Căn bệnh của thời hiện đại: Thiếu ngủ, ngủ giả
Ngày nay, dù nhiều người ăn uống đầy đủ, dùng thêm thuốc bổ và vẫn duy trì tập luyện, cơ thể họ vẫn mệt mỏi, gầy yếu hoặc lão hóa nhanh. Gốc rễ thường nằm ở điều tưởng như nhỏ nhưng lại có sức tàn phá lớn: thiếu ngủ và ngủ sai cách.
Giấc ngủ chính là khoảng thời gian cơ thể bước vào chu trình phục hồi sâu nhất. Khi ta ngủ, tế bào não tự loại bỏ độc tố, gan và thận lọc máu hiệu quả hơn, tim mạch được giảm tải, hệ thần kinh tái thiết lập, miễn dịch được “nạp lại năng lượng”.
Không phải ngẫu nhiên mà cha ông ta ví giấc ngủ: “Ngủ là phép dưỡng sinh sâu nhất/ Là thuốc bổ không cần tiền/Là chìa khóa của tuổi thọ”.
Một giấc ngủ đúng nghĩa luôn là nền tảng của sức khỏe và sự trường thọ.
Khoa học hiện đại nói gì về ngủ ngon?
Nhiều nghiên cứu trên thế giới cho thấy rằng người ngủ đủ và ngủ sâu mỗi đêm (khoảng 6,5-7,5 giờ) có tuổi thọ cao hơn trung bình 10-12 năm so với những người thiếu ngủ kéo dài. Khi thức khuya sau 23 giờ, cơ thể giảm mạnh khả năng tiết melatonin, loại hormone quan trọng giúp trẻ hóa tế bào và bảo vệ chống ung thư.
Các nhà khoa học còn chỉ ra: Mỗi đêm trằn trọc hoặc mất ngủ có thể xem như một ngày não bộ lão hóa sớm. Lý do nằm ở các quá trình phục hồi thiết yếu diễn ra khi ngủ:
Gan hoạt động mạnh nhất từ 23h đến 1h để lọc máu và thải độc.
Tim mạch giảm nhịp và phục hồi từ 1h đến 3h.
Phổi và đại tràng làm việc tích cực trong khoảng 3h đến 5h để đào thải khí và chất cặn bã.
Não bộ dùng thời gian ngủ sâu để “làm sạch” protein amyloid, loại protein liên quan đến bệnh Alzheimer.
Giấc ngủ chính là cuộc đại tu sinh học diễn ra hằng đêm. Bất kỳ ai xem nhẹ giấc ngủ đều đang tự rút ngắn tuổi thọ của chính mình.
Nam y Việt Nam - giấc ngủ là dưỡng khí và dưỡng thần
Trong triết lý Nam Y, giấc ngủ không chỉ là sự nghỉ ngơi của thân mà còn là lúc “thần” trở về để phục hồi nguyên khí. Các bậc thầy thuốc xưa đã đúc kết rất rõ: “Thức quá hại thần, ngủ quá hại khí/Ngủ vừa đủ, thân tâm điều hòa”.
Ngủ ngon không phải nhờ thuốc an thần hay do cơ thể kiệt sức mà lịm đi. Một giấc ngủ chất lượng được tạo nên từ tâm an, huyết mạch thông suốt, tạng phủ hài hòa và thần trí yên ổn.
Để ngủ sâu theo đúng tinh thần Pháp Ngũ Sinh, cơ thể cần được nuôi dưỡng ở cả 5 khía cạnh:
-Máu huyết lưu thông, không ứ trệ, không bị lạnh.
-Thần kinh yên tĩnh, tránh lo nghĩ và căng thẳng quá mức.
-Bạch huyết sạch, gan nhẹ, ít độc tố.
-Vi sinh vật đường ruột cân bằng để tăng serotonin giúp dễ ngủ.
-Tế bào tái sinh đều đặn với enzyme nội sinh hoạt động mạnh.
Tất cả dẫn về một chân lí giản dị: “Không có thuốc ngủ nào tốt bằng sự an tĩnh từ bên trong”.
Bí quyết ngủ ngon của người trường thọ
Những người sống thọ thường có một điểm chung rất rõ: họ giữ nhịp sinh học thuận theo tự nhiên. Các cụ không cố gượng ép cơ thể bằng thuốc hay mẹo vặt, mà duy trì những thói quen đơn giản nhưng vô cùng hiệu quả. Dưới đây là những bí quyết ngủ ngon mà nhiều người trăm tuổi thường chia sẻ:
Ngủ trước 23h, dậy sau 5h30: Cơ thể hoạt động tốt nhất khi đồng bộ với chu kì sáng - tối tự nhiên. Gan bắt đầu quá trình thải độc vào khoảng 23h, vì vậy thức khuya khiến gan phải làm việc trong tình trạng căng thẳng.
Không ăn sau 19h: Dạ dày cần khoảng ba giờ để trống hoàn toàn. Nếu đi ngủ khi bụng vẫn đầy, hệ tiêu hóa phải tiếp tục làm việc trong lúc cơ thể lẽ ra cần nghỉ, dẫn đến khó ngủ và ngủ nông.
Tắm nước ấm và ngâm chân trước khi ngủ: Nước ấm giúp hạ nhiệt trung tâm, thư giãn thần kinh và tăng lưu thông máu. Ngâm chân với gừng, ngải cứu hoặc quế chi càng giúp làm ấm cơ thể và giảm căng thẳng.
Tránh màn hình điện thoại và TV ít nhất 30 phút trước khi ngủ: Ánh sáng xanh từ màn hình có thể làm giảm 90% lượng melatonin tự nhiên, hormone cần thiết để đưa cơ thể vào giấc ngủ. Thay vì cầm điện thoại, hãy nghe nhạc nhẹ hoặc thực hiện vài hơi thở sâu.
Uống một tách trà an thần: Tâm sen giúp thanh tâm, dưỡng thần; lạc tiên hỗ trợ giảm căng thẳng và dễ ngủ; gừng, cam thảo làm ấm dạ dày và tránh lạnh về đêm.
Giữ tâm biết ơn trước khi ngủ: Chỉ cần nghĩ về ba điều tốt đẹp trong ngày, hệ thần kinh đã chuyển sang trạng thái thư giãn, tăng tiết endorphin, giảm viêm và thúc đẩy quá trình tái tạo tế bào.
Ngủ trong không gian sạch, yên và ấm nhẹ: Phòng ngủ nên thoáng khí, có cây xanh hoặc hương thơm nhẹ, ít tiếng ồn và tránh điều hòa quá lạnh. Một không gian “dưỡng khí” sẽ giúp giấc ngủ sâu và dễ phục hồi hơn.
Những nguyên tắc tưởng bình thường ấy lại chính là nền tảng bền vững của giấc ngủ và của sức khỏe lâu dài.
Thiền trước giấc ngủ, dưỡng tâm để an thần
Giấc ngủ không chỉ là phản xạ sinh học, mà còn là một nghi lễ nhỏ giúp thân và tâm trở về trạng thái cân bằng. Trước khi ngủ, chỉ cần vài phút thiền nhẹ cũng đủ tạo ra sự khác biệt rõ rệt.
Hãy ngồi thẳng lưng, hít vào thật sâu bằng mũi và thở ra chậm bằng miệng. Đưa sự chú ý của mình vào hơi thở và nhịp tim, rồi tự nhủ thầm: “Tôi đang được nghỉ. Tôi đang được chữa lành”.
Chỉ khoảng 3-5 phút thực hành, não bộ sẽ giảm sóng beta, loại sóng gắn với căng thẳng và suy nghĩ miên man, đồng thời tăng sóng alpha, giúp cơ thể bước vào trạng thái thư giãn tự nhiên.
Khoa học gọi đây là thiền tiền giấc (pre-sleep meditation). Nam Y lại diễn đạt bằng ngôn từ giản dị hơn: dưỡng thần nhập định. Khi hơi thở trở nên êm dịu, giấc ngủ sẽ tự tìm đến; khi tâm đã yên, ta không cần đến thuốc mà vẫn có thể ngủ sâu và phục hồi tốt hơn.
Buổi sáng sau giấc ngủ ngon - tái sinh một đời sống mới
Một người ngủ ngon thường thức dậy với đôi mắt sáng, tinh thần phấn chấn, bụng nhẹ và đầu óc minh mẫn. Đó là dấu hiệu cho thấy cơ thể đã trải qua một đêm tái tạo đúng nghĩa. Giấc ngủ sâu chính là “cái gốc” của mọi phương pháp dưỡng sinh, bởi chỉ khi ngủ đủ và ngủ chất lượng, những liệu pháp khác mới phát huy trọn vẹn hiệu quả.
Khi được ngủ đúng, cơ thể hấp thu dinh dưỡng tốt hơn, enzyme hoạt động mạnh mẽ hơn, cơ - xương - khớp linh hoạt hơn, cảm xúc cũng ổn định và tích cực hơn. Về lâu dài, giấc ngủ chất lượng là yếu tố góp phần rõ rệt vào việc kéo dài tuổi thọ.
Không phải ngẫu nhiên mà người xưa nói: “Không ai có thể sống thọ nếu không biết ngủ”.
Giấc ngủ sâu mỗi đêm chính là món quà hồi sinh mà cơ thể tự dành cho chính mình.
Giấc ngủ, món quà từ tạo hóa
Giấc ngủ không phải là khoảng thời gian trống rỗng hay lãng phí, mà là khoảnh khắc cơ thể được tái tạo một cách sâu sắc nhất. Tạo hóa đã sắp đặt cho con người ánh sáng ban ngày để lao động và học hỏi, còn bóng đêm để nghỉ ngơi, hồi phục và trở về với sự tĩnh lặng bên trong.
Khi ta biết trân trọng giấc ngủ, nghĩa là ta đang trân trọng chính sự sống của mình. Khi ta ngủ trong trạng thái an yên, ta gieo những “hạt giống” trường thọ cho thân và tâm
Chủ nhiệm Nhà thuốc Thọ Xuân Đường - Kỉ lục Guinness Nhà thuốc gia truyền nhiều đời nhất Việt Nam; Chủ tịch Viện Nghiên cứu Phát triển Y Dược cổ truyền Việt Nam.
