Hải quan Việt Nam – 80 năm xây dựng, phát triển cùng đất nước

80 năm xây dựng, đổi mới và phát triển hiện đại

Ngay sau ngày Độc lập, ngày 10/9/1945, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Võ Nguyên Giáp ký Sắc lệnh số 27-SL thành lập “Sở thuế quan và thuế gián thu” khai sinh Hải quan Việt Nam (nay là Tổng cục Hải quan) với mục đích thiết lập chủ quyền thuế quan của nước Việt Nam độc lập, đảm bảo việc kiểm soát hàng hóa xuất nhập khẩu và duy trì nguồn ngân sách từ hoạt động này.

Hải quan Việt Nam – 80 năm xây dựng, phát triển theo hướng hiện đại.

Ngày 03/10/1945, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Võ Nguyên Giáp ký Sắc lệnh để Sở Thuế quan và thuế gián thu thuộc Bộ Tài chính. Ngày 05/02/1946, Bộ trưởng Bộ Tài chính Phạm Văn Đồng ký Nghị định số 192-TC về tổ chức nội bộ Sở Thuế quan và Thuế gián thu. Ngày 29/5/1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 75-SL về tổ chức Bộ Tài chính, trong đó Bộ Tài chính gồm năm Nha, đứng đầu là Nha Thuế quan và Thuế gián thu. Sở Thuế quan và Thuế gián thu được đổi thành Nha Thuế quan và Thuế gián thu. Ngày 14/7/1951, Bộ trưởng Bộ Tài chính Lê Văn Hiến ký Nghị định số 54-NĐ quy định tổ chức Bộ Tài chính, trong đó Nha Thuế quan và Thuế gián thu được thu gọn thành Phòng Thuế Xuất khập khẩu thuộc Sở Thuế.

Nhiệm vụ của Tổng cục Hải quan trong giai đoạn này là thu các quan thuế nhập cảnh và xuất cảnh, thu thuế gián thu để tạo nguồn thu cho ngân sách quốc gia; kiểm soát hàng hóa xuất nhập khẩu; đấu tranh chống buôn lậu giữa vùng tự do và vùng tạm chiếm. Ngoài ra, Tổng cục Hải quan được giao thêm nhiệm vụ chống buôn lậu thuốc phiện và có quyền định đoạt, hòa giải đối với các vụ vi phạm về thuế quan và thuế gián thu.

Tổ chức của Tổng cục Hải quan trong giai đoạn này gồm: Cấp Trung ương là Sở thuế quan và thuế gián thu (sau đổi thành Nha thuế quan và thuế gián thu) thuộc Bộ Tài chính; Cấp địa phương: tại Miền Bắc, Miền Trung và Miền Nam mỗi miền đều có Tổng thu Sở thuế quan, Khu vực thuế quan, Chính thu Sở thuế quan và Phụ thu Sở thuế quan.

Trải qua 6 giai đoạn thay đổi, đến nay, Cục Hải quan được tổ chức và hoạt động theo 03 cấp: Cục Hải quan; Chi cục Hải quan khu vực; Hải quan cửa khẩu/ngoài cửa khẩu (là tổ chức cấp Đội). Cục Hải quan kế thừa chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của Tổng cục Hải quan trước đây.

Xây dựng lực lượng Hải quan trong sạch, vững mạnh

Với vai trò là “người gác cửa nền kinh tế”, trải qua gần 80 năm xây dựng và phát triển, Hải quan Việt Nam đã khẳng định vai trò, vị trí quan trọng trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, đặc biệt trong giai đoạn đất nước đổi mới, mở cửa và hội nhập quốc tế.

Trong Chiến lược phát triển Hải quan đến năm 2030 cũng xác định: Xây dựng Hải quan Việt Nam chính quy, hiện đại, ngang tầm Hải quan các nước phát triển trên thế giới, dẫn đầu trong thực hiện Chính phủ số, với mô hình Hải quan thông minh. Nâng cao chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp trong thực hiện thủ tục hải quan, quản lý hải quan và thu thuế hiệu quả, tạo thuận lợi cho hoạt động thương mại, du lịch và vận tải hợp pháp qua biên giới, tạo môi trường xuất nhập khẩu minh bạch, công bằng, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, đảm bảo an ninh, an toàn xã hội và bảo vệ lợi ích, chủ quyền quốc gia.

Hoạt động nghiệp vụ tại Hải quan cửa khẩu cảng Đình Vũ (Chi cục Hải quan khu vực III), Hải quan Việt Nam.

Để đóng góp lớn vào những thành công đã đạt được và tiếp tục đưa Hải quan Việt Nam phát triển hơn nữa theo mục tiêu trong Chiến lược phát triển Hải quan đến năm 2030, việc xây dựng lực lượng Hải quan Việt Nam chính quy, hiện đại, ngang tầm Hải quan các nước phát triển trên thế giới là mục tiêu quan trọng, đóng vai trò then chốt trong việc thực hiện thành công Chiến lược phát triển chung của ngành.

Để thực hiện mục tiêu về xây dựng lực lượng như trên, Tổng cục Hải quan (nay là Cục Hải quan) đã rất nghiêm túc, quyết liệt tổ chức thực hiện những cải cách lớn trong công tác xây dựng và phát triển nguồn nhân lực.

Nhiều thành tựu đáng được ghi nhận

Hiện nay, hệ thống tổ chức Hải quan các cấp cơ bản đảm bảo về cơ cấu, có chất lượng, phương thức hoạt động hiệu lực, hiệu quả, phù hợp với từng địa bàn, tạo thuận lợi cho thương mại, góp phần thức đẩy phát triển kinh tế - xã hội, bảo về an ninh biên giới quốc gia trên địa bàn và đảm bảo yêu cầu quản lý nhà nước về hải quan. Ngành Hải quan vẫn không ngừng tiếp tục hoàn thiện về tổ chức bộ máy theo hướng tinh gọn, chức năng nhiệm vụ không bị chồng chéo.

Những năm gần đây, công tác tuyển dụng công chức của ngành Hải quan đã được đổi mới tích cực và đảm bảo đúng quy định chung của Trung ương, Chính phủ. Ngành Hải quan đã xây dựng và thực hiện cơ chế tuyển dụng nguồn nhân lực công khai, minh bạch với chế độ đãi ngộ hợp lý đảm bảo thu hút được nguồn nhân lực chất lượng cao cho ngành Hải quan.

Cán bộ của Hải quan Việt Nam luôn ý thức việc phải trao dồi kiến thức, kỹ năng, nghiệp vụ để phục vụ người dân cũng như doanh nghiệp được tốt hơn.

Công tác xây dựng, phát triển đội ngũ công chức hải quan không chỉ chú trọng chất lượng công chức từ khâu tuyển dụng đầu vào mà Ngành Hải quan còn rất quan tâm, chú trọng đến đào tạo, học tập chuyên môn ở trong nước và quốc tế; đẩy mạnh đưa công nghệ vào quy trình nghiệp vụ và trong công tác hành chính đội ngũ công chức hải quan để đạt mục tiêu xây dựng, phát triển đội ngũ công chức hải quan các cấp có trình độ chuyên môn sâu, hoạt động liêm chính, có tác phong làm việc chuyên nghiệp, làm chủ được công nghệ, trang thiết bị hiện đại, đủ về số lượng, cơ cấu phù hợp, được tổ chức, quản lý khoa học, gắn với nhu cầu thực tiễn của vị trí việc làm với năng lực của từng cá nhân, đáp ứng mô hình quản lý hải quan hiện đại. Đội ngũ công chức cấp Chiến lược có phẩm chất, năng lực, uy tín, tinh nhuệ đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.

Xây dựng và triển khai thực hiện mô hình quản lý nguồn nhân lực theo năng lực dựa trên vị trí việc làm, các chính sách phát triển nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu quản lý hải quan tập trung, thông minh.

Tích cực nghiên cứu áp dụng triển khai các phương pháp đào tạo hiện đại, công nghệ tiên tiến đáp ứng theo yêu cầu vị trí việc làm trong đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ cho cán bộ, công chức, viên chức Hải quan nhằm nâng cao năng lực đào tạo, đảm bảo đào tạo bồi dưỡng được thực hiện mọi lúc, mọi nơi; gắn công tác đào tạo, đánh giá năng lực với việc bố trí, sử dụng cán bộ, công chức, viên chức.

Về đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin vào công tác quản lý cán bộ: Trong bối cảnh Bộ Tài chính cũng như Cục Hải quan đang thực hiện hiện đại hóa công tác quản lý phù hợp với tiêu chuẩn quốc tế trong điều kiện hội nhập, các dự án hiện đại hóa lớn đang được triển khai mạnh mẽ theo định hướng xây dựng một hệ thống thông tin tài chính tích hợp với thành phần là các hệ thống thông tin lớn, cốt lõi theo mô hình tập trung, thống nhất trong toàn ngành Tài chính. Theo đó, ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác quản lý cán bộ cũng đứng trước vai trò mới, với yêu cầu về một hệ thống thông tin tiên tiến, hiện đại.