Việc thăm khám kết hợp thực hiện các xét nghiệm tầm soát phù hợp, sẽ giúp phát hiện sớm và điều trị kịp thời nhiều bệnh nguy hiểm. Dưới đây là những xét nghiệm và kiểm tra y tế mà các chuyên gia khuyến cáo cho người ở độ tuổi ngoài 50.
Tầm soát ung thư đại trực tràng
Ung thư đại trực tràng có xu hướng tăng nguy cơ rõ rệt từ sau tuổi 45. Vì vậy, Hiệp hội Ung thư Hoa Kỳ khuyến nghị bắt đầu tầm soát từ tuổi 45, ngay cả khi chưa có triệu chứng. Nội soi đại tràng là phương pháp được dùng phổ biến nhất, cho phép quan sát toàn bộ niêm mạc và loại bỏ polyp trước khi chúng trở thành ung thư. Ngoài ra, có thể chọn các phương pháp khác như xét nghiệm máu ẩn trong phân hoặc chụp CT đại tràng. Bác sĩ sẽ tư vấn phương án phù hợp dựa trên tiền sử bệnh, chế độ ăn uống và yếu tố nguy cơ của bạn.
Kiểm soát cân nặng
Từ 50 tuổi trở lên, tốc độ trao đổi chất của cơ thể chậm lại, khối lượng cơ giảm, khiến việc tăng cân trở nên dễ dàng hơn. Thừa cân, đặc biệt là béo bụng, làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch, tiểu đường type 2, thoái hóa khớp và một số loại ung thư. Việc theo dõi cân nặng định kì và điều chỉnh chế độ ăn, kết hợp tập luyện thể dục, là biện pháp then chốt để duy trì sức khỏe. Các nghiên cứu cho thấy, giảm 5-10% trọng lượng cơ thể ở người thừa cân có thể cải thiện huyết áp, đường huyết và mỡ máu đáng kể.
Đo huyết áp
Tăng huyết áp được mệnh danh là “kẻ giết người thầm lặng” vì thường không có triệu chứng nhưng gây tổn thương lâu dài cho tim, não, mắt và thận. Người ở tuổi 50 nên đo huyết áp ít nhất mỗi năm một lần, hoặc thường xuyên hơn nếu đã có yếu tố nguy cơ. Việc phát hiện và kiểm soát huyết áp cao sớm có thể ngăn ngừa đột qụy, suy tim và bệnh thận mạn.
Kiểm tra mỡ máu
Mỡ máu cao, đặc biệt là LDL cholesterol, là nguyên nhân chính dẫn đến xơ vữa động mạch. Người trưởng thành nên xét nghiệm mỡ máu ít nhất mỗi 4-6 năm, hoặc thường xuyên hơn nếu đã có bệnh tim hoặc nguy cơ cao. Việc điều chỉnh chế độ ăn, tập thể dục, khi cần dùng thuốc hạ mỡ máu sẽ giúp kéo dài tuổi thọ và giảm biến cố tim mạch.
Xét nghiệm đường huyết
Tiểu đường type 2 có thể tiến triển âm thầm nhiều năm trước khi được chẩn đoán, gây tổn thương không hồi phục cho tim, thận, mắt và hệ thần kinh. Sau tuổi 50, nên kiểm tra đường huyết lúc đói hoặc làm xét nghiệm HbA1c ít nhất 3 lần/năm. Nếu có tiền sử gia đình hoặc thừa cân, cần xét nghiệm thường xuyên hơn để phát hiện sớm tiền tiểu đường và can thiệp kịp thời.
Khám phụ khoa và xét nghiệm Pap smear (dành cho nữ)
Ở phụ nữ 30-65 tuổi, có thể kết hợp xét nghiệm Pap smear và HPV để kéo dài thời gian tầm soát ung thư cổ tử cung từ 3 năm lên 5 năm nếu kết quả âm tính. Phụ nữ trên 65 tuổi có thể ngừng tầm soát nếu có ít nhất ba kết quả Pap âm tính liên tiếp hoặc hai kết quả HPV âm tính trong 10 năm qua, trừ khi có yếu tố nguy cơ như hút thuốc, tiền sử nhiễm HPV hoặc tổn thương tiền ung thư.
Chụp nhũ ảnh (Mammogram) - dành cho nữ
Từ tuổi 50, phụ nữ nên thực hiện chụp nhũ ảnh định kì để phát hiện sớm ung thư vú. Tần suất chụp phụ thuộc vào khuyến cáo của bác sĩ, thường từ 1-2 năm/lần. Phát hiện ung thư vú ở giai đoạn sớm giúp tăng khả năng bảo tồn vú và cải thiện đáng kể tỉ lệ sống.
Tầm soát ung thư tuyến tiền liệt (dành cho nam)
Nam giới ở tuổi 50 nên trao đổi với bác sĩ về lợi ích và rủi ro của xét nghiệm PSA (kháng nguyên đặc hiệu tuyến tiền liệt). Người Mỹ gốc Phi và những ai có người thân mắc ung thư tuyến tiền liệt sớm nên cân nhắc xét nghiệm từ tuổi 45 hoặc sớm hơn.
Kiểm tra da
Ung thư da là loại ung thư phổ biến nhất, và nguy cơ tăng theo tuổi. Nên tự kiểm tra da định kì, chú ý các nốt ruồi hoặc tổn thương mới, thay đổi màu sắc, hình dạng, kích thước. Người có tiền sử ung thư da cần khám da liễu thường xuyên hơn.
Khám mắt
Các bệnh mắt như đục thủy tinh thể, tăng nhãn áp, thoái hóa điểm vàng xuất hiện nhiều hơn sau tuổi 50. Nên khám mắt 1-3 năm/lần trước tuổi 60 và hàng năm sau đó, hoặc sớm hơn nếu có vấn đề thị lực hay yếu tố nguy cơ.
Xét nghiệm viêm gan C
Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) khuyến cáo tất cả người trên 18 tuổi nên xét nghiệm viêm gan C ít nhất một lần, vì bệnh có thể âm thầm nhiều năm nhưng vẫn gây tổn thương gan nghiêm trọng.
Sàng lọc trầm cảm
Trầm cảm không phải là phần tất yếu của quá trình lão hóa. Tuy nhiên, nó thường xuất hiện cùng bệnh mạn tính hoặc biến đổi tâm lí ở tuổi trung niên. Nếu cảm thấy buồn bã kéo dài, mất hứng thú, hoặc tuyệt vọng, hãy trao đổi với bác sĩ để được sàng lọc và điều trị kịp thời.
Tiêm phòng cần thiết
Ngoài tiêm phòng cúm hằng năm cho tất cả mọi người từ 6 tháng tuổi trở lên, người trên 50 tuổi nên tiêm vắc xin phòng zona (herpes zoster) để giảm nguy cơ mắc bệnh và biến chứng đau dây thần kinh sau zona. Tùy tình trạng sức khỏe, bác sĩ có thể đề xuất thêm các loại vắc xin khác như viêm phổi hoặc ho gà.
Lời khuyên của chuyên gia
Bước sang tuổi 50 không chỉ là cột mốc về thời gian, mà còn là lời nhắc nhở về việc chủ động chăm sóc sức khỏe. Ngoài các xét nghiệm và tiêm phòng, bạn có thể tự bảo vệ mình bằng cách không hút thuốc, duy trì chế độ ăn lành mạnh, tập thể dục đều đặn, giữ cân nặng hợp lí và quan hệ tình dục an toàn. Phát hiện sớm bệnh tật và phòng ngừa chủ động chính là chìa khóa để tận hưởng trọn vẹn những năm tháng sung sức của tuổi trung niên.
