Người cao tuổi Sa Huỳnh góp phần hồi sinh môi trường rừng đưng

Cây đưng từng ngày được hồi sinh

Tỉ mẩn và nhẫn nại, mấy diêm dân cao tuổi ở đồng muối Sa Huỳnh (tỉnh Quảng Ngãi) nâng cây con với chiếc lá non xanh và chăm chú ngắm nhìn, gương mặt mọi người rạng ngời niềm vui. Gần đó, rặng đưng (một loài cây ngập mặn) đang xanh lên và rì rào gió biển ven tuyến kênh dọc theo đồng muối.

Đầm ngập mặn Sa Huỳnh rộng hơn 200 ha, từng là nơi có nhiều cây đưng mọc tự nhiên, tạo thành lớp lá chắn bảo vệ bờ biển, duy trì nguồn nước sạch cho đồng muối và nuôi sống nhiều loài thủy sản. Cây ngập mặn có vai trò rất quan trọng đối với đồng muối truyền thống Sa Huỳnh, không những tô điểm cho sự đa dạng sinh học, là nơi cư ngụ của rất nhiều loại chim, cò, cua, tôm cá. Rễ cây đưng giúp lọc được kim loại nặng trong nước biển rất hiệu quả góp phần nâng cao chất lượng của muối biển Sa Huỳnh. Hơn 30 năm về trước, quanh đầm Nước Mặn và kênh mương ở đây nhiều rặng đưng xanh mướt. Trái đưng rụng theo nước thủy triều đưa đẩy rồi bám rễ xuống bùn và mọc lên thành cây nên diện tích đưng ngày càng mở rộng. Nhưng bây giờ, quanh đầm trống trải nên trồng đưng rất khó.

Nhiều diêm dân ở Sa Huỳnh đang nỗ lực phục hồi diện tích rừng đưng ở địa phương

Từ tháng 7/2024, những diêm dân là người cao tuổi ở Sa Huỳnh đã cùng nhau ươm mầm cây đưng, dưới sự giúp đỡ của TS. Lâm Ngọc Tuấn (chuyên gia dự án “Bảo tồn đồng muối truyền thống gắn với phát triển du lịch cộng đồng” do Hội Nông dân phường chủ trì, nguồn vốn UNDP-GEF/SGP tài trợ). Dự án do Hội Nông dân phường làm chủ đầu tư với tổng kinh phí hơn 1,9 tỷ đồng. Trong đó, Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc, Chương trình tài trợ các dự án nhỏ - Quỹ Môi trường toàn cầu tài trợ hơn 1,1 tỷ đồng; phần còn lại từ vốn lồng ghép và đối ứng. Và những người đi đầu khôi phục lại rừng đưng chính là những diêm dân cao tuổi gắn bó bao đời với đồng muối Sa Huỳnh như ông Lê Thành Công (66 tuổi), ông Nguyễn Thìn (64 tuổi), ông Ngô Diệp (65 tuổi), bà Bông, bà Cúc, bà Thúy…

Một đời sống với đầm, đưng và muối, ông Lê Thành Công (66 tuổi) chao chát nhìn cả một vạt đầm phá vắng bóng đưng mà xót xa. Hơn 2 năm trước, ông Lê Thành Công cùng nhiều diêm dân cao tuổi khác ở Sa Huỳnh bắt đầu ươm giống và trồng trên 1.000 cây đưng nhằm cải tạo hệ sinh thái đầm nước và khu vực lân cận. Thời gian đầu, tỷ lệ cây non sống thấp nhưng ông Công không nản chí. Ông cùng những người cao tuổi khác tiếp tục hái trái, ươm cây non rồi trồng lại. “Trồng cây xuống đầm nước mặn là giai đoạn nhiều khó khăn. Chết cây nào là mình tiếc cây đó. Mong cộng đồng cùng chung tay bảo vệ và chăm sóc cây đưng. Cây đưng không những có giá trị với nghề muối mà còn đem lại nguồn lợi thuỷ sản lớn cho người dân địa phương”, ông Lê Thành Công bộc bạch. Mỗi cây đưng đối với ông là một phần của di sản, là trách nhiệm để bảo tồn nghề muối truyền thống lâu đời của quê hương.

Ông Lê Thành Công hướng dẫn học sinh cách trồng đưng ở vùng ngập mặn

Cũng sinh ra và lớn lên ở Sa Huỳnh, ông Ngô Diệp (65 tuổi) rất am hiểu từng con nước thủy triều. Mỗi con nước lên xuống đều ảnh hưởng đến quá trình trồng cây đưng. Ông Diệp luôn chủ động sắp xếp lịch trồng sao cho đúng thời điểm, đảm bảo cây có thể bám rễ và phát triển mạnh mẽ. Hơn 2 năm trời ươm giống, trồng cây non cho cánh rừng đưng tươi màu xanh trở lại, nhưng giai đoạn chăm sóc cũng rất vất vả. Khi thủy triều dâng cao, nước đẩy rác rến bám vào những thân đưng bé nhỏ, sóng làm cây lay động tróc gốc. Sóng đẩy thúng chai và thuyền nhỏ neo đậu gần đó đè vào cây gây hư hại. Những diêm dân lại lội bì bõm, cắm cúi gỡ hàu bám vào từng thân đưng, chỉ mong ngóng đưng đủ lớn để chống chọi lại thời tiết và thiên địch.

Gọi bầy chim và tôm cá trở về

Hiện nay, rặng đưng quanh đồng muối Sa Huỳnh đã rậm rạp, cho trái để ươm cây con trồng dặm quanh đầm Nước Mặn trong thời gian tới. Dưới con nước từng đàn cua lổm ngổm bò trên lớp bùn non, cá tôm lượn lờ, thi thoảng tiếng bầy chim non giật mình trong tàn đưng xanh mướt. Gió biển thổi mơn man xào xạc cây lá, mát mặt người trên đồng muối nắng chang chang.

Ông Nguyễn Thìn bên rặng đưng được trồng từ 2 năm trước

Sáng sớm hay chiều tối, những lão diêm dân như ông Lê Thành Công, ông Nguyễn Thìn, ông Ngô Diệp, bước lên bờ đê chăm chú nhìn những thân cây mảnh dẻ, lá non phất phơ trước gió. Ông Nguyễn Thìn (64 tuổi) tranh thủ chăm sóc vườn ươm giống cây đưng cạnh đồng muối Sa Huỳnh. “Trước đây, cây đưng khá nhiều nên tôm, cua, cá nhiều lắm. Khi có dự án hỗ trợ trồng cây, chúng tôi phấn khởi tham gia. Nếu khôi phục lại rừng đưng như trước thì có lợi nhiều lắm. Chính quyền động viên chúng tôi cố gắng trồng và chăm sóc. Khi cây lớn sẽ ra hoa, đậu trái và rụng xuống nước thành cây mới”, ông Thìn cho biết.

Chiều hoàng hôn buông, mấy diêm dân lại lội theo con nước để bắt cá tôm. Soi đèn bắt hải sản và làm muối là nguồn thu nhập chủ yếu giúp nhiều người xây dựng nhà cửa và nuôi các con trưởng thành. “Khi rừng đưng phát triển trở lại, thì cá tôm, cua và cả chim cò cũng trở lại. Hải sản bắt được dùng để chế biến món ăn ngon phục vụ du khách đến đây tham quan. Chúng tôi nhờ đó có thêm nguồn thu nhập để tiếp tục gắn bó với nghề làm muối”, ông Công cho biết.

Ông Nguyễn Viết Thanh, Chủ tịch UBND phường Sa Huỳnh cho biết, nhiều diêm dân cao tuổi ở Sa Huỳnh đã và đang ươm trồng lại cây đưng để làm sạch môi trường nước, hấp thu kim loại nặng, tạo ra hệ vi sinh vật phân giải chất hữu cơ, hạn chế ô nhiễm môi trường. Diện tích cây đưng phát triển là nơi lý tưởng cho các loài chim đến trú ẩn và sinh sản, khôi phục cảnh quan Sa Huỳnh trước kia.