Tây Nguyên những âm thanh độc đáo

Với những năng lực và cảm xúc văn hóa gần gũi với thiên nhiên của đồng bào các dân tộc ở 5 tỉnh Lâm Đồng, Đắk Nông, Đắk Lắk, Gia Lai và Kon Tum, đã tạo nên không gian văn hóa với những cung bậc âm thanh tha thiết.
Mùa “Ăn năm uống tháng” ở Tây Nguyên bắt đầu khi những trận mưa rừng dứt hẳn. Đây là lúc người ta tạm quên đi những vất vả của cuộc mưu sinh để trả nghĩa với thần linh, cha mẹ và giao đãi với bầu bạn. Rượu Cần sẽ tuôn chảy cong vút theo cần, những cây đàn dân gian lên tiếng rộn ràng và tha thiết…

Dân tộc nào ở Tây Nguyên cũng có những dàn chiêng đồng. Chiêng có thể coi như tiếng nói tâm linh của con người, nó gắn bó với đời sống cộng đồng từ lúc mẹ cha làm lễ "thổi tai" cho đứa con yêu dấu mới ra đời, cho đến lúc đi về "bến nước làng Trời".

Mỗi dân tộc một âm điệu, mỗi dân tộc một cách diễn tấu khác nhau. Không ai biết các bộ chiêng của người Tây Nguyên có từ bao giờ, xuất xứ ở đâu. Nhưng tiếng chiêng ngân nga trong mọi lễ hội, luôn thể hiện tâm hồn và tính cách của các tộc người Tây Nguyên. Tuy vậy, không phải ngẫu nhiên mà người ta chọn dàn chiêng Ê Đê làm đại diện cho "họ hàng nhà chiêng" các dân tộc Tây Nguyên tham dự Liên hoan Âm nhạc châu Á - Thái Bình Dương. Rồi lại lựa chọn 4 bài bản và một điệu hát Ây rây Ê Đê đưa vào kho tàng tinh hoa âm nhạc khu vực.

Tây Nguyên những âm thanh độc đáo

Một bộ chiêng Ê Đê có 10 chiếc. Ba chiếc có núm gọi là Ching, giữ vai trò là bè đệm cho hòa tấu. Bảy chiếc không có núm gọi là Knă, đảm nhận phần giai điệu chính (trừ chiêng Char). Thường người ta sử dụng có 9 chiếc, còn Ching Moong chỉ dùng khi có đám tang.

Tiết tấu chiêng Ê Đê nhanh, dồn dập, sôi nổi như thác reo, gió thổi. Điều đó đòi hỏi nghệ nhân diễn tấu phải rất điêu luyện mới có thể cùng hòa tấu được. Trường ca Đam San đã từng mô tả tiếng chiêng Ê đê: "Vút bay qua xà nhà vang lên tới 9 tầng mây xanh. Lọt qua sàn lan đến bảy tầng vực sâu đất đen...".

Một dàn chiêng khác cũng không kém phần độc đáo là chiêng Aráp của người Gia Rai. Một bộ chiêng Aráp có từ 7-10 chiếc: 3 chiêng núm giữ trách nhiệm phần đệm, còn lại là chiêng bằng. Đi đôi với chiêng Aráp bao giờ cũng có điệu múa Xoang. Người ta thường tăng số lượng những chiếc chiêng núm lên để làm cho phần đệm thêm đầy đặn, do đó có khi bộ chiêng núm đôi khi còn có bọc.

Tây Nguyên những âm thanh độc đáo
Múa Xoang Tây Nguyên

Kế đến là những chiếc Tù Và. Các dân tộc ở Tây Nguyên đều sử dụng sừng trâu bò làm tù và. Người Ê đê gọi tù và là kipah; người MNông gọi là Nung; người Banar gọi T'diep... Chiếc sừng được cưa một đoạn ngắn, thủng cả hai đầu. Ở giữa, trên phần cong vào, khoét một lỗ nhỏ và đặt vào đó một chiếc "lưỡi gà" (như một chiếc dăm kèn), gắn lại bằng sáp ong. Khi thổi, tay trái cầm ngang thân kèn, ngón cái bịt đầu nhỏ, miệng ngậm vào "lưỡi gà". Tay phải day chặn ở đầu to để tạo ra những âm thanh khác nhau. Tiếng tù và dài hay ngắn, nhanh hay chậm là do điều khiển bằng lưỡi và luồn hơi, kết hợp với sự bịt mở các ngón tay ở cả hai đầu to nhỏ của tù và.

Đàn T'rưng luôn gắn bó với mọi sinh hoạt đời thường của các dân tộc Jrai, Banar, Xê đăng... Trên nương rẫy, tiếng T'rưng xua đi cái mỏi mệt của một ngày lao động "lưng ngửa, mặt sấp", báo cho bầy thú sự hiện diện của con người, khiến chúng sợ không dám đến phá rẫy.

Đàn Klông put là loại nhạc cụ rất đặc biệt của người Xê Đăng, Banar, Srá. Khác với T'rưng, Klông put là những ống nứa rỗng hai đầu. Tiếng Klông put khỏe khoắn, phóng khoáng, hơi bí ẩn xa xăm. Với loại đàn này, 2 người có thể chơi đàn cùng lúc, mỗi người vỗ một đầu. Đây là loại nhạc cụ chỉ có phụ nữ sử dụng.

Đàn T'rưng và Klông put đã được các nghệ sĩ chuyên nghiệp cải tiến, chơi được nhiều nốt đơn, những bài bản khó hơn. Dù biểu diễn ở trong nước hay quốc tế, khán giả luôn thể hiện sự yêu mến và khâm phục khả năng sáng tạo của các nghệ nhân Tây Nguyên.

Đàn Goong (còn gọi là Ting ning) dân tộc nào cũng có, cấu tạo cơ bản giống nhau, gồm một ống nứa có khoét lỗ để mắc dây đàn. Dây đàn trước đây làm bằng cật nứa, nay được thay bằng dây thép nhỏ. Đàn có từ 6-12 dây, tùy theo tài nghệ diễn tấu của nghệ nhân. Tiếng đàn goong thánh thót, có sức truyền cảm, những sợi dây đàn rung lên dưới bàn tay tài hoa của người con trai, là phương tiện tỏ bày tình yêu nam nữ.

Khó có thể chỉ nói đôi lời về kho tàng ca hát của các tộc người Tây Nguyên. Bởi dù là giai điệu rộn ràng hay dịu êm, khỏe khoắn hay trữ tình, tự sự hay hoan ca... mỗi bài là một sự sáng tạo ngẫu hứng đầy đam mê. Phong phú về thể loại, sâu sắc về nội dung, dí dỏm, thông minh, đôi khi cả thâm thúy trong ý tứ.

Hãy nghe người già Ê Đê dạy bảo con cháu: Măng nhớ lời cây le/ Tắc kè lớn nhờ cây cao/ Con lớn nhờ vào cha mẹ/ Người lớn nhờ có bạn bè ta trăm ngàn... . Hay lời chàng trai Gia Rai thở than khi xa cách người yêu: Chạm phải con đường xưa tim anh rũ rụng/ Chạm phải con đường mòn tim anh nóng bừng. Lời tỏ tình mãnh liệt của cô gái Mạ: Lược ngà anh dắt mái tóc xoăn/ Để em về đêm thương ngày nhớ/ Em muốn ôm anh vào trước ngực/ Như được đắp tấm chăn êm...

Chúng tôi đã đôi lần đến với Tây Nguyên dự các ngày vui của đồng bào các dân tộc. Đặc biệt sau ngày đất nước thống nhất còn có thêm 20 dân tộc anh em ở phía Bắc vào định cư. Bên cạnh dân ca dân nhạc của người bản địa còn có thêm tiếng sáo, khèn dân tộc Mông, tính tẩu dân tộc Tày Nùng… rồi dân ca Thái, Mường, Dao… góp thêm bản sắc nơi đây phong phú đa dạng, làm đẹp thêm kho tàng âm nhạc dân gian của Tổ quốc Việt Nam.

Nhạc sĩ Dân Huyền

Tin liên quan

Cùng chuyên mục

TP Hồ Chí Minh tăng cường bảo tồn biệt thự cũ

TP Hồ Chí Minh tăng cường bảo tồn biệt thự cũ

Nhằm ngăn chặn sự “biến mất” của những công trình biệt thự cũ có giá trị, UBND TP Hồ Chí Minh vừa có quyết định ban hành danh mục 49 biệt thự cũ đã được phân loại vào diện quản lí, bảo tồn, nâng tổng số biệt thự cũ được bảo tồn lên hơn 250 công trình.
Khám phá dinh vua Mèo trên mảnh đất Hà Giang hùng vĩ

Khám phá dinh vua Mèo trên mảnh đất Hà Giang hùng vĩ

Dinh vua Mèo hay còn gọi là dinh thự họ Vương nằm trong thung lũng thuộc địa bàn xã Xà Phìn, huyện Đồng Văn, Hà Giang. Dinh thự từng là nơi quyền uy nhất của vùng đất địa đầu Tổ Quốc.
Chuyện về pho tượng bằng gỗ trầm hương dát vàng

Chuyện về pho tượng bằng gỗ trầm hương dát vàng

Chùa Keo (Thái Bình) gắn liền với câu chuyện về cuộc đời Thiền sư Không Lộ thời nhà Lý và bức tượng bằng gỗ trầm hương dát vàng…
Số hóa tài liệu giúp ngành thư viện vượt khó trong đại dịch

Số hóa tài liệu giúp ngành thư viện vượt khó trong đại dịch

Trong bối cảnh dịch Covid-19 kéo dài đã khiến ngành thư viện gặp nhiều khó khăn. Việc đẩy mạnh số hóa tài liệu được xem là giải pháp tối ưu giúp ngành vượt qua thách thức và vươn lên phát triển trong thời đại công nghệ 4.0.
Quy định về xét tặng danh hiệu NSND, NSƯT có hiệu lực từ 15/5

Quy định về xét tặng danh hiệu NSND, NSƯT có hiệu lực từ 15/5

Nghị định quy định về xét tặng danh hiệu NSND, NSƯT vừa được Chính phủ ban hành sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 15/5/2021. Với nhiều quy định cởi mở, thông thoáng, Nghị định sẽ góp phần tháo gỡ những vướng mắc trong quá trình xét tặng các danh hiệu; đồng thời tôn vinh và khẳng định dấu ấn cá nhân của nghệ sĩ trong nền văn học nghệ thuật nước nhà.

Tin khác

Tây Ninh - Viên ngọc tự nhiên miền Đông Nam Bộ

Tây Ninh - Viên ngọc tự nhiên miền Đông Nam Bộ
Đến Tây Ninh bây giờ, nhiều người không khỏi ngỡ ngàng trước sự đổi thay mạnh mẽ của địa phương này. Từ vùng đất của bò tơ, bánh tráng, Tây Ninh đã nhanh chóng trở thành biểu tượng du lịch mới của vùng Đông Nam Bộ, với rất nhiều những hấp dẫn mới mẻ.

Việt Nam có gì mà liên tiếp “ẵm” những giải thưởng du lịch nổi danh thế giới?

Việt Nam có gì mà liên tiếp “ẵm” những giải thưởng du lịch nổi danh thế giới?
Những năm gần đây, Việt Nam đã khiến thế giới ngỡ ngàng khi đĩnh đạc sánh vai với các điểm đến tầm cỡ quốc tế trong các giải thưởng danh giá toàn cầu. Vậy đằng sau “bộ sưu tập” giải thưởng uy tín của du lịch Việt Nam là gì?

Mục tiêu 6 điểm của đội tuyển Việt Nam hoàn toàn khả thi

Mục tiêu 6 điểm của đội tuyển Việt Nam hoàn toàn khả thi
Đội tuyển Việt Nam đặt mục tiêu giành từ 4-6 điểm trong 3 trận đấu còn lại tại Vòng loại thứ hai World Cup 2022 khu vực Châu Á.

HLV Park Hang-seo điều chỉnh danh sách tập trung U22 Việt Nam

HLV Park Hang-seo điều chỉnh danh sách tập trung U22 Việt Nam
Huấn luyện viên Park Hang-seo có sự điều chỉnh danh sách tập trung của Đội tuyển U22 Việt Nam sau 2 ngày công bố.

Hà Nội thực hiện nghiêm các quy định thời gian khách lưu trú cách li

Hà Nội thực hiện nghiêm các quy định thời gian khách lưu trú cách li
Sở Du lịch Hà Nội vừa gửi văn bản tới các đơn vị, doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân kinh doanh dịch vụ du lịch trên địa bàn Thành phố đề nghị tăng cường thực hiện quyết liệt các biện pháp phòng, chống dịch Covid-19 trong hoạt động du lịch.

Dừng tổ chức Ngày hội văn hóa các dân tộc vùng Tây Nguyên lần thứ I

Dừng tổ chức Ngày hội văn hóa các dân tộc vùng Tây Nguyên lần thứ I
Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VH-TT&DL) vừa có văn bản về việc tạm dừng thời gian tổ chức Ngày hội văn hóa, thể thao và du lịch các dân tộc vùng Tây Nguyên lần thứ I tại tỉnh Kon Tum, năm 2021.
Xem thêm
TP Hồ Chí Minh tăng cường bảo tồn biệt thự cũ

TP Hồ Chí Minh tăng cường bảo tồn biệt thự cũ

Nhằm ngăn chặn sự “biến mất” của những công trình biệt thự cũ có giá trị, UBND TP Hồ Chí Minh vừa có quyết định ban hành danh mục 49 ...
Khám phá dinh vua Mèo trên mảnh đất Hà Giang hùng vĩ

Khám phá dinh vua Mèo trên mảnh đất Hà Giang hùng vĩ

Dinh vua Mèo hay còn gọi là dinh thự họ Vương nằm trong thung lũng thuộc địa bàn xã Xà Phìn, huyện Đồng Văn, Hà Giang. Dinh thự từng là ...
Số hóa tài liệu giúp ngành thư viện vượt khó trong đại dịch

Số hóa tài liệu giúp ngành thư viện vượt khó trong đại dịch

Trong bối cảnh dịch Covid-19 kéo dài đã khiến ngành thư viện gặp nhiều khó khăn. Việc đẩy mạnh số hóa tài liệu được xem là giải pháp tối ưu ...
Tây Ninh - Viên ngọc tự nhiên miền Đông Nam Bộ

Tây Ninh - Viên ngọc tự nhiên miền Đông Nam Bộ

Đến Tây Ninh bây giờ, nhiều người không khỏi ngỡ ngàng trước sự đổi thay mạnh mẽ của địa phương này. Từ vùng đất của bò tơ, bánh tráng, Tây ...
Việt Nam có gì mà liên tiếp “ẵm” những giải thưởng du lịch nổi danh thế giới?

Việt Nam có gì mà liên tiếp “ẵm” những giải thưởng du lịch nổi danh thế giới?

Những năm gần đây, Việt Nam đã khiến thế giới ngỡ ngàng khi đĩnh đạc sánh vai với các điểm đến tầm cỡ quốc tế trong các giải thưởng danh ...
Hà Nội thực hiện nghiêm các quy định thời gian khách lưu trú cách li

Hà Nội thực hiện nghiêm các quy định thời gian khách lưu trú cách li

Sở Du lịch Hà Nội vừa gửi văn bản tới các đơn vị, doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân kinh doanh dịch vụ du lịch trên địa bàn Thành phố ...
Mục tiêu 6 điểm của đội tuyển Việt Nam hoàn toàn khả thi

Mục tiêu 6 điểm của đội tuyển Việt Nam hoàn toàn khả thi

Đội tuyển Việt Nam đặt mục tiêu giành từ 4-6 điểm trong 3 trận đấu còn lại tại Vòng loại thứ hai World Cup 2022 khu vực Châu Á.
HLV Park Hang-seo điều chỉnh danh sách tập trung U22 Việt Nam

HLV Park Hang-seo điều chỉnh danh sách tập trung U22 Việt Nam

Huấn luyện viên Park Hang-seo có sự điều chỉnh danh sách tập trung của Đội tuyển U22 Việt Nam sau 2 ngày công bố.
California Fitness & Yoga đặt mục tiêu xác lập kỉ lục thế giới tại Việt Nam

California Fitness & Yoga đặt mục tiêu xác lập kỉ lục thế giới tại Việt Nam

Vừa qua, thương hiệu thể dục thể hình California Fitness & Yoga, thuộc tập đoàn FLG Việt Nam, hôm nay chính thức công bố mục tiêu thiết lập kỉ lục ...
Dòng sông tuổi thơ

Dòng sông tuổi thơ

Trong cuộc đời mỗi con người, ai cũng phải trải qua những buồn vui, sóng gió đẩy đưa... Sông quê hương vẫn nằm đó, lắng nghe tiếng đổi thay của ...
Bà nội

Bà nội

Buổi chiều, bố đi làm về. Vào bàn ăn, vừa mở lồng bàn, bố đã reo: Trời! Bà cho cả nhà ăn những gì mà trông đã thấy ngon thế ...
Cô nàng i ngắn

Cô nàng i ngắn

Chuyến đi cao nguyên đá Đồng Văn của tôi lần ấy hoàn toàn ngẫu hứng. Nó được hình thành khi tôi ghé thăm anh bạn thân đang công tác tại ...
Triệu Lệ Dĩnh - Phùng Thiệu Phong ly hôn

Triệu Lệ Dĩnh - Phùng Thiệu Phong ly hôn

Cặp đôi Triệu Lệ Dĩnh, Phùng Thiệu Phong vừa ly dị sau 3 năm kết hôn. Thông tin cặp sao ly hôn đang gây xôn xao làng giải trí xứ ...
Nhà thơ Hoàng Nhuận Cầm qua đời

Nhà thơ Hoàng Nhuận Cầm qua đời

Nhà thơ Hoàng Nhuận Cầm vừa đột ngột qua đời chiều 20/4, tại Hà Nội, thọ 69 tuổi.
S-Generation là dự án gì mà mà khiến loạt sao cùng góp mặt trong MV còn Quang Đăng tức tốc biên đạo “Vũ điệu hồi sinh”?

S-Generation là dự án gì mà mà khiến loạt sao cùng góp mặt trong MV còn Quang Đăng tức tốc biên đạo “Vũ điệu hồi sinh”?

Trong chương trình “Bữa trưa vui vẻ” phát sóng hồi đầu tháng 4, hai nghệ sĩ khách mời là divo Tùng Dương và biên đạo múa Quang Đăng đã có ...
Phiên bản di động