Quốc tế 10/01/2020 08:59
Hai tổng thống trước ông là Barack Obama và George W. Bush đều từng cân nhắc giết Qassem Soleimani, vị tướng uy quyền đứng đầu lực lượng tinh nhuệ Quds của Iran. Tuy nhiên, họ đã không "bóp cò súng".
Những bước tiến trong ngành năng lượng của Mỹ gần đây đã cung cấp cho Washington tấm giáp sắt làm chệch hướng những gì một thời được coi là vũ khí kinh tế ưa thích của Iran: Các cú sốc giá dầu.
Vào tháng 9/2019, Mỹ trở thành nước xuất khẩu ròng dầu mỏ lần đầu tiên kể từ ít nhất thập niên 1940. Các đợt tăng giá dầu toàn cầu là một chỉ dấu tích cực cho kinh tế Mỹ. Sự thay đổi vị thế này đã vô hiệu hóa khả năng Iran dùng các cú sốc giá dầu làm vũ khí.
Một cuộc khủng hoảng năng lượng phát sinh từ bên ngoài từng được coi là "tương đương đạo đức chiến tranh", sự bình ổn giá dầu lửa là yếu tố quyết định các lợi ích của Mỹ ở Trung Đông.
 |
| Tổng thống Donald Trump. |
Nhưng cách đây ít ngày, Donald Trump trở thành Tổng thống Mỹ đầu tiên có cơ hội xây dựng chính sách đối ngoại ở Trung Đông mà không sợ vũ khí dầu lửa. Tháng 9 năm trước, một cuộc tấn công bằng máy bay không người lái nhằm vào các cơ sở dầu lửa của Ảrập Xêút mà giới chức Mỹ quy trách nhiệm cho Iran đã đẩy giá dầu lên mức cao kỉ lục. Tổng thống Trump sau đó viết trên Twitter: "Bởi vì chúng ta đã làm tốt với năng lượng trong vài năm qua... nên chúng ta là một nhà xuất khẩu năng lượng ròng... Chúng ta không cần dầu mỏ Trung Đông nữa".
Ở Iran, tác động của các đòn trừng phạt đã đặt các nhà hoạch định chính sách vào tình cảnh ngược lại, một số tiến trình hành động trả đũa ngày nay sẽ gây tổn thất lớn cho chính quyền vì càng đẩy mạnh tốc độ lạm phát.
Mùa Hè năm 2018, chính quyền Trump thông báo tái áp đặt cấm vận lên Iran từ tháng 11, góp phần làm cho tỉ giá ngoại hối của nước này lao dốc mạnh. Đến cuối tháng 8, 1USD có giá hơn 110.000 Rial. Sau khi cấm vận trở lại vào tháng 10/2018, tỉ giá thị trường đồng tiền của Iran dao động từ 110.000 đến 150.000 Rial/USD.
Lạm phát ở Iran tăng cao khi tỉ giá sụp đổ. Ngân hàng trung ương cũng ngừng công bố dữ liệu lạm phát trong năm 2018, khi lần công bố sau cùng cho thấy mức tăng gấp đôi trong 6 tháng cuối. Tình trạng tăng giá đã gây nhiều bất bình bên trong Iran và bầu không khí này đã hiển thị trên đường phố Tehran và lan khắp cả nước. Các điều kiện kinh tế ngày nay đã khiến giới lãnh đạo Iran phải cân nhắc giữa hành động vũ lực ở nước ngoài và bảo đảm an ninh trong nước.
Do vậy, bất kì một đòn trả thù nào cho cái chết của tướng Soleimani thông qua các cuộc tấn công ở nước thứ ba hoặc leo thang bạo lực thông qua các nhóm được ủy nhiệm sẽ càng làm trầm trọng thêm tình trạng trong nước.
Có thể nói, Tehran bị kiềm tỏa không chỉ bởi lạm phát. Sản lượng kinh tế càng hạn chế năng lực của nước này trong chi tiêu quân sự. Mức thâm hụt 10,7 tỉ USD ngân sách chính phủ trung ương công bố hồi tháng 2/2019 là kỉ lục, nhưng vào giữa làn sóng biểu tình hồi tháng 11, chính phủ thừa nhận thâm hụt ở mức gần 30 tỉ USD.
Trong những tuần hoặc tháng tới đây, sẽ có thêm các đồn đoán về chiến lược Iran của chính quyền Trump, nhưng có lẽ không cần phải đợi tin tức mới nhất mới có thể tìm được lời giải: Đó là đòn kinh tế!
