ông bà xưa.

Trong lễ cúng ở nhà thờ họ, con cháu phải tề tựu sớm. Mỗi người tự sắp xếp để lo chu toàn buổi cúng. Các bậc cao niên vừa uống trà đàm đạo, vừa chỉ giáo con cháu. Trong khi chị em chế biến thức ăn ở nhà bếp, thì lớp trai trẻ lại sắp xếp, bàn soạn các món ăn đã được chế biến.Tất cả luôn tạo ra nề nếp gia phong, tôn ti trật tự từ cách xưng hô đến cách thể hiện công việc cùng với sự cẩn trọng tôn kính. Thậm chí trong khi nấu cũng kiêng không được nếm sợ bất kính với tổ tiên. Người nấu chỉ ước lượng gia vị để độ đậm nhạt của món ăn thích hợp. Đấy cũng là cách giáo dục kỹ năng khéo léo của chữ công một cách sâu sắc mà ông bà ta để lại.

Khi các món ăn, thức uống được bàn soạn tinh tươm lên bàn thờ tổ tiên, vị trưởng tộc đứng nghiêm cẩn đốt hương khấn vái tổ tiên, phía sau các con cháu đứng hầu lễ. Lễ cúng khoản 30 phút. Sau khi hoàn tất lễ cúng thì các mâm cổ được sắp xếp theo trình tự nhất định. Các bậc cao niên được sắp xếp ngồi ở gian giữa nhà thờ. Các con cháu được ngồi ở các bàn ở vị trí khác. Như thế trong quá trình ẩm thực cũng được sắp xếp theo trật tự thể hiện nét văn hóa gia phong.

Con cháu vui vẻ hội tụ quanh mâm cổ Tết không đơn thuần thưởng thức miếng ngon xưa ông bà, cha mẹ đã từng nấu mà còn là dịp gặp gỡ thăm hỏi, động viên nhau sau một năm làm việc sinh sống. Rồi cùng chúc nhau những điều tốt đẹp khi năm mới đang về. Đó cũng là dịp con cháu ở xa ít khi về, biết được nguồn cội, biết cách xưng hô trong ngôi thứ dòng tộc. Đồng thời là dịp nhắc nhớ chữ hiếu, học tập bổ sung chữ lễ, không làm mai một chữ nghĩa dẫu cho đường đời đôi lúc khó khăn mà cổ nhân đã dạy về đạo đức làm người.

Còn lễ cúng tất niên gia đình cũng không ngoài sự tỏ lòng thành kính biết ơn tổ tiên, người đã khuất, tiễn biệt năm cũ. Mà còn là dịp sum họp gia đình. Mọi thành viên của gia đình được đoàn viên sum vầy dưới mái ấm trong ngày Tết cổ truyền, để chúc mừng nhau, nhắc nhở, động viên nhau làm tròn trách nhiệm, đạo đức công dân. Cố gắng vươn lên, luôn giữ gìn nề nếp gia phong. Giữ trọn chữ trung chữ hiếu, cần kiệm nhẫn nại trên con đường lập thân lập nghiệp.

Dẫu thời nay việc đón Tết có thêm dư vị khác xưa. Nhưng mâm cỗ tất niên vẫn luôn tồn tại, bởi nó mang đậm nét văn hóa giáo dục trong gia đình, dòng tộc người Việt. Và luôn được lưu truyền, gìn giữ.

Bùi Huyền Tương

Tin liên quan

Cùng chuyên mục

Trình Bộ Chính trị đề án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam trong tháng 3/2024

Trình Bộ Chính trị đề án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam trong tháng 3/2024

Văn phòng Chính phủ vừa có Văn bản số 57/TB-VPCP thông báo kết luận của Thường trực Chính phủ tại cuộc họp về Đề án chủ trương đầu tư đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam.
Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ: Ngành y tế nỗ lực vượt khó khăn, tiếp tục phát triển vững bước tới tương lai

Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ: Ngành y tế nỗ lực vượt khó khăn, tiếp tục phát triển vững bước tới tương lai

Sáng 20/02, nhân kỷ niệm 69 năm Ngày Thầy thuốc Việt Nam (27/2/1955-27/2/2024), Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ và Đoàn công tác đã thăm và làm việc với Bộ Y tế.
Danh tính nghi phạm sát hại thiếu nữ mất tích hôm mùng 7 Tết tại Hà Nội

Danh tính nghi phạm sát hại thiếu nữ mất tích hôm mùng 7 Tết tại Hà Nội

Tối ngày 19/2, thông tin từ Công an TP. Hà Nội cho biết, các lực lượng đã bắt giữ được đối tượng nghi vấn sát hại thiếu nữ bị mất tích từ ngày 16/2 (tức mùng 7 Tết Giáp Thìn).
TP Hồ Chí Minh: Lễ dâng hương tưởng nhớ, tri ân các liệt sĩ Biệt động Sài Gòn - Gia Định

TP Hồ Chí Minh: Lễ dâng hương tưởng nhớ, tri ân các liệt sĩ Biệt động Sài Gòn - Gia Định

Ngày 15/2/2024 (mùng 6 Tết Giáp Thìn), tại nhà số 499/20 Cách Mạng Tháng Tám, phường 13, quận 10, TP. Hồ Chí Minh, Câu lạc bộ Truyền thống kháng chiến Khối vũ trang biệt động Quân khu Sài Gòn - Gia Định tổ chức lễ dâng hương tưởng niệm các Anh hùng Liệt sĩ lực lượng vũ trang Biệt động Sài Gòn - Chợ Lớn - Gia Định trong hai cuộc kháng chiến và cuộc Tổng tiến công nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968. Căn nhà này trước đây là Garage xe phục vụ hậu cần - kỹ thuật cho lực lượng Biệt động Sài Gòn - Gia Định.
Tỉnh Bến Tre: Báo chí góp phần thực hiện phương châm “Dân chủ - kỷ cương - đồng thuận - sáng tạo - phát triển”

Tỉnh Bến Tre: Báo chí góp phần thực hiện phương châm “Dân chủ - kỷ cương - đồng thuận - sáng tạo - phát triển”

Chiều 19/2, Tỉnh ủy, UBND tỉnh Bến Tre tổ chức họp mặt báo chí đầu Xuân Giáp Thìn 2024. Tham dự có bà Hồ Thị Hoàng Yến, Quyền Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch HĐND tỉnh; ông Trần Ngọc Tam, Chủ tịch UBND tỉnh; bà Nguyễn Thị Bé Mười, Phó Chủ tịch UBND tỉnh; lãnh đạo các sở, ngành, đoàn thể tỉnh; phóng viên, biên tập viên, các cơ quan báo chí trong và ngoài tỉnh.

Tin khác

Ninh Thuận: Chú trọng phát triển kinh tế biển, hậu cần nghề cá

Ninh Thuận: Chú trọng phát triển kinh tế biển, hậu cần nghề cá
Với chiều dài bờ biển hơn 105 km, vùng lãnh hải rộng trên 18.000km2, địa phương có ngư trường trọng điểm. Và nhiều vịnh, bãi biển đẹp; khí hậu đặc thù nắng ấm quanh năm; là điều kiện thuận lợi để Ninh Thuận phát triển kinh tế biển.

Mua vàng "rước vía" Thần Tài

Mua vàng "rước vía" Thần Tài
Năm nào cũng vậy, vào dịp vía Thần Tài (ngày 10/1 âm lịch), giá vàng trên thị trường trong nước luôn biến động mạnh. Theo đó, giá vàng thường bị đẩy lên cao chót vót. Sau đó, giá kim loại quý này lại giảm mạnh ở một vài phiên giao dịch kế tiếp.

Ngày 5/3, xét xử sơ thẩm vụ án xảy ra tại Tập đoàn Vạn Thịnh Phát và SCB

Ngày 5/3, xét xử sơ thẩm vụ án xảy ra tại Tập đoàn Vạn Thịnh Phát và SCB
Theo thông tin từ TAND TP.HCM, từ ngày 5/3 - 29/4, TAND thành phố sẽ xét xử sơ thẩm các bị cáo Trương Mỹ Lan, Chu Lập Cơ và 84 bị cáo khác trong vụ án xảy ra tại Tập đoàn Vạn Thịnh Phát và Ngân hàng Thương mại cổ phần Sài Gòn (SCB).

Hà Tĩnh: Kiểm điểm Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh dùng xe công đón con ở sân bay

Hà Tĩnh: Kiểm điểm Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh dùng xe công đón con ở sân bay
Trao đổi với báo chí, lãnh đạo Tỉnh ủy Hà Tĩnh cho biết, Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh đã tổ chức họp kiểm điểm nghiêm túc sự việc bà Nguyễn Thị Lệ Hà - Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh và cá nhân liên quan đến vụ dùng xe biển xanh bật đèn, còi ưu tiên để đón con ở sân bay Vinh.

Họp mặt kỷ niệm 45 năm ngày Chiến thắng chế độ diệt chủng và mừng Đảng, mừng Xuân

Họp mặt kỷ niệm 45 năm ngày Chiến thắng chế độ diệt chủng và mừng Đảng, mừng Xuân
Sáng 17/2/2024, tại Trung tâm Bồi dưỡng Chính trị quận 4, TP. Hồ Chí Minh, diễn ra Chương trình Họp mặt Cựu Chuyên gia giúp bạn Campuchia, Kỷ niệm 45 năm ngày Chiến thắng chế độ diệt chủng ở Campuchia (7/1/1979 - 7/1/2024) và mừng Đảng, mừng xuân Giáp Thìn 2024.

Thủ tướng chỉ đạo làm rõ nguyên nhân vụ tai nạn giao thông trên cao tốc Cam Lộ - La Sơn

Thủ tướng chỉ đạo làm rõ nguyên nhân vụ tai nạn giao thông trên cao tốc Cam Lộ - La Sơn
Thủ tướng Phạm Minh Chính vừa ký Công điện số 14 chỉ đạo khắc phục hậu quả vụ tai nạn giao thông đặc biệt nghiêm trọng trên tuyến cao tốc Cam Lộ - La Sơn thuộc địa phận tỉnh Thừa Thiên Huế.

Lao Chải khi Xuân về

Lao Chải khi Xuân về
Khi mùa Xuân về trên dải đất biên cương Tây Bắc. Thật lí tưởng khi dừng chân ở vùng đất Lao Chải để hòa mình vào sắc Xuân nơi đây. Trong mùa Xuân, vùng đất ấy đẹp và thơ mộng như một bức họa thổ cẩm giữa đại ngàn Tây Bắc...

Nét đẹp văn hóa cần phát huy

Nét đẹp văn hóa cần phát huy
Chào cờ Tổ quốc và hát Quốc ca là nghi thức quan trọng, được xem là một nghi lễ truyền thống, thể hiện tình yêu và lòng tự hào dân tộc của công dân Việt Nam đối với Tổ quốc.

Bà Rịa – Vũng Tàu: Tuyên truyền về chống khai thác hải sản bất hợp pháp

Bà Rịa – Vũng Tàu: Tuyên truyền về chống khai thác hải sản bất hợp pháp
Ngày 17/2, Đồn Biên phòng Phước Tỉnh phối hợp UBND huyện Long Điền, tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu tổ chức chương trình họp mặt, tặng quà và tuyên truyền cho bà con ngư dân về chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU) năm 2024.

Đảng ủy Bộ Tài chính công bố các quyết định kiện toàn nhân sự

Đảng ủy Bộ Tài chính công bố các quyết định kiện toàn nhân sự
Ngày 16/1, tại trụ sở cơ quan Bộ Tài chính, Đảng ủy Bộ Tài chính tổ chức Hội nghị công bố các quyết định của Ban Thường vụ Đảng ủy Bộ Tài chính về công tác cán bộ tại Đảng ủy Bộ Tài chính. Đồng chí Cao Anh Tuấn, Ủy viên Ban Cán sự đảng, Bí thư Đảng ủy, Thứ trưởng Bộ Tài chính và đồng chí Đỗ Việt Hà, Phó Bí thư Đảng ủy Khối các cơ quan Trung ương đồng chủ trì Hội nghị.

TP. Hồ Chí Minh: Đánh giá năng lực cạnh tranh nhằm thúc đẩy môi trường đầu tư, sản xuất, kinh doanh

TP. Hồ Chí Minh: Đánh giá năng lực cạnh tranh nhằm thúc đẩy môi trường đầu tư, sản xuất, kinh doanh
Trung tâm Xúc tiến thương mại và Đầu tư (ITP.C) TP. Hồ Chí Minh đang triển khai đánh giá năng lực cạnh tranh cấp sở, ban ngành và địa phương (DDCI) TP. Hồ Chí Minh năm 2023.

Tích cực thực hiện “Tết trồng cây”

Tích cực thực hiện “Tết trồng cây”
Sau 65 năm thực hiện lời dạy của Bác Hồ kính yêu, phong trào trồng cây vào dịp đầu Xuân đã phát triển sâu rộng, trở thành mĩ tục tốt đẹp của người Việt. Ngày nay, việc trồng cây được tổ chức quy mô, khoa học, được mọi người dân coi là trách nhiệm trong công cuộc bảo vệ môi trường sinh thái.

Hãy yêu lấy mình

Hãy yêu lấy mình
Trong cuộc sống, “Mỗi cây mỗi hoa, mỗi nhà mỗi cảnh”, không ai giống ai, nhà có kinh tế khá giả, thì sống theo kiểu người có tiền; nhà nghèo khó, thì sống theo kiểu người ít tiền.

Hà Nội xem xét miễn phí vận tải khách công cộng 4 kỳ lễ, Tết

Hà Nội xem xét miễn phí vận tải khách công cộng 4 kỳ lễ, Tết
TP. Hà Nội đang xem xét việc miễn phí cho toàn bộ người dân tham gia dịch vụ vận tải hành khách công cộng trên địa bàn Thủ đô vào 4 kỳ lễ, Tết trong năm, gồm Tết Dương lịch; Tết Nguyên đán; dịp nghỉ lễ 30/4, 1/5; Quốc khánh 2/9.

Dòng họ Đỗ Khắc xã Mỹ Đức mừng thọ chúc phúc các bậc cao niên

Dòng họ Đỗ Khắc xã Mỹ Đức mừng thọ chúc phúc các bậc cao niên
Với truyền thống: “Kính lão trọng thọ” của người Việt Nam, Hội đồng Gia tộc của dòng họ Đỗ Khắc (xã Mỹ Đức, huyện An Lão, TP Hải Phòng) đã tổ chức lễ mừng thọ, chúc thọ cho các bậc cao niên tại khuôn viên nhà thờ dòng họ Đỗ Khắc thôn Tân Nam. “Con cháu hân hoan mừng thượng thọ Dòng tộc hoan hỉ chúc trường sinh”.
Xem thêm
Trình Bộ Chính trị đề án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam trong tháng 3/2024

Trình Bộ Chính trị đề án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam trong tháng 3/2024

Văn phòng Chính phủ vừa có Văn bản số 57/TB-VPCP thông báo kết luận của Thường trực Chính phủ tại cuộc họp về Đề án chủ trương đầu tư đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam.
Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ: Ngành y tế nỗ lực vượt khó khăn, tiếp tục phát triển vững bước tới tương lai

Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ: Ngành y tế nỗ lực vượt khó khăn, tiếp tục phát triển vững bước tới tương lai

Sáng 20/02, nhân kỷ niệm 69 năm Ngày Thầy thuốc Việt Nam (27/2/1955-27/2/2024), Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ và Đoàn công tác đã thăm và làm việc với Bộ Y tế.
Danh tính nghi phạm sát hại thiếu nữ mất tích hôm mùng 7 Tết tại Hà Nội

Danh tính nghi phạm sát hại thiếu nữ mất tích hôm mùng 7 Tết tại Hà Nội

Tối ngày 19/2, thông tin từ Công an TP. Hà Nội cho biết, các lực lượng đã bắt giữ được đối tượng nghi vấn sát hại thiếu nữ bị mất tích từ ngày 16/2 (tức mùng 7 Tết Giáp Thìn).
Quỹ Tiếp sức Tài năng tỉnh An Giang: Họp mặt tôn vinh cá nhân tiêu biểu năm học 2023 - 2024

Quỹ Tiếp sức Tài năng tỉnh An Giang: Họp mặt tôn vinh cá nhân tiêu biểu năm học 2023 - 2024

Sáng 14/2/2024, (mùng 5 Tết Giáp Thìn), Hội đồng Quản lý và Ban Điều hành Quỹ Tiếp sức Tài năng An Giang tổ chức Chương trình Họp mặt tôn vinh cá nhân tiêu biểu năm học 2023 - 2024, khen thưởng cho nhiều cá nhân tiêu biểu, xuất sắc trong các lĩnh vực.
Trường Đại học Công đoàn: Khẳng định vị thế trong hệ thống giáo dục Quốc gia

Trường Đại học Công đoàn: Khẳng định vị thế trong hệ thống giáo dục Quốc gia

Trường Đại học Công đoàn với bề dày 77 năm xây dựng và phát triển, không những là “cái nôi” đào tạo cán bộ công đoàn các cấp, mà còn là cơ sở giáo dục đại học uy tín, đào tạo đa ngành, đa lĩnh vực, ngày càng khẳng định vị thế vững chắc trong hệ thống giáo dục quốc gia. Mỗi viên chức, người lao động và người học đều tự hào về ngôi trường vinh dự được 5 lần đón Chủ tịch Hồ Chí Minh về thăm.
Những thành tích nổi bật của Trường Trung cấp Dân tộc nội trú Nghệ An

Những thành tích nổi bật của Trường Trung cấp Dân tộc nội trú Nghệ An

Trường Trung cấp Dân tộc nội trú Nghệ An đóng tại huyện miền núi Con Cuông, với nhiệm vụ đào tạo nghề và tạo việc làm cho con em các huyện miền núi, vùng có đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống tại các huyện: Kỳ Sơn, Tương Dương, Con Cuông, Anh Sơn, Tân Kỳ và Thanh Chương. Trong thời gian qua, bằng sự nỗ lực và cống hiến, nhà trường đã đạt được nhiều thành tích đáng ghi nhận.
Hiệu quả từ hợp nhất để nâng cao công tác đào tạo, bồi dưỡng lý luận gắn với thực tế

Hiệu quả từ hợp nhất để nâng cao công tác đào tạo, bồi dưỡng lý luận gắn với thực tế

Trong những năm qua Trung tâm chính trị huyện Nông Cống đã bám sát sự lãnh đạo chỉ đạo của BTV, Thường trực Huyện ủy và hướng dẫn của Ban Tuyên giáo các cấp trong công tác đào tạo, bồi dưỡng; lồng ghép nhiều chuyên đề phù hợp với từng đối tượng học viên;
Khơi dậy mọi tiềm năng, từng bước xây dựng Kim Sơn phát triển toàn diện, bền vững

Khơi dậy mọi tiềm năng, từng bước xây dựng Kim Sơn phát triển toàn diện, bền vững

Đảng bộ và nhân dân thị trấn Kim Sơn (huyện Quế Phong – Nghệ An) xác định, cần quyết tâm phát huy nội lực, khơi dậy tiềm năng của đất và người, nhằm xây dựng địa phương mình ngày càng giàu đẹp.
Nỗ lực đổi mới toàn diện hướng tới sự hài lòng của người bệnh

Nỗ lực đổi mới toàn diện hướng tới sự hài lòng của người bệnh

Bệnh viện Giao thông vận tải Vinh (từ 10/2021) là minh chứng cho quyết tâm, nỗ lực của tập thể; hướng tới mục tiêu phát triển mô hình “Bệnh viện thông minh - Chuyên nghiệp - Hiện đại”.
Phiên bản di động