Xã hội 31/05/2026 10:00
Theo sử sách ghi lại, trạng Vĩnh Hoàng có cách đây trên 400 trăm năm và chỉ có người địa phương kể mới hấp dẫn, mới hay và tạo nên nhiều tiếng cười bất ngờ, vỡ òa cảm xúc. Nhiều người bảo, chính “chất men” trạng đã ngấm vào dòng máu, trái tim và trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống người dân, nên đi đâu, làm gì, họ cũng có cung cách ứng xử toát lên nét văn hóa trạng Vĩnh Hoàng.
Chủ tịch UBND xã Vĩnh Hoàng Phan Ngọc Khoa chia sẻ, trạng Vĩnh Hoàng do người Huỳnh Công Tây biên soạn theo tính cách đặc trưng của người Huỳnh Công Tây, nhưng vẫn được mang tên trạng Vĩnh Hoàng. Trạng Vĩnh Hoàng ra đời từ cuộc sống thường ngày sau những giờ lao động nặng nhọc, mọi người cùng quây quần bên ấm nước chè xanh và kể cho nhau những câu chuyện vui để xua tan đi những vất vả, lo toan của cuộc sống hằng ngày…
 |
| Ông Trần Hữu Chư dành trọn thời gian, công sức để giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa độc đáo của truyện trạng Vĩnh Hoàng |
Theo dòng chảy thời gian, chuyện trạng gắn chặt với mảnh đất và con người Vĩnh Hoàng, lúc thăng, lúc trầm nhưng vẫn tồn tại và vươn lên mạnh mẽ. Trong thời chiến, chuyện trạng vẫn gắn chặt với người dân như hình với bóng, mọi người kể cho nhau nghe để tăng thêm tinh thần lạc quan, yêu đời, niềm tin tất thắng như: “Vít cổ tàu bay”, “Quả bí có hai cuống”, “Đầu tét bom bi”, “Thừa một đứa con”… Hòa bình lập lại, chuyện trạng lại góp phần đem tiếng cười sảng khoái cho người dân trong công cuộc bảo vệ và xây dựng quê hương tươi đẹp, như: “Cây khoai bò qua hai tỉnh”, “Ớt mà tưởng ngà voi”...
Đã bước vào tuổi “xưa nay hiếm” nhưng đôi mắt của ông Võ Văn Nồng, sinh năm 1945 vẫn bừng sáng khi kể những chuyện trạng mà ông dành nhiều công sức sưu tầm. Trực tiếp ngồi nghe, chúng tôi mới thấy hết giá trị, sức mạnh của tiếng cười trên mảnh đất một thời gánh chịu nhiều đau thương của chiến tranh. Đây cũng chính là một trong những lý do mà ông Nồng dành nhiều tâm huyết trong việc giữ gìn, phát huy “hồn trạng” quê hương. Ông cho biết, trước đây, mẹ của ông là một trong những người kể chuyện trạng hay nhất ở địa phương. Được mẹ “truyền lửa”, ông sớm tiếp nhận tinh hoa của “hồn trạng” và thường xuyên kể cho mọi người nghe để tạo một cộng đồng đoàn kết, yêu thương, ngập tràn niềm vui. “Nhận thấy chuyện trạng Vĩnh Hoàng có thể bị mai một, tôi quyết định sưu tầm, ghi chép lại từng câu chuyện trạng như: “Bứt nhầm đuôi cọp”, “Cá đô bảy món”, “Bắt cọp đi cày”... vào một cuốn sổ nhỏ và gìn giữ cẩn thận trong mấy chục năm qua. Ngoài ra, tôi cũng thường xuyên tham gia các hội thi ở địa phương để kể chuyện trạng, với mong muốn chuyện trạng sống mãi trong đời sống người dân…”, ông Nồng cho biết.
 |
| Ông Nồng thường xuyên kể chuyện trạng Vĩnh Hoàng cho các cháu |
Còn ông Trần Hữu Chư, sinh năm 1932, cũng dành nhiều thời gian trong việc giữ gìn “hồn trạng”. Ông Chư cho biết, chuyện trạng xuất phát trong dân gian và được truyền miệng từ người này sang người khác nên có nguy cơ bị mai một. Năm 2000, ông bắt đầu hành trình giữ “hồn trạng” khi tìm gặp những NCT trong làng để vừa thỏa mãn cơn “nghiện” chuyện trạng, nhưng trên hết sưu tầm, lưu giữ cốt truyện, lối kể chuyện trạng… Ông tâm sự: “Công việc tưởng chừng đơn giản, nhưng bắt tay vào mới thấy hết khó khăn. Các cụ tuổi đã cao, sức khỏe yếu nên không nhớ được nhiều, cùng một chuyện nhưng nhiều người kể khác nhau… Qua nhiều năm đi tìm và lưu giữ hồn trạng, tôi đã sưu tầm được hàng trăm câu chuyện và thơ trạng người xưa để lại”.
Thời gian qua, ông còn tích cực truyền dạy cho mọi người hiểu và yêu thích chuyện trạng bằng cách cho xem tranh và trực tiếp kể truyện trạng với mong muốn mọi người cùng chung tay, hành động để chuyện trạng phát triển. Đến nay, ông Chư sáng tác hàng trăm bài thơ trạng và tự tay vẽ trên 500 bức tranh về chuyện trạng trên giấy, 8 bức tranh về chuyện trạng trên tường nhà xây kiên cố, góp phần làm cho chuyện trạng Vĩnh Hoàng giữ nguyên bản sắc, bền bỉ sức sống…
 |
| Ông Trần Hữu Chư kể chuyện trạng Vĩnh Hoàng qua từng bức tranh do chính tay mình vẽ |
Năm 2022, Câu lạc bộ Chuyện trạng Vĩnh Hoàng chính thức ra đời. Với nòng cốt là những người có năng khiếu và yêu thích chuyện trạng, đến nay, CLB có 33 thành viên sinh hoạt thường xuyên vào tối thứ 7, chủ nhật hàng tuần.
Chủ nhiệm CLB Chuyện trạng Hoàng Dạ Hương cho biết, ở Vĩnh Hoàng, đại đa số người dân đều có thể kể trạng, tuy nhiên, để kể đúng “hồn trạng” thì còn rất ít người. Trong số những người kể hay và đúng với chất trạng nhất là ông Võ Văn Nồng, ông Trần Hữu Chư, ông Trần Đức Trí (sinh năm 1935)… với lối kể hóm hỉnh, vui tươi, lạc quan, yêu đời, có ý nghĩa giáo dục, răn dạy thông qua chuyện kể chứ không đơn thuần là câu chuyện khoác lác, chọc cười vô nghĩa. Thông qua những bức tranh, bài thơ và nhất là các chuyện trạng được kể lúc trầm, lúc bổng, lúc nhanh, lúc chậm, tập trung xoáy sâu vào chi tiết, các nghệ nhân cao tuổi đưa người nghe đi qua nhiều cung bậc cảm xúc khác nhau, đọng lại là tiếng cười vui tươi, sảng khoái.
Chính những nghệ nhân cao tuổi đã có nhiều đóng góp tích cực cho việc gìn giữ, bảo tồn “hồn trạng” thông qua sưu tầm, lan tỏa tinh thần, nét đẹp văn hóa trạng Vĩnh Hoàng qua những lời kể làm mê hoặc lòng người, đặc biệt là trao truyền cho thế hệ trẻ. Với những nghệ nhân cao tuổi không có gì vui và hạnh phúc hơn khi bao năm dày công giữ gìn, bảo tồn, “hồn trạng” quê hương trường tồn với thời gian, in đậm trong lòng mỗi người dân.
