Sửa đổi Luật Đất đai năm 2024: Khơi thông nguồn lực để phát triển

Sáng 21/8, Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội thảo luận tại Hội trường về định hướng chính sách sửa đổi Luật Đất đai năm 2024.

Phiên thảo luận tập trung cho ý kiến vào việc thể chế hóa các chủ trương, đường lối của Đảng, nhất là Nghị quyết 21-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương về quan điểm, định hướng sửa đổi Luật Đất đai và các luật có liên quan; tính hợp hiến, hợp pháp, tính đồng bộ, thống nhất với hệ thống pháp luật hiện hành; phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng trong dự thảo luật với các quan hệ pháp luật về đất đai phát sinh trong thực tiễn và khả năng giải quyết căn bản các khó khăn, vướng mắc, đáp ứng yêu cầu khơi thông và phát huy hiệu quả nguồn lực đất đai, tạo động lực cho mô hình tăng trưởng, phát triển mới của đất nước.

Toàn cảnh phiên thảo luận tại hội trường về sửa Luật Đất đai năm 2024.

Đại biểu Quốc hội cho ý kiến về tính khả thi và dự kiến quy phạm hóa tại dự thảo luật đối với các nội dung như: đổi mới về quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất; chỉ tiêu sử dụng đất, phân loại đất; thu hồi đất, nhất là trường hợp thu hồi đất vì mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội và lợi ích quốc gia, công cộng; chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; cơ chế tài chính về đất đai và xác định giá đất; quy định về giao đất, cho thuê đất thông qua đấu giá, đấu thầu, thỏa thuận nhận quyền sử dụng đất và chuyển mục đích sử dụng đất; về cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất.

Đồng thời đề xuất sửa đổi, bổ sung các quy định về cải cách hành chính, xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu và chuyển đổi số trong quản lý đất đai; vấn đề phân cấp, phân quyền, nâng cao năng lực quản lý nhà nước về đất đai...

Các đại biểu đồng tình, đánh giá cao tinh thần khẩn trương, trách nhiệm của Chính phủ và các cơ quan chủ trì soạn thảo trong việc nghiên cứu, hoàn thiện hồ sơ định hướng chính sách sửa đổi Luật Đất đai năm 2024. Đại biểu khẳng định, việc sửa đổi Luật Đất đai lần này là nhiệm vụ chính trị rất quan trọng, nhằm kịp thời thể chế hóa Nghị quyết số 21-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về quan điểm, định hướng sửa đổi Luật Đất đai và các luật có liên quan. Đất đai vừa là nguồn lực đặc biệt của quốc gia, vừa gắn trực tiếp với quyền tài sản, với nơi ở và sinh kế của người dân. Vì vậy, việc sửa Luật lần này cần đồng thời đạt được ba tiêu chí: khơi thông nguồn lực cho phát triển, kiểm soát chặt chẽ việc sử dụng quyền lực nhà nước và bảo đảm hài hòa giữa lợi ích Nhà nước, người dân và doanh nghiệp.

Tại Phiên họp, nhiều đại biểu thống nhất với định hướng xây dựng hệ thống thông tin và cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai thống nhất, dùng chung. Tuy nhiên, đại biểu đề nghị làm rõ mối quan hệ của Luật Đất đai với Luật Dữ liệu và các luật liên quan; quy định rõ quyền của người sử dụng đất đối với dữ liệu liên quan đến quyền sử dụng đất của mình; bổ sung nguyên tắc việc tạo lập, cập nhật, chỉnh sửa, phê duyệt và khai thác dữ liệu đất đai phải xác định được chủ thể thực hiện. Mọi thao tác làm thay đổi dữ liệu phải được ghi nhận, lưu giữ lịch sử để phục vụ kiểm tra, giám sát, truy vết và xác định trách nhiệm.

Đại biểu Trần Văn Tuấn (Đoàn ĐBQH tỉnh Bắc Ninh) phát biểu ý kiến liên quan đến sửa Luật Đất đai năm 2024.

Có ý kiến đề nghị lần sửa Luật Đất đai cần làm rõ và xử lý tận gốc mối quan hệ giữa Luật Đất đai với các nghị quyết chuyên đề của Quốc hội (Nghị quyết số 254 năm 2025 của Quốc hội quy định về một số cơ chế, chính sách tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong tổ chức thi hành Luật Đất đai; Nghị quyết số 261 năm 2025 của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đặc biệt tạo đột phá cho công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân) và các nghị quyết chuyên đề có liên quan, bổ sung những nội dung còn thiếu, quy định rõ nguyên tắc áp dụng và cơ chế chuyển tiếp, từ đó tháo gỡ điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực và đưa chính sách vào cuộc sống...

Nhiều đại biểu Quốc hội đã đề xuất nhiều giải pháp góp phần hoàn thiện cơ chế thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư theo hướng quy định rõ hơn tiêu chí dự án, phạm vi thu hồi đất; chuyển mạnh từ tư duy “bồi thường tài sản bị thu hồi” sang tư duy “tái thiết cuộc sống cho người dân khi Nhà nước thu hồi đất”.

Nghị quyết 21-NQ/TW của Trung ương đã thể hiện cách tiếp cận mới, chuyển từ tư duy chỉ bồi thường tài sản sang tái thiết cuộc sống cho người có đất bị thu hồi. Đánh giá cao dự thảo đã có các quy định xác định rõ các trường hợp thu hồi đất sẽ góp phần bảo đảm minh bạch, thống nhất, hạn chế cách hiểu và vận dụng khác nhau trong thực tế. Đại biểu đề nghị tiếp tục hoàn thiện quy định này theo hướng cụ thể hóa hơn yêu cầu tái thiết cuộc sống, bảo đảm người có đất bị thu hồi có nơi ở, điều kiện sống và sinh kế bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ.

Theo đó, cần nghiên cứu quy định rõ hơn thứ tự ưu tiên và điều kiện áp dụng các hình thức bồi thường, trong đó ưu tiên bố trí đất có cùng mục đích sử dụng hoặc nhà ở, đất ở tái định cư; bồi thường bằng tiền chỉ thực hiện trong trường hợp không có quỹ đất, quỹ nhà phù hợp hoặc theo nguyện vọng của người bị thu hồi đất. Đồng thời, cần có tiêu chí cụ thể để đánh giá mức độ bảo đảm về vị trí, diện tích, hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội, khả năng tiếp cận các dịch vụ thiết yếu và điều kiện duy trì sinh kế của người có đất bị thu hồi.

Về chính sách hỗ trợ ổn định đời sống, có ý kiến đề xuất, có thể xác định khoản hỗ trợ theo tỷ lệ hoặc hệ số thống nhất trên giá trị bồi thường về đất hoặc diện tích đất bị thu hồi với khung mức do Chính phủ quy định, không nên phụ thuộc quá nhiều vào các biến số như nhân khẩu, giá gạo, thời gian hỗ trợ. Đối với hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm, đại biểu đề nghị chuyển hoàn toàn sang hỗ trợ bằng tiền, qua đó người dân có thể tự lựa chọn học nghề, tìm việc hoặc tổ chức lại sinh kế...

Về xử lý những tồn tại liên quan đến đất nông, lâm trường, các đại biểu Quốc hội đánh giá, một trong 7 chính sách định hướng của Luật Đất đai sửa đổi lần này được Chính phủ đề cập là khắc phục bằng được các tồn tại lịch sử trong quản lý, sử dụng đất, trong đó bao gồm đất có nguồn gốc nông, lâm trường quốc doanh. Đây là định hướng giải quyết căn cơ những vấn đề phức tạp liên quan đến đất có nguồn gốc nông, lâm trường. Tuy nhiên, đại biểu cho rằng, định hướng này cần được luật hóa bằng một cơ chế cụ thể để xử lý dứt điểm diện tích đất nông lâm nghiệp bị lấn chiếm trái phép qua các thời kỳ, không phân biệt thời điểm lấn chiếm.

Đại biểu Quốc hội đề nghị có quy định cơ chế xử lý về trách nhiệm đối với các trường hợp vi phạm của các công ty nông lâm nghiệp không thuộc thẩm quyền của tỉnh, với một nguyên tắc: không hợp thức hóa sai phạm, nhưng cũng không để những bất cập, thiếu thống nhất trong quản lý đất đai nhiều thời kỳ trở thành rào cản trong giải quyết quyền lợi chính đáng của người dân đang sử dụng đất ổn định.