Sửa đổi Luật Hiến, ghép mô, tạng: Đừng để nỗi lo về tội phạm làm lỡ cơ hội cứu người

Khi một người không còn cơ hội tiếp tục cuộc sống nhưng vẫn có thể trao tặng một phần cơ thể để cứu sống người khác, đó là sự tiếp nối đầy ý nghĩa của giá trị sự sống.

Ông Nguyễn Văn Đệ đã đăng ký hiến tạng.

Tôi đã đăng ký hiến tạng

Với tôi, nếu sau khi qua đời, một phần cơ thể mình còn có thể mang lại sự sống cho người khác thì đó là niềm vinh dự. Từ suy nghĩ ấy, tôi cùng lãnh đạo Tổng công ty thống nhất phát động chương trình đăng ký hiến tạng do con gái tôi, Nguyễn Bảo Uyên – Giám đốc điều hành hệ thống y tế – chủ trì, phối hợp với Ban Thanh niên Công an tỉnh Thanh Hóa. Gần 200 người đã đăng ký; người trẻ tuổi nhất là 20 tuổi, hiện là sinh viên Trường Cao đẳng Y tế Hợp Lực. Trong số người đăng ký còn có các nhân viên y tế tại Khoa Thận nhân tạo. Những tấm lòng ấy cho thấy sức lan tỏa của tinh thần nhân ái khi được tuyên truyền đúng đắn.

Từ thực tế đó, tôi đặc biệt quan tâm và ủng hộ chủ trương sửa đổi toàn diện Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác.

Tại Lễ phát động hiến tạng của Bệnh viện Hợp Lực chủ trì, phối hợp với Ban Thanh niên Công an tỉnh Thanh Hóa có gần 200 người đăng ký hiến tạng.

Hai mươi năm thực hiện luật: Cần một hành lang pháp lý mới

Luật năm 2006 đã tạo nền tảng quan trọng cho sự phát triển của lĩnh vực ghép mô, tạng tại Việt Nam. Tuy nhiên, sau gần 20 năm, thực tiễn y học và nhu cầu xã hội đã thay đổi. Theo số liệu công bố tại Quốc hội, đến tháng 3/2026, cả nước đã thực hiện 11.187 ca ghép bộ phận cơ thể người; 91,4% từ người hiến sống và khoảng 8,6% từ người chết não. Trong khi đó, hàng nghìn bệnh nhân vẫn đang chờ cơ hội được ghép tạng. Sửa đổi Luật là yêu cầu cấp thiết để hoàn thiện thể chế, mở rộng nguồn hiến và cứu sống thêm nhiều người bệnh.

Không thể vì lo ngại tội phạm mà cản trở chính sách nhân văn

Tôi chia sẻ những lo ngại về nguy cơ mua bán mô, bộ phận cơ thể người, đặc biệt đối với trẻ em và người yếu thế. Mọi hành vi cưỡng ép, lừa dối, môi giới, mua bán và trục lợi đều phải bị nghiêm cấm, xử lý nghiêm minh. Nhưng cần phân biệt rõ hiến tặng tự nguyện nhằm cứu người với hành vi mua bán, cưỡng ép để trục lợi. Không thể vì nguy cơ bị lợi dụng mà phủ nhận giá trị của một chính sách nhân đạo. Điều cần làm là thiết lập các quy định đủ chặt chẽ để phòng ngừa, phát hiện và xử lý vi phạm, đồng thời bảo đảm quyền hiến tặng hợp pháp.

Chương trình tọa đàm Hiến tạng - Nối dài sự sống do Bệnh viện Hợp Lực phối hợp cùng Ban Thanh niên Công an tỉnh Thanh Hóa.

Đánh giá cao tinh thần cầu thị, trách nhiệm của Bộ trưởng Bộ Y tế

Theo dõi quá trình xây dựng dự thảo Luật, đặc biệt là cuộc họp báo ngày 27/10 và phiên giải trình tại Quốc hội ngày 2/11, tôi đánh giá cao tinh thần trách nhiệm, cầu thị của Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan cùng cơ quan soạn thảo. Đây là lĩnh vực nhạy cảm, liên quan trực tiếp đến sức khỏe, tính mạng, đạo đức và tâm lý xã hội; vì vậy, việc lắng nghe, tiếp thu các ý kiến xác đáng để hoàn thiện dự thảo là hết sức cần thiết.

Tôi đồng tình với định hướng bảo vệ chặt chẽ hơn người chưa thành niên: quy định người từ đủ 18 tuổi mới được đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể và hiến xác; đồng thời giới hạn nghiêm ngặt việc hiến mô có khả năng tái sinh ở người dưới 18 tuổi. Cần phân biệt đăng ký nguyện vọng hiến với việc thực hiện hiến trên thực tế; mọi hoạt động đều phải đáp ứng đầy đủ điều kiện y khoa và pháp lý. Việc cơ quan soạn thảo tiếp thu, điều chỉnh chính sách chính là biểu hiện của tinh thần làm luật có trách nhiệm.

Cộng đồng y tế tư nhân có trách nhiệm tham gia, không thể đứng ngoài trách nhiệm này.

Mở rộng nguồn hiến phải đi đôi với kiểm soát chặt chẽ

Tôi đánh giá cao định hướng của dự thảo Luật vừa mở rộng nguồn hiến, vừa tăng cường các hàng rào bảo vệ. Theo nội dung dự thảo được giới thiệu, số nhóm hành vi bị nghiêm cấm được nâng từ 10 lên 21 nhóm; đồng thời bổ sung các quy định về xác minh nhân thân, quan hệ giữa người hiến và người được ghép, tư vấn độc lập, điều phối quốc gia và truy xuất nguồn gốc mô, tế bào.

Đặc biệt, tôi đề nghị quy định rõ việc nghiêm cấm lợi dụng nhận nuôi con nuôi, chăm sóc thay thế hoặc quan hệ giám hộ để tiếp cận, chi phối, ép buộc, lừa dối trẻ em nhằm lấy mô, bộ phận cơ thể hoặc trục lợi từ hoạt động hiến, ghép. Việc nhận nuôi con nuôi và chăm sóc thay thế phải xuất phát từ mục đích bảo vệ, chăm sóc và bảo đảm lợi ích tốt nhất của trẻ em; tuyệt đối không được trở thành phương thức hợp thức hóa hành vi môi giới, mua bán hoặc chiếm đoạt mô, bộ phận cơ thể người. Cần có cơ chế xác minh độc lập, giám sát và xử lý nghiêm các hành vi lợi dụng này. Đây là hàng rào pháp lý đặc biệt quan trọng để bảo vệ trẻ em và những người yếu thế.

Như vậy, mở rộng hiến tạng không có nghĩa là mở rộng bằng mọi giá, mà là mở rộng cơ hội cứu người trên cơ sở kiểm soát chặt chẽ, bảo vệ người hiến và người được ghép.

Trách nhiệm của hệ thống y tế, trong đó có y tế tư nhân

Với tư cách đại diện cộng đồng bệnh viện tư nhân, tôi cho rằng y tế tư nhân không thể đứng ngoài trách nhiệm này. Các cơ sở y tế cần tích cực tuyên truyền, vận động đăng ký hiến tặng tự nguyện; tuân thủ nghiêm quy định về xác minh, tư vấn độc lập, bảo vệ người hiến và phối hợp với hệ thống điều phối quốc gia. Đồng thời, cần hoàn thiện cơ chế điều phối thống nhất, làm rõ trách nhiệm của từng cơ sở y tế, có chính sách hỗ trợ phù hợp đối với người hiến và gia đình, tăng cường thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm.

Đừng để người đang chờ ghép tạng mất đi cơ hội sống

Khi bàn về sửa đổi Luật, hãy đặt mình vào vị trí những bệnh nhân phải chạy thận nhiều lần mỗi tuần, những người suy gan, suy tim, suy phổi và những em nhỏ đang từng ngày chờ nguồn tạng phù hợp. Với họ, một nguồn hiến tặng có thể là ranh giới giữa sự sống và cái chết. Nhà nước phải kiên quyết ngăn chặn việc mua bán, cưỡng ép, xâm phạm cơ thể người, đồng thời bảo vệ quyền lựa chọn hiến tặng tự nguyện vì mục đích cứu người.

Tôi ủng hộ chủ trương sửa đổi toàn diện Luật và đánh giá cao tinh thần cầu thị, trách nhiệm của Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan cùng cơ quan soạn thảo. Tôi mong Quốc hội xem xét, hoàn thiện một đạo luật tiến bộ, nhân văn, khoa học và khả thi: vừa mở rộng cơ hội cứu người, vừa có hàng rào pháp lý đủ mạnh để bảo vệ người hiến, người được ghép, đặc biệt là trẻ em. Đừng chỉ nhìn chính sách nhân văn qua nguy cơ bị lợi dụng; hãy nhìn cả những sinh mệnh có thể được cứu sống nhờ chính sách ấy.