Sửa đổi Luật Nhà ở: Đảm bảo tốt hơn quyền tiếp cận chỗ ở, phù hợp với sức chi trả của người dân

Chiều ngày 21/8, Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật Nhà ở (sửa đổi).

Làm rõ vấn đề phát triển nhà ở và ranh giới giữa các nhóm chính sách nhà ở

Tán thành và nhất trí cao với sự cần thiết sửa đổi Luật Nhà ở lần này, đại biểu Lương Thị Hoa cho rằng, dự thảo đã tiếp cận theo hướng phân loại nhà ở thành nhà ở thương mại, nhà ở cho thuê, nhà ở công vụ và nhà ở chính sách. Đây là hướng tiếp cận cần thiết.

ĐBQH Lương Thị Hoa thảo luận về Luật Nhà ở (sửa đổi).

Tuy nhiên, nếu chỉ sắp xếp lại các loại hình nhà ở hiện có theo các nhóm mới thì chưa đủ tạo ra chuyển biến thực chất trong quản lý và phân bổ nguồn lực. Vấn đề đặt ra là cần phân biệt rõ giữa nhà ở chính sách với nhà ở xã hội. Nhà ở chính sách phải được hiểu theo nghĩa rộng hơn, thể hiện trách nhiệm của Nhà nước đối với các trường hợp cần hỗ trợ cụ thể; còn nhà ở xã hội là một công cụ quan trọng để thực hiện chính sách đó, nhưng không thể bao quát toàn bộ chính sách nhà ở.

Đại biểu đề nghị dự thảo Luật quy định rõ hơn mục tiêu, đối tượng thụ hưởng, điều kiện tiếp cận và cơ chế hỗ trợ tương ứng đối với từng nhóm nhà ở. Việc phân định này phải bảo đảm chính sách đi đúng đối tượng, nguồn lực công được sử dụng đúng mục tiêu, đồng thời khắc phục tình trạng chồng lấn giữa các khái niệm và các cơ chế hỗ trợ. Cùng với đó, cần xác định rõ nguyên tắc phát triển nhà ở không chỉ nhằm hỗ trợ những người có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, mà còn phải mở rộng cơ hội có chỗ ở phù hợp cho người lao động và những nhóm đang gặp áp lực lớn về nhà ở nhưng chưa đủ khả năng tiếp cận thị trường nhà ở thương mại.

Thể chế hóa mạnh mẽ chính sách ưu tiên phát triển nhà ở cho thuê

Theo đại biểu Lương Thị Hoa, tâm lý phổ biến của người dân là phải có nhà thuộc sở hữu của mình mới có thể an cư. Đây là nhu cầu chính đáng. Tuy nhiên, nếu chính sách chỉ tập trung vào hỗ trợ sở hữu nhà ở thì sẽ tạo áp lực rất lớn lên đất đai, giá nhà, tín dụng và thị trường; đồng thời thu hẹp cơ hội tiếp cận chỗ ở của một bộ phận lớn người dân.

Trong bối cảnh đô thị hóa nhanh, dịch chuyển lao động mạnh và giá nhà tăng cao, phát triển nhà ở cho thuê cần được xác định là một định hướng chiến lược, không phải là loại hình bổ trợ bên cạnh nhà ở để bán. Đây cũng là định hướng được đặt ra trong các chủ trương gần đây về phát triển nhà ở xã hội và phát triển nhà ở trong thời gian tới.

Các đại biểu tham dự phiên thảo luận tại hội trường về dự án Luật Nhà ở (sửa đổi) chiều ngày 21/8.

Do đó, dự thảo Luật cần thiết kế cơ chế ưu đãi thực chất đối với dự án nhà ở cho thuê, nhất là nhà ở cho thuê dài hạn. Ưu đãi về đất đai, tín dụng, thuế hoặc thủ tục đầu tư phải đi kèm nghĩa vụ duy trì quỹ nhà cho thuê trong thời hạn đủ dài, bảo đảm tiêu chuẩn chất lượng và thực hiện cơ chế kiểm soát giá thuê hợp lý. Không thể ưu đãi bằng mọi giá, và càng không thể để ưu đãi trở thành kẽ hở cho trục lợi. Chủ đầu tư được hưởng ưu đãi phải chịu trách nhiệm thực hiện đúng cam kết về mục tiêu cho thuê, thời hạn cho thuê, chất lượng nhà ở và giá thuê; nếu vi phạm thì cần có cơ chế thu hồi hoặc xử lý phù hợp.

“Làm tốt chính sách nhà ở cho thuê sẽ vừa đáp ứng nhu cầu thực tế của người dân, vừa góp phần điều tiết phân bố dân cư, giảm áp lực hạ tầng tại các đô thị và tạo ra một thị trường nhà ở cân bằng, linh hoạt hơn”, đại biểu Lương Thị Hoa kỳ vọng.

Bảo đảm nguồn lực, minh bạch và đồng bộ pháp luật trong tổ chức thực hiện.

Phát triển nhà ở phải vận hành theo cơ chế thị trường, nhưng không thể phó mặc hoàn toàn cho thị trường. Nếu chỉ chạy theo lợi nhuận, nguồn lực sẽ có xu hướng dồn vào phân khúc cao cấp, trong khi nhu cầu nhà ở phù hợp với thu nhập của đông đảo người dân không được đáp ứng đầy đủ.

Vì vậy, Nhà nước cần thực hiện tốt ba vai trò: kiến tạo thể chế minh bạch và ổn định; điều tiết hợp lý nguồn lực đất đai, tài chính; và bảo đảm công bằng trong tiếp cận nhà ở. Đặc biệt, cần coi phòng ngừa trục lợi chính sách là một yêu cầu cấu thành của chính sách nhà ở, chứ không chỉ là khâu xử lý vi phạm sau này.

Từ thực tế trên, đại biểu Lương Thị Hoa đề nghị, cần quy định rõ cơ chế công khai, giám sát và kiểm tra trong việc xác định đối tượng thụ hưởng, phân bổ ưu đãi và quản lý các dự án có sử dụng nguồn lực công. Đồng thời, xây dựng hệ thống dữ liệu liên thông phù hợp giữa dân cư, đất đai, nhà ở, thuế, công chứng và giao dịch bất động sản để hỗ trợ xác minh điều kiện thụ hưởng, phòng ngừa việc một người hưởng chính sách nhiều lần hoặc lợi dụng chính sách để đầu cơ.

Đồng tình về mặt chủ trương với đề xuất hình thành Quỹ nhà ở để tạo nguồn lực phát triển nhà ở cho thuê và thực hiện chính sách an sinh. Đại biểu Lương Thị Hoa kiến nghị, Luật cần quy định rõ những nội dung cốt lõi, gồm địa vị pháp lý, nguồn hình thành vốn, nhiệm vụ chi, thẩm quyền quyết định, cơ chế công khai, kiểm toán, giám sát và trách nhiệm giải trình. Bên cạnh đó, cần đánh giá kỹ khả năng lồng ghép, sử dụng hiệu quả các thiết chế tài chính hiện có, tránh hình thành thêm đầu mối trung gian mà không tạo ra nguồn lực thực chất.

Đồng thời, dự thảo Luật cũng cần được rà soát kỹ để bảo đảm thống nhất với pháp luật về đất đai, đầu tư, xây dựng, quy hoạch, ngân sách và kinh doanh bất động sản. Việc luật hóa các cơ chế thí điểm là cần thiết khi thực tiễn đã chứng minh hiệu quả, nhưng không nên đồng nhất yêu cầu tháo gỡ vướng mắc trước mắt với việc hợp thức hóa toàn bộ các cơ chế đặc thù.

Sửa đổi Luật Nhà ở lần này không chỉ nhằm tháo gỡ những vướng mắc trước mắt của thị trường bất động sản. Mục tiêu cao hơn là xây dựng một trật tự phát triển nhà ở hài hòa giữa thị trường và an sinh; giữa quyền sở hữu và quyền tiếp cận chỗ ở; giữa động lực phát triển của doanh nghiệp với trách nhiệm của Nhà nước đối với Nhân dân.

“Chính phủ và cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát, hoàn thiện dự thảo Luật theo ba yêu cầu: phân định rõ các chính sách nhà ở và đối tượng thụ hưởng; thiết kế cơ chế ưu tiên thực chất cho nhà ở cho thuê; đồng thời bảo đảm nguồn lực, công khai, giám sát và tính đồng bộ của hệ thống pháp luật”, đại biểu Lương Thị Hoa nhấn mạnh.