Độc đáo văn hóa đón Xuân của đồng bào Mông Tây Bắc

Cùng với đồng bào các dân tộc sinh sống lâu năm ở vùng cao Tây Bắc, Tết đến Xuân về là dịp đồng bào Mông lại náo nức và nhộn nhịp tổ chức các hoạt động văn hóa chào đón, vui Xuân.

Xuân về chơi đánh tù lu

Xuân về, tại các bản người Mông vắt vẻo trên núi cao, từ già trẻ, lớn bé đều tập trung ở một bãi đất bằng phẳng hay sân nhà để chơi đánh quay (tù lu), một trò chơi truyền thống của người Mông.

Để có được những con quay to và tốt, trước tết khoảng một tháng, người Mông lặn lội lên núi tìm những khúc gỗ chắc khỏe về đẽo quay. Có rất nhiều loại gỗ rừng dùng để đẽo quay. Mỗi người, người gia đình có một sở thích về một loại gỗ dùng để đẽo quay. Vì vậy, mỗi con quay của người Mông lại được làm bằng một chất liệu gỗ khác nhau. Sau khi quay được đẽo xong, người Mông mang xuống ao hay ruộng bùn ngâm khoảng một tuần cho quay được bền chắc hơn.

Lễ hội Gầu tào của đồng bào Mông Tây Bắc được tổ chức đầu Xuân mới.
Lễ hội Gầu tào của đồng bào Mông Tây Bắc được tổ chức đầu Xuân mới.

Từ mùng Một Tết trở đi, đồng bào tụ tập để đánh quay. Trò chơi này chủ yếu dành cho nam giới nhưng đôi khi cũng có phụ nữ cao hứng xin được tham gia. Các “xới” chơi quay đứng thành từng vòng tròn, to hay nhỏ tùy vào số lượng người tham gia. Lúc đầu là chơi thử sau đó là các cuộc thi đánh quay. Cuộc thi đánh quay của người Mông khá độc đáo. Một con quay thắng cuộc phải là quay được bổ xuống theo hình vòng cung tính từ tay người đánh, quay đó phải quay tít, quay lâu và khi quay phát ra tiếng kêu gần như chói tai. Trò chơi đánh quay là một nét sinh hoạt văn hóa độc đáo của đồng bào Mông vùng Tây Bắc mỗi khi Tết đến Xuân về.

Tưng bừng hội Gầu Tào

Tháng Giêng, không khí mùa Xuân tràn khắp mọi nẻo. Núi rừng Tây Bắc lại rộn vang tiếng nói cười và rực rỡ sắc màu của những lễ hội truyền thống như Gầu Tào, gọi vía lúa, Lồng Tông… Từ trong các bản, đồng bào Mông xúng xính trong bộ váy áo nhiều màu sắc rủ nhau xuống núi đi xem hội. Nhìn nụ cười tươi xinh hòa vào nắng xuân ấm áp, ai ai cũng thấy dậy lên một sức sống mới nơi sơn thẳm.

Lễ hội xuống đồng của đồng bào Mông Tây Bắc vào dịp đầu Xuân mới.
Lễ hội xuống đồng của đồng bào Mông Tây Bắc vào dịp đầu Xuân mới.

Năm nào cũng vậy, sau những ngày Tết Nguyên đán, người Mông tại các bản Mông Tây Bắc lại nô nức tổ chức lễ hội Gầu Tào, một trong nhiều lễ hội truyền thống của đồng bào Mông. Những ngày này, núi rừng Tây Bắc và những nẻo đường từ bản xuống hội tràn ngập sắc màu.

Chọn một mỏm đất cao và bằng phẳng ở giữa bản, người Mông dựng khán đài để tổ chức các hoạt động truyền thống như ca hát, đẩy gậy, đánh quay. Lễ hội Gầu Tào hay còn gọi là hội chơi núi được người Mông Tây Bắc tổ chức với mục đích tạ ơn trời đất đã ban cho con cái, cầu cho mùa màng bội thu.

Thiêng liêng nghi lễ cúng rừng

Để tạ ơn thần rừng, hằng năm, cứ vào đầu Xuân mới, đồng bào Mông vùng Tây Bắc lại tổ chức lễ cúng rừng ngay tại chân rừng thiêng.

Lễ cúng rừng của đồng bào Mông được tổ chức ngay trong khu rừng thiêng, rừng cấm của bản mình sinh sống. Tại vị trí một gốc cây cổ thụ, cây to nhất của khu rừng, đồng bào tập trung từ sáng sớm, lập một bàn thờ để làm nơi thờ cúng. Vì đây là hoạt động mang tính cộng đồng cao nên trong ngày làm lễ cúng rừng, người dân ở mọi nhà tập trung tại khu làm lễ để vệ sinh, dọn dẹp sạch sẽ xung quanh gốc cây cổ thụ lấy không gian tổ chức nghi lễ. Ngoài ra, đồng bào còn chuẩn bị lễ vật dâng thần rừng gồm 2 con gà sống, xôi nếp thơm, rượu, tiền vàng, gạo, trầu cau, thuốc lào cùng thực phẩm và vật dụng để sử dụng ngay trong lễ cúng rừng.

Điệu múa sinh tiền của trẻ em người Mông.
Điệu múa sinh tiền của trẻ em người Mông.

Trước khi tiến hành bài cúng, thầy cúng thắp hương, thắp đèn, rót rượu, mọi người chắp tay đứng nghiêm trang ở phía trước bàn thờ. Trong bài khấn, thầy cúng nói những lời tạ ơn công đức của thần rừng quanh năm bao bọc, chở che và ban cho con người nguồn sống. Đồng thời, thầy cúng còn thay mặt cho dân làng nói lên quyết tâm sẽ bảo vệ rừng thiêng của bản, ngày ngày gìn giữ, chăm sóc và trồng thêm nhiều cây con, quyết tâm không phá hoại rừng. Bài cúng cũng mong thần rừng trong năm mới sẽ ban cho dân làng nhiều hoa thơm trái ngọt, nhiều gỗ qúy và cho mưa thuận gió hòa.

Sau khi lễ cúng rừng, thầy cúng và trưởng bản cùng dân làng tổ chức buổi sinh hoạt cộng đồng ngay tại gốc cây cổ thụ. Thầy cúng ban rượu lộc cho dân làng, mọi người quây quần vừa ăn cơm, vừa cùng nhau bàn bạc về cách bảo vệ rừng thiêng, cách làm hay để trồng thêm rừng mới. Đồng thời, ngay tại lễ cúng rừng, trưởng bản cũng nhắc lại những nội quy trước dân làng về bảo vệ rừng, nghiêm cấm những hành vi phá hoại rừng, chặt cây bừa bãi ảnh hưởng đến môi trường, môi sinh.

Những hoạt động đầu Xuân mới của đồng bào Mông vùng Tây Bắc là hiện thực sinh động và đặc sắc về những phong tục, tập quán được đồng bào hun đúc từ bao đời nay. Những nghi lễ, lễ hội đầu năm của đồng bào Mông mang đậm triết lí nhân sinh sâu sắc trong cuộc mưu sinh đầy gian khó và kiên cường của họ trên những triền núi cao Tây Bắc.

Nguyễn Thế Lượng

Tin liên quan

Cùng chuyên mục

Trần Trương người viết nhiều tác phẩm về non thiêng Yên Tử

Trần Trương người viết nhiều tác phẩm về non thiêng Yên Tử

Yên Tử là nơi hình thành và phát triển của Trung tâm Phật giáo Thiền Tông thuần Việt, do người Việt trực tiếp sáng lập, cũng là nơi hội tụ quần thể di tích lớn mang kiến trúc cổ kính được xây dựng, tu bổ và tôn tạo qua các triều đại phong kiến Việt Nam: Lý - Trần - Lê - Nguyễn, được đặc biệt quan tâm bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị ở thời nay.
Võ Liệt - "Địa linh nhân kiệt"

Võ Liệt - "Địa linh nhân kiệt"

Về Thanh Chương (Nghệ An) theo quốc lộ 46 nối đường Hồ Chí Minh qua cầu Rộ sẽ tới xã Võ Liệt một vùng quê "Địa linh nhân kiệt". Tại đây, tiếng trống phong trào Xô Viết Nghệ Tĩnh 1930 - 1931 được gióng lên, cùng với lá cờ đỏ búa liềm ghi đậm dấu ấn một thời oanh liệt của vùng quê nghèo khó nhưng giàu lòng yêu nước…
MV triệu view “Arise’21- Ta sẽ hồi sinh”: Deadline “không tưởng” và niềm tin bừng sáng

MV triệu view “Arise’21- Ta sẽ hồi sinh”: Deadline “không tưởng” và niềm tin bừng sáng

7 ngày - nhiều người sẽ nghĩ chỉ “bằng niềm tin” mới có thể hoàn thiện một MV ca nhạc hội tụ dàn Diva, Divo và các sao “khủng” như Mỹ Linh, Tùng Dương, Hồ Ngọc Hà, Uyên Linh, Osad…. Vậy mà ekip thực hiện “Arise’21 - Ta sẽ hồi sinh” đã biến điều không thể thành có thể, đưa MV trở thành một hiện tượng trên mạng xã hội.
Nghệ sĩ kêu gọi ủng hộ Thương Tín sau nhập viện vì đột quỵ

Nghệ sĩ kêu gọi ủng hộ Thương Tín sau nhập viện vì đột quỵ

Theo chị Bùi Kim Chi - vợ nghệ sỹ Thương Tín cho biết thì Thương Tín đã tỉnh, anh có thể nhận ra mặt từng người quen. Tuy sức khoẻ còn khá yếu nhưng Thương Tín đã đòi được về nhà vì lo nếu nằm viện tiếp sẽ rất tốn kém.
Sun World Fansipan Legend: Anh đào Nhật Bản nở rộ, đẹp như chốn Phù Tang

Sun World Fansipan Legend: Anh đào Nhật Bản nở rộ, đẹp như chốn Phù Tang

Hơn 200 gốc anh đào Nhật Bản, 100 gốc đào Himalaya cùng 200 gốc đào rừng Hoàng Liên đang bung nở rực rỡ tại khu du lịch Sun World Fansipan Legend, tạo nên một khung cảnh mãn nhãn, đẹp tựa chốn Phù Tang, biến nơi đây thành chốn du xuân hấp dẫn khó cưỡng dịp đầu năm.

Tin khác

Rằm tháng giêng vãn cảnh Phổ Đà Sơn

Rằm tháng giêng vãn cảnh Phổ Đà Sơn
Từ TP Hồ Chí Minh, du khách đi theo đường quốc lộ 1A, qua khỏi khu vực biển Cà Ná khoảng 10km, đến ngã tư Hòa Trinh rẽ phải đi theo con đường mòn chừng 4,5km là đến chùa Phổ Đà Sơn, tọa lạc tại xã Phước Dinh, huyện Thuận Nam, tỉnh Ninh Thuận. Nơi đây “sơn thủy hữu tình”, có nhiều di sản văn hóa, công trình văn hóa tâm linh Phật giáo ấn tượng. Đặc biệt nơi đây có những hang động được đánh giá là không khác gì Phổ Đà Sơn - một trong tứ đại danh sơn nổi tiếng của Trung Quốc.

Đầu năm: Phật tử và du khách hoan hỉ tìm về Fansipan bái Phật, cầu an

Đầu năm: Phật tử và du khách hoan hỉ tìm về Fansipan bái Phật, cầu an
Những ngày đầu xuân năm mới, trên “Nóc nhà Đông Dương”, đông đảo du khách, Phật tử tìm về, hành hương trong sự thành kính, vượt qua những bậc đá rêu phong để chiêm bái Phật, cầu an tại quần thể tâm linh Fansipan.

Hơn nửa thế kỉ sống với tuồng

Hơn nửa thế kỉ sống với tuồng
Dù đã ngoài 70 tuổi, nhưng ông Chu Thời Trung ở thôn Đồng Bảng, xã Đồng Thái (huyện Ba Vì, TP Hà Nội) vẫn đau đáu với nghệ thuật tuồng.

Săn cá mòi trên sông Yên

Săn cá mòi trên sông Yên
Quê tôi có đập nước lớn nằm trên sông Yên, giữa hai xã Hoà Khương và Hoà Tiến, huyện Hoà Vang, TP Đà Nẵng, dân quê tôi gọi “nôm na” là “Ba ra An Trạch”

Nhân ngày tảo mộ, kể chuyện tìm mộ thất lạc

Nhân ngày tảo mộ, kể chuyện tìm mộ thất lạc
TNhân dịp tiết Thanh minh, tôi mới về quê ngoại thắp hương cho cụ ông, cụ bà và ông bà ngoại. Trước mộ người xưa, gia đình chúng tôi cảm ơn ông Hằng (tức bà Nguyễn Thị Thùy), đã giúp chúng tôi tìm được 2 mộ thất lạc hơn 70 năm.

Nhà thơ Nguyễn Quang Thiều: Chúng ta làm mọi việc, tốt hay xấu đều có con mắt dõi theo

Nhà thơ Nguyễn Quang Thiều: Chúng ta làm mọi việc, tốt hay xấu đều có con mắt dõi theo
Sau khi thay nhà thơ Hữu Thỉnh làm Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam, đầu năm 2021, nhà thơ Nguyễn Quang Thiều gây ấn tượng trong giới văn nghệ sĩ qua triển lãm tranh “Người thổi sáo”, tại Hà Nội.
Xem thêm
Rằm tháng giêng vãn cảnh Phổ Đà Sơn

Rằm tháng giêng vãn cảnh Phổ Đà Sơn

Từ TP Hồ Chí Minh, du khách đi theo đường quốc lộ 1A, qua khỏi khu vực biển Cà Ná khoảng 10km, đến ngã tư Hòa Trinh rẽ phải đi ...
Săn cá mòi trên sông Yên

Săn cá mòi trên sông Yên

Quê tôi có đập nước lớn nằm trên sông Yên, giữa hai xã Hoà Khương và Hoà Tiến, huyện Hoà Vang, TP Đà Nẵng, dân quê tôi gọi “nôm na” ...
Lễ ký kết hợp tác giữa CITENCO và HFIC vì một thành phố xanh, sạch, đẹp

Lễ ký kết hợp tác giữa CITENCO và HFIC vì một thành phố xanh, sạch, đẹp

Vừa qua, Công ty TNHH MTV Môi trường Đô thị TP. Hồ Chí Minh (CITENCO) và Công ty Đầu tư Tài chính Nhà nước TP. Hồ Chí Minh (HFIC) đã ...
Sun World Fansipan Legend: Anh đào Nhật Bản nở rộ, đẹp như chốn Phù Tang

Sun World Fansipan Legend: Anh đào Nhật Bản nở rộ, đẹp như chốn Phù Tang

Hơn 200 gốc anh đào Nhật Bản, 100 gốc đào Himalaya cùng 200 gốc đào rừng Hoàng Liên đang bung nở rực rỡ tại khu du lịch Sun World Fansipan ...
Đầu năm: Phật tử và du khách hoan hỉ tìm về Fansipan bái Phật, cầu an

Đầu năm: Phật tử và du khách hoan hỉ tìm về Fansipan bái Phật, cầu an

Những ngày đầu xuân năm mới, trên “Nóc nhà Đông Dương”, đông đảo du khách, Phật tử tìm về, hành hương trong sự thành kính, vượt qua những bậc đá ...
Bạn có hẹn với nắng vàng rực rỡ cùng những trải nghiệm vui quên lối về ở Hòn Thơm

Bạn có hẹn với nắng vàng rực rỡ cùng những trải nghiệm vui quên lối về ở Hòn Thơm

Nắng vàng như mật ngọt, bờ cát trắng mịn màng ôm ấp làn nước xanh mát lạnh, cùng loạt trải nghiệm cực đã khiến Hòn Thơm (phía Nam đảo Phú ...
Xếp sau tuyển Việt Nam, huấn luyện viên UAE lên tiếng: “Không cần lo lắng"

Xếp sau tuyển Việt Nam, huấn luyện viên UAE lên tiếng: “Không cần lo lắng"

Huấn luyện viên Bert van Marwijk thể hiện sự tự tin, bất chấp việc UAE vẫn đang ở tình thế bất lợi tại bảng G vòng loại World Cup 2022, ...
Chính thức ra mắt Đội bóng chuyền nữ Bamboo Airways Vĩnh Phúc, đặt mục tiêu lọt top 8 đội mạnh quốc gia

Chính thức ra mắt Đội bóng chuyền nữ Bamboo Airways Vĩnh Phúc, đặt mục tiêu lọt top 8 đội mạnh quốc gia

Sáng ngày 5/2, tại Vĩnh Phúc, hãng hàng không Bamboo Airways đã phối hợp với Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch tỉnh tổ chức lễ ra mắt đội ...
Đặng Văn Lâm chia tay Muangthong United, gia nhập Cerezo Osaka

Đặng Văn Lâm chia tay Muangthong United, gia nhập Cerezo Osaka

Câu lạc bộ Nhật Bản Cerezo Osaka thông báo thương vụ chiêu mộ thủ thành Đặng Văn Lâm đã chính thức hoàn tất.
Dòng sông tuổi thơ

Dòng sông tuổi thơ

Trong cuộc đời mỗi con người, ai cũng phải trải qua những buồn vui, sóng gió đẩy đưa... Sông quê hương vẫn nằm đó, lắng nghe tiếng đổi thay của ...
Bà nội

Bà nội

Buổi chiều, bố đi làm về. Vào bàn ăn, vừa mở lồng bàn, bố đã reo: Trời! Bà cho cả nhà ăn những gì mà trông đã thấy ngon thế ...
Cô nàng i ngắn

Cô nàng i ngắn

Chuyến đi cao nguyên đá Đồng Văn của tôi lần ấy hoàn toàn ngẫu hứng. Nó được hình thành khi tôi ghé thăm anh bạn thân đang công tác tại ...
MV triệu view “Arise’21- Ta sẽ hồi sinh”: Deadline “không tưởng” và niềm tin bừng sáng

MV triệu view “Arise’21- Ta sẽ hồi sinh”: Deadline “không tưởng” và niềm tin bừng sáng

7 ngày - nhiều người sẽ nghĩ chỉ “bằng niềm tin” mới có thể hoàn thiện một MV ca nhạc hội tụ dàn Diva, Divo và các sao “khủng” như ...
Nghệ sĩ kêu gọi ủng hộ Thương Tín sau nhập viện vì đột quỵ

Nghệ sĩ kêu gọi ủng hộ Thương Tín sau nhập viện vì đột quỵ

Theo chị Bùi Kim Chi - vợ nghệ sỹ Thương Tín cho biết thì Thương Tín đã tỉnh, anh có thể nhận ra mặt từng người quen. Tuy sức khoẻ ...
Ban nhạc Bức tường: "Đặc điểm nổi bật nhất sau 26 năm là sống trọn"

Ban nhạc Bức tường: "Đặc điểm nổi bật nhất sau 26 năm là sống trọn"

MV“Arise’21 - Ta sẽ hồi sinh”ra mắt vào đúng thời điểm giao thừa Xuân Tân Sửu, như lời kêu gọi đầy tự hào về một năm 2020 khó khăn nhưng ...
Phiên bản di động