Mùa cúng đất quê tôi

Xưa bày nay bắt chước, cúng đất còn gọi là cúng Thần Hoàng Bổn Xứ. Mùa cúng đất ở miền Trung xứ Quảng quê tôi diễn ra trong mùa Xuân. Thời gian này, hết nhà nọ đến nhà kia rộn ràng cúng đất, cúng nhiều nhất là khoảng tháng 3 âm lịch...

Những bậc cao niên trong làng cho hay, những ngày đầu lập nghiệp trên vùng đất mới, cư dân Đại Việt được Thổ thần đất đai (Thổ địa) và những cư dân bản địa, đặc biệt linh hồn những cư dân Chămpa, Cơ tu… giúp đỡ, phù hộ. Để bày tỏ lòng tri ân, cư dân xưa bèn cúng chư vị thần linh nên tục cúng đất xuất hiện từ đó. Cúng đất hay còn gọi là lễ “Kì an Thổ thần” với quan niệm của người Việt xưa “Đất có thổ công, sông có hà bá”. Thời gian cúng đất thực hiện vào những ngày tốt, giờ tốt (giờ hoàng đạo) trong mùa Xuân.

Cúng đất, chất rơm, quẩy cơm luôn thể

Lúc sinh thời, ông tôi thường nói: “Ngày trước có câu phương ngôn: “Cúng đất, chất rơm, quẩy cơm luôn thể”. Có nghĩa là chọn một ngày kị gỗ nào đó trong tháng Ba có vụ Đông - Xuân thu hoạch lúa, sẵn có rơm phơi đã khô nên nông dân nhân tiện cúng đất và “chất rơm” luôn. Sau khi gia chủ nhờ bà con hàng xóm xếp, chất những bó rơm đã phơi khô thành “cây rơm” thì tiếp tục ăn cúng đất luôn cho “nhất cử lưỡng tiện” bởi khi chất rơm có nhiều người lại thêm công việc vất vả nên gia chủ phải lo ăn uống chu đáo để động viên, bồi dưỡng.

Bàn cúng đất ở vùng Quảng Nam- Đà Nẵng.
Bàn cúng đất ở vùng Quảng Nam- Đà Nẵng.

Tùy theo mỗi vùng, miền, địa phương mà sắp đặt số bàn cúng khác nhau. Có nơi trên bàn thờ cúng đất có hai mâm, với hai nồi hương riêng, một bàn cúng Thần Hoàng Bổn Xứ là các vị thần chức lớn cai quản trong địa phương; còn bàn kia là cúng mâm Hội đồng, bao gồm các vị thần có chức sắc nhỏ hơn và các âm hồn, cô hồn không nơi nương tựa… Được biết, xứ Huế người ta đặt 3 bàn cúng đất, xứ Quảng đặt 2 bàn cúng đất.

Trên bàn cúng đất, phải đầy đủ nồi hương, chân đèn, chén nước, bài trí theo “thiết kế” của người xưa như “đông bình tây quả”, hương đèn, vàng bạc, giấy tiền, giấy đất, giấy binh, diêm mể, nổ (gạo muối, lương khô)... Phẩm vật thường có cơm, xôi, chè, thịt heo, thịt gà, cá chiên, các thứ xào, trộn, bánh tráng nướng... có nhà còn có thêm một đĩa như trứng gà, cua luộc và một bát cháo thánh (cháo trắng)…

Phẩm vật trên bàn cúng đất
Phẩm vật trên bàn cúng đất

Ngoài ra, còn có mấy món không thể thiếu được như đĩa sắn, khoai, đậu, trút, môn, rau lang luộc. Mỗi bàn cúng đều có đĩa trầu cau, thuốc lá và li rượu trắng... Ngoài ra, còn có một bộ đồ thần, bộ đồ này nhất thiết phải có trong tục cúng đất ở quê tôi. Nhà kinh tế khá thì mua bộ trên 50.000 đồng, nhà đủ ăn thì mua bộ dưới 40.000 đồng.

Cúng Đất cúng ra, cúng Bà cúng vô

Mâm lễ cúng đất phải được đặt ở vị trí trước nhà (hiên, sân) gia chủ. Người xưa có câu: “Cúng Đất cúng ra, cúng Bà (cúng lễ đầy tháng cho em bé) cúng vô”. Gia chủ đứng ở trong nhà cúng ra. Có nơi, danh sách dâng cúng được gia chủ ghi vào “Giấy sớ” và được đọc lên khi cúng bao gồm: Thần “Dân tộc” (thần linh vùng đất Chămpa, Cơ tu…), thần đất đai nơi gia chủ sinh sống, đến thần núi, thần sông… Có nơi in sẵn “thông tin” trên tờ giấy khá đẹp có “hoa văn họa tiết”, khi cúng đặt ngay ngắn dưới nồi hương, cúng xong mang đốt trước tiên cho các “ngài” nhận.

Thông thường, trước khi cúng, gia chủ buộc 2 thanh tre vào 2 chân bàn và treo 2 bộ đồ thần (một bộ dành cho vị thần người Kinh có màu đỏ và bộ dành cho vị thần người Dân tộc có màu đen) vào đấy và sau khi cúng xong, đốt trước vàng mã. Ngoài ra, có nơi, gia chủ còn làm một cái “xà léc” bằng bẹ chuối treo sát bên bàn cúng đất. Cúng xong, gia chủ bỏ mỗi thứ một ít như xôi, thịt heo, chuối, càng cua, trứng gà, khoai lang, bánh tráng nướng ... và người nhà mang ra ngã ba đường cái để treo.

Bỏ thức ăn vào “xà léc”.
Bỏ thức ăn vào “xà léc”.

Tục treo xà lét

Không phải là ngẫu nhiên mà cái xà lét này làm bằng bẹ cây chuối có hình dáng tương tự như cái “tà lét” của đàn ông người dân tộc Cơ Tu mang trên lưng. Theo truyền thuyết, trong danh mục cúng chư thần được mời, có vị thần Chủ Ngung đào lương bang Nguyễn Thị Thúc, là con gái của một vị Vua, được gả cho một người thượng (Man). Khi bà chết, nhà vua phong sắc chưởng đất miền Nam và truyền cho dân chúng tục cúng đất có treo xà lét.

Cũng theo truyền thuyết, vợ chồng bà Nguyễn Thị Thúc chỉ có một bộ y phục, nên khi được mời ăn cúng đất, chỉ có một người mặc áo quần đi dự, người kia không có y phục, đành ở nhà. Khi ăn xong, người đi dự mang xà lét về cho người ở nhà...

Thời thơ ấu, đi học về gặp những cái xà lét treo ở ngã ba khi mùa cúng đất, lũ học trò chúng tôi lấy xuống chia nhau ăn. Tuy nhiên, không đứa nào dám kể chuyện này với cha mẹ bởi người xưa rất kiêng kị và cho rằng, ăn vậy là thất kính và có lỗi với chư vị thần linh nên trước sau cũng bị quở, phạt đau ốm…

Khi gần tàn hương, gia chủ rót nước chè, còn “áo giấy” sẽ được đốt trong cái thùng sắt sạch sẽ. Tuyệt đối không để áo giấy, tiền vàng rơi xuống đất sẽ bị uế tạp, thần không nhận. Phẩm vật sau cúng đất sẽ được mời bà con hàng xóm cùng chung vui, cũng là dịp liên hoan giao lưu để thắt chặt “tình làng nghĩa xóm”.

Tục cúng đất ở quê tôi mang vẻ đẹp của văn hóa tâm linh, rất nhân văn. Vì thế dù hiện nay văn hóa truyền thống có nơi bị mai một nhưng ở xứ Quảng vẫn lưu giữ tục lệ này trong mùa Xuân. Đây là nét đẹp truyền thống của cha ông thể hiện bản sắc văn hóa dân tộc trong việc tri ân “Ăn quả nhớ người trồng cây” đối với tiền nhân nơi mình sinh sống cũng như việc giữ gìn tinh thần đoàn kết, sự giao lưu văn hóa các vùng miền trong đại gia đình dân tộc Việt Nam.

Tiên Sa

Tin liên quan

Cùng chuyên mục

Để tuổi già an nhiên

Để tuổi già an nhiên

Bảo hiểm xã hội (BHXH) tự nguyện là một trong những chính sách an sinh của Nhà nước. Nhằm lan toả chính sách này đến mọi người dân, thời gian qua, UBND xã Viên An Ðông, huyện Ngọc Hiển, tỉnh Cà Mau đã phối hợp với BHXH huyện, tổ chức dịch vụ thu đẩy mạnh tuyên truyền, giúp người dân hiểu rõ về chính sách và tích cực tham gia để chủ động cuộc sống khi về già...
Kỉ niệm 74 năm Ngày Quốc tế Thiếu nhi (1/6/1950-1/6/2024): Ai yêu nhi đồng bằng Bác Hồ Chí Minh

Kỉ niệm 74 năm Ngày Quốc tế Thiếu nhi (1/6/1950-1/6/2024): Ai yêu nhi đồng bằng Bác Hồ Chí Minh

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đi xa, nhưng tình thương yêu của Bác với các em thật bao la, sâu sắc…
Nỗi băn khoăn, bức xúc của dân làng Phương Liệt

Nỗi băn khoăn, bức xúc của dân làng Phương Liệt

Làng Phương Liệt xưa (nay là phường Phương Liệt, quận Thanh Xuân, TP Hà Nội) hiện có 3 di tích lịch sử đã được Nhà nước xếp hạng Di tích lịch sử văn hóa cấp Quốc gia. Đó là: Đình làng, miếu Cụ Trạng và chùa Linh Quang.
Sách là vàng chứ không phải là đá sỏi

Sách là vàng chứ không phải là đá sỏi

Đến nay đã ngoài 80 tuổi, nhưng cụ Tín vẫn còn khỏe mạnh, minh mẫn. Tủ sách của gia đình cụ có hàng ngàn quyển. Nhìn thấy sách nhiều không còn chỗ để, cụ phải buộc lại để trên nóc tủ, cô con dâu của cụ một lần về chơi nói:
Từ chuyện ông bà chăm cháu ở bệnh viện

Từ chuyện ông bà chăm cháu ở bệnh viện

Trong gia đình Việt Nam, người cao tuổi luôn có vai trò trụ cột và là tấm gương cho con cái noi theo. Bóng dáng của ông bà trong mỗi nếp nhà là hơi ấm là sự đủ đầy cho con cháu mỗi khi về nhà sau một ngày làm việc, học tập. Bên cạnh đó, ông bà còn hỗ trợ nhiều công việc như trông cháu, đưa đón cháu đi học hay chăm cháu trong bệnh viện khi cháu ốm đau...

Tin khác

“Kế hoạch nhỏ” do người lớn thực hiện!?

“Kế hoạch nhỏ” do người lớn thực hiện!?
Tôi có đứa cháu trai năm nay học lớp 5. Từ năm cháu học lớp 1 đến lớp 4, cứ vào cuối năm học là cháu lại xin tôi 5-6kg báo cũ để thực thi phong trào “Kế hoạch nhỏ” do nhà trường phát động.

Thương người như thể thương thân

Thương người như thể thương thân
Nghe nhiều người ngợi khen bà Hà Thị Lưu ở thôn Hoa Mỹ, xã Yên Thạch, huyện Sông Lô, tỉnh Vĩnh Phúc luôn giúp đỡ những hoàn cảnh khó khăn, bệnh tật, thiên tai… vậy là, một ngày giữa tháng 5/2024, chúng tôi cùng ông Nguyễn Duy Bạ, Phó Chủ tịch Hội NCT xã Yên Thạch tới thăm gia đình bà…

Vị đại đức có tấm lòng từ bi, bác ái

Vị đại đức có tấm lòng từ bi, bác ái
Đại đức Thích Phước Huệ, Phó Ban trị sự Phật giáo tỉnh Đồng Tháp, Trưởng Ban trị sự Phật giáo huyện Tam Nông, Trụ trì chùa Quê hương, xã Phú Đức là 1 trong 49 cá nhân điển hình tiên tiến, tiêu biểu của huyện Tam Nông đã được biểu dương, khen thưởng do có thành tích xuất sắc trong học và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh, giai đoạn 2021 - 2024...

Nồi cháo tình thương cho bệnh nhân nghèo

Nồi cháo tình thương cho bệnh nhân nghèo
Phát huy đạo lí tốt đẹp của dân tộc “thương người như thể thương thân, lá lành đùm lá rách”, nhóm “Vòng tay nhân ái” gồm những NCT ở thị xã Quảng Trị, tỉnh Quảng Trị đã tổ chức nấu cháo cho bệnh nhân nghèo tại các bệnh viện.

Cảnh giác khi tham gia hụi, họ

Cảnh giác khi tham gia hụi, họ
Đã từ lâu “chơi hụi” diễn ra khá phổ biến ở cả nông thôn và thành thị nước ta. Với mục đích là giúp các thành viên cùng tham gia góp vốn xoay vòng để phát triển kinh tế, tạo điều kiện cho hụi viên có thêm vốn kinh doanh mà không phải chịu lãi suất cao.“Cương lĩnh” nêu ra là thế nhưng hiện nay nhiều chủ hụi lợi dụng hình thức này để trục lợi, chiếm đoạt tài sản những người tham gia.

Dạy dỗ, uốn nắn điều hay lẽ phải cho con trẻ

Dạy dỗ, uốn nắn điều hay lẽ phải cho con trẻ
“Dạy con từ thuở còn thơ”, đó là sự đúc kết từ bao đời nay về việc giáo dục con cái của ông cha ta, vậy mà nhiều cha mẹ không hiểu sao mà đã quên đi điều quan trọng đó…

Cần duy trì phong trào “Ngày Chủ nhật xanh”

Cần duy trì phong trào “Ngày Chủ nhật xanh”
Thực hiện phong trào “Ngày Chủ nhật xanh”, ở quê tôi, hằng tuần cứ tới buổi sáng Chủ nhật, từ người trẻ đến người già; từ đàn ông tới phụ nữ, thậm chí cả những em học sinh nhỏ tuổi…, người cầm chổi, người mang cuốc xẻng, quét dọn đường làng ngõ xóm.

Kỉ niệm 69 năm ngày thành lập Hải quân Nhân dân Việt Nam trên biển

Kỉ niệm 69 năm ngày thành lập Hải quân Nhân dân Việt Nam trên biển
Trải qua 69 năm xây dựng, chiến đấu, chiến thắng và trưởng thành, Hải Quân nhân dân Việt Nam đã được tôi luyện và ngày càng lớn mạnh về mọi mặt, chiến đấu và chiến thắng vẻ vang, lập lên nhiều chiến công xuất sắc, đặc biệt xuất sắc.

Tình người ở quán cơm Nghĩa

Tình người ở quán cơm Nghĩa
Đến giờ ăn, quán cơm Nghĩa ở phường 7, TP Cà Mau, tỉnh Cà Mau luôn đông khách. Người đến hầu hết là lao động cao tuổi, thu nhập thấp, được phục vụ chu đáo, vui vẻ...

Miền Bắc trời chuyển mưa lớn từ chiều tối nay

Miền Bắc trời chuyển mưa lớn từ chiều tối nay
Theo Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, đêm qua (14/5), ở khu vực Bắc bộ cục bộ có mưa to với lượng mưa từ 19h ngày 14/5 đến 3h ngày 15/5 có nơi trên 30mm như: Ma Ký (Lai Châu) 30.8mm, Đàm Thủy (Cao Bằng) 31.6mm, Quảng Lâm (Quảng Ninh) 56.4mm,…

Thăng trầm nghề đóng xuồng, ghe truyền thống

Thăng trầm nghề đóng xuồng, ghe truyền thống
Với đôi dòng Vàm Cỏ và hệ thống sông ngòi phát triển, nghề đóng ghe, xuồng có mặt ở tỉnh Long An từ trăm năm trước, với những chiếc ghe lườn mũi đỏ nổi tiếng một thời...

Đừng lạm dụng từ “lạm dụng”

Đừng lạm dụng từ “lạm dụng”
“Lạm dụng” là một từ quen thuộc trong tiếng Việt. Trong ngôn ngữ báo chí hiện nay, “lạm dụng” đang bị… lạm dụng, thậm chí dùng sai. Điển hình như cách viết “trẻ em bị lạm dụng tình dục”, “sàm sỡ, lạm dụng trẻ vị thành niên”, “bị bắt vì lạm dụng tình dục trẻ em”…

Nguyên nhân vụ sạt lở khiến 3 trẻ nhỏ tử vong tại Ba Vì

Nguyên nhân vụ sạt lở khiến 3 trẻ nhỏ tử vong tại Ba Vì
Khoảng 22h20 đêm 12/5, trên địa bàn khu vực thôn 6 xã Ba Trại, huyện Ba Vì xảy ra sạt lở tại nhà dân do mưa lớn làm 3 người thiệt mạng.

Lời chúc ngày của Mẹ năm 2024 hay và ý nghĩa nhất

Lời chúc ngày của Mẹ năm 2024 hay và ý nghĩa nhất
Ngày của Mẹ năm 2024 rơi vào Chủ nhật, ngày 12/5. Những lời chúc ngày của Mẹ hay và ý nghĩa nhất sẽ là món quà tinh thần tuyệt vời gửi tặng mẹ kính yêu.

Tìm thấy thi thể nam sinh lớp 8 mất tích khi bơi ra biển cứu bạn ở Quảng Nam

Tìm thấy thi thể nam sinh lớp 8 mất tích khi bơi ra biển cứu bạn ở Quảng Nam
Theo Công an xã Tam Nghĩa, huyện Núi Thành, tỉnh Quảng Nam cho biết, lực lượng cứu hộ và người dân địa phương đã tìm được thi thể học sinh mất tích trong lúc bơi ra biển cứu bạn.
Xem thêm
Những mùa sắn dây bên bà

Những mùa sắn dây bên bà

Thuở còn là một cô bé lên 7, tôi đã thấy trong vườn nhà bà có những bụi sắn dây xanh mướt vươn lên trên những thân cây xoan, cây bạch đàn quanh vườn. Những thân dây leo chắc chắn, vững vàng bám chặt lấy thân cây gỗ, trải bao nắng gió mưa giông, cứ thế tốt tươi từng ngày.
Tấm lòng nhân hậu của ông tôi

Tấm lòng nhân hậu của ông tôi

Nhắc nhớ về những kỉ niệm đẹp với ông bà là cả một bầu trời kí ức tuổi thơ tôi. Bởi tôi sinh ra và lớn lên trong vòng tay yêu thương, đỡ đần của ông bà ngoại. Tuổi thơ tôi luôn gắn với hình ảnh của ông bà, nhất là ông ngoại tôi.
Đôi dép cao su huyền thoại của ông tôi

Đôi dép cao su huyền thoại của ông tôi

Ông tôi là người đã trực tiếp tham gia Chiến dịch Điện Biên Phủ cho đến kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Bởi vậy, kí ức đậm sâu nhất trong ông là những năm tháng kháng chiến gian khổ mà hào hùng, và những kỉ vật vô giá với ông vẫn là những kỉ vật thời chiến. Trong đó, ấn tượng nhất là đôi dép cao su cùng ông đi qua hai cuộc kháng chiến trường kì của dân tộc!
Sách là vàng chứ không phải là đá sỏi

Sách là vàng chứ không phải là đá sỏi

Đến nay đã ngoài 80 tuổi, nhưng cụ Tín vẫn còn khỏe mạnh, minh mẫn. Tủ sách của gia đình cụ có hàng ngàn quyển. Nhìn thấy sách nhiều không còn chỗ để, cụ phải buộc lại để trên nóc tủ, cô con dâu của cụ một lần về chơi nói:
Bà giáo già sáng bán vé số, tối mang ánh sáng tri thức cho trẻ em nghèo

Bà giáo già sáng bán vé số, tối mang ánh sáng tri thức cho trẻ em nghèo

cụ bà Nguyễn Thị Ba, men từng con hẻm nhỏ ở Bình Dương bán từng tờ vé số, bà giáo gieo mầm tri thức cho những mảnh đời bất hạnh tại lớp học tình thương.
Một mối tình bình dị và son sắt

Một mối tình bình dị và son sắt

Họ gặp và yêu nhau trong những năm tháng chiến tranh. Ngày cưới không mâm cao cỗ đầy, không sơn hào hải vị, không tiệc tùng. Quần áo chỉ là bộ đồ lính giản đơn... vậy là họ đã nên duyên vợ chồng. Mặc dù vậy mà hơn 50 năm qua, họ luôn sống hạnh phúc. Đó là chuyện tình của bà Tô Thị Thanh Bưởi, sinh 1950 và ông Nguyễn Kim Quang, sinh 1949, hiện ở xã Lộc An, huyện Đất Đỏ, tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu.
Vị đại đức có tấm lòng từ bi, bác ái

Vị đại đức có tấm lòng từ bi, bác ái

Đại đức Thích Phước Huệ, Phó Ban trị sự Phật giáo tỉnh Đồng Tháp, Trưởng Ban trị sự Phật giáo huyện Tam Nông, Trụ trì chùa Quê hương, xã Phú Đức là 1 trong 49 cá nhân điển hình tiên tiến, tiêu biểu của huyện Tam Nông đã được biểu dương, khen thưởng do có thành tích xuất sắc trong học và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh, giai đoạn 2021 - 2024...
Nồi cháo tình thương cho bệnh nhân nghèo

Nồi cháo tình thương cho bệnh nhân nghèo

Phát huy đạo lí tốt đẹp của dân tộc “thương người như thể thương thân, lá lành đùm lá rách”, nhóm “Vòng tay nhân ái” gồm những NCT ở thị xã Quảng Trị, tỉnh Quảng Trị đã tổ chức nấu cháo cho bệnh nhân nghèo tại các bệnh viện.
Tìm thấy thi thể nam sinh lớp 8 mất tích khi bơi ra biển cứu bạn ở Quảng Nam

Tìm thấy thi thể nam sinh lớp 8 mất tích khi bơi ra biển cứu bạn ở Quảng Nam

Theo Công an xã Tam Nghĩa, huyện Núi Thành, tỉnh Quảng Nam cho biết, lực lượng cứu hộ và người dân địa phương đã tìm được thi thể học sinh mất tích trong lúc bơi ra biển cứu bạn.
“Kế hoạch nhỏ” do người lớn thực hiện!?

“Kế hoạch nhỏ” do người lớn thực hiện!?

Tôi có đứa cháu trai năm nay học lớp 5. Từ năm cháu học lớp 1 đến lớp 4, cứ vào cuối năm học là cháu lại xin tôi 5-6kg báo cũ để thực thi phong trào “Kế hoạch nhỏ” do nhà trường phát động.
Miền Bắc trời chuyển mưa lớn từ chiều tối nay

Miền Bắc trời chuyển mưa lớn từ chiều tối nay

Theo Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, đêm qua (14/5), ở khu vực Bắc bộ cục bộ có mưa to với lượng mưa từ 19h ngày 14/5 đến 3h ngày 15/5 có nơi trên 30mm như: Ma Ký (Lai Châu) 30.8mm, Đàm Thủy (Cao Bằng) 31.6mm, Quảng Lâm (Quảng Ninh) 56.4mm,…
Nguyên nhân vụ sạt lở khiến 3 trẻ nhỏ tử vong tại Ba Vì

Nguyên nhân vụ sạt lở khiến 3 trẻ nhỏ tử vong tại Ba Vì

Khoảng 22h20 đêm 12/5, trên địa bàn khu vực thôn 6 xã Ba Trại, huyện Ba Vì xảy ra sạt lở tại nhà dân do mưa lớn làm 3 người thiệt mạng.
Phiên bản di động