Chăm sóc sức khỏe tâm thần vì cuộc sống khỏe mạnh, hạnh phúc và tự chủ cho NCT

PV: Thưa ông những vấn đề sức khỏe tâm thần thường gặp nhất ở NCT là gì?

PGS.TS Mai Đức Thảo: Những vấn đề sức khoẻ tâm thần không chỉ ảnh hưởng đến cá nhân NCT mà còn tác động đến gia đình và cộng đồng, do đó, việc nhận diện và can thiệp sớm là rất quan trọng. Như căn bệnh Trầm cảm là một tình trạng rất phổ biến nhưng thường bị bỏ qua, thường bị nhầm lẫn với những thay đổi tự nhiên của lão hóa. Hay chứng Rối loạn lo âu : NCT thường lo lắng về sức khỏe, tình hình tài chính và cảm giác cô đơn, điều này có thể ảnh hưởng lớn đến chất lượng cuộc sống. Bên cạnh đó là sa sút trí tuệ (Dementia), đặc biệt là bệnh Alzheimer: Tình trạng này dẫn đến suy giảm trí nhớ, nhận thức và khả năng tự chăm sóc bản thân, gây khó khăn trong cuộc sống hàng ngày. Rối loạn giấc ngủ : nhiều NCT hay gặp phải đó là tình trạng mất ngủ hoặc không ngủ sâu, ảnh hưởng đến sức khỏe tổng thể. Rối loạn tâm thần cấp tính (mê sảng) và loạn thần: Những tình trạng này thường xuất hiện trong các đợt bệnh lý cấp tính hoặc sau khi trải qua các can thiệp y tế, cần được chú ý và điều trị kịp thời.

PGS. TS Mai Đức Thảo- Trưởng khoa Thần kinh - Bệnh viện Hữu nghị

PV: Thưa ông, những dấu hiệu nào để có thể nhận biết sớm các vấn đề sức khoẻ tâm thần ở NCT?

PGS.TS Mai Đức Thảo: Những dấu hiệu để nhận biết vấn đề sức khoẻ tâm thần ở NCT bắt đầu từ tình trạng: Hay quên bất thường; Xuất hiện tình trạng nhầm lẫn về thời gian và không gian; Khó tập trung; Giảm khả năng thực hiện các công việc quen thuộc mà trước đây họ vẫn làm được. Biến đổi cảm xúc: NCT có cảm xúc thất thường, dễ cáu giận hoặc có xu hướng thu mình lại. Mất hứng thú: Không còn quan tâm đến sở thích và các hoạt động hàng ngày. Rối loạn giấc ngủ biểu hiện là khó ngủ kéo dài và có dấu hiệu ăn uống kém. Lo âu quá mức là NCT thường xuyên cảm thấy lo lắng và sợ hãi một cách vô lí. Hay NCT có biểu hiện hoang tưởng là họ có những suy nghĩ nghi ngờ người thân hoặc trải qua ảo giác. Tư tưởng bi quan: Đôi khi xuất hiện ý nghĩ tuyệt vọng, thậm chí có nguy cơ tự tử. Việc nhận diện những dấu hiệu này từ sớm có thể giúp NCT nhận được sự hỗ trợ kịp thời và hiệu quả.

PV: Vì sao sức khỏe tâm thần lại đặc biệt quan trọng với NCT, thưa ông?

PGS.TS Mai Đức Thảo: Sức khỏe tâm thần đóng vai trò then chốt trong cuộc sống của NCT, không chỉ ảnh hưởng đến tinh thần mà còn tác động trực tiếp đến sức khỏe thể chất và khả năng tự lập của họ. Nâng cao chất lượng cuộc sống và khả năng tự chăm sóc: Một tinh thần minh mẫn, lạc quan giúp NCT tận hưởng cuộc sống trọn vẹn hơn, duy trì các hoạt động hàng ngày và tự chăm sóc bản thân tốt hơn. Kiểm soát bệnh nền hiệu quả hơn: Khi sức khỏe tâm thần không ổn định, các bệnh lý mạn tính như tim mạch, đái tháo đường, tai biến mạch máu não... có thể trở nặng, khiến việc điều trị trở nên khó khăn hơn. Giảm thiểu rủi ro té ngã, suy kiệt và nhập viện: Sức khỏe tâm thần kém có thể dẫn đến mất tập trung, suy giảm khả năng phối hợp, từ đó làm tăng nguy cơ té ngã, suy kiệt và phải nhập viện dài ngày. Hỗ trợ phục hồi nhanh chóng sau bệnh tật: NCT có tâm lí vững vàng, lạc quan thường có khả năng hồi phục nhanh hơn đáng kể sau các đợt bệnh cấp tính hoặc phẫu thuật, giúp họ sớm trở lại với cuộc sống bình thường. Chăm sóc sức khỏe tâm thần cho NCT chính là đầu tư vào một cuộc sống khỏe mạnh, hạnh phúc và tự chủ cho họ.

NCT được chăm sóc y tế tại Khoa Thần kinh, Bệnh viện Hữu nghị

PV: Xị ông cho biết những yếu tố nào khiến NCT dễ gặp vấn đề về sức khỏe tâm thần?

PGS.TS Mai Đức Thảo: Sức khỏe tinh thần của NCT có thể bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố đan xen, từ những thay đổi bên trong cơ thể đến các tác động từ môi trường xung quanh. Dưới đây là các nhóm nguyên nhân chính: Yếu tố sinh học: Khi về già, não bộ có thể suy giảm chức năng, ảnh hưởng đến khả năng tư duy và cảm xúc. Các bệnh lí mạn tính như tim mạch, tiểu đường, hoặc những cơn đau kéo dài cũng là gánh nặng lớn, khiến tâm trạng NCT dễ bị sa sút. Yếu tố tâm lí: Cảm giác cô đơn khi con cháu đi xa, sự mất mát người thân yêu, hay những thay đổi lớn như nghỉ hưu (khiến họ cảm thấy mất đi mục đích sống) đều có thể gây ra những sang chấn tâm lí. Đôi khi, cảm giác bị bỏ rơi cũng là nỗi lo sợ thường trực, ảnh hưởng nghiêm trọng đến tinh thần của họ.

Yếu tố xã hội: Việc thiếu đi sự hỗ trợ từ xã hội hay cộng đồng, những mâu thuẫn trong gia đình, hoặc điều kiện kinh tế khó khăn đều có thể tạo áp lực lớn, khiến NCT dễ rơi vào trạng thái căng thẳng, lo âu. Tác dụng phụ của thuốc: Một số loại thuốc được sử dụng để điều trị các bệnh lí khác có thể gây ra những tác dụng phụ không mong muốn ảnh hưởng trực tiếp đến tâm trạng và chức năng nhận thức, làm trầm trọng thêm các vấn đề sức khỏe tâm thần. Nhận biết được những yếu tố này là bước đầu tiên để chúng ta có thể hỗ trợ và chăm sóc tốt hơn cho sức khỏe tinh thần của NCT.

PV: Hiện nay, có những phương pháp nào phổ biến để điều trị cho NCT có vấn đề sức khoẻ tâm thần thưa ông?

PGS.TS Mai Đức Thảo: Việc điều trị các vấn đề tâm thần ở NCT đòi hỏi một phương pháp tiếp cận toàn diện và linh hoạt, thường kết hợp nhiều hình thức khác nhau để đạt hiệu quả tốt nhất. Dưới đây là các phương pháp điều trị phổ biến: Tâm lí trị liệu: Đây là phương pháp hiệu quả giúp NCT đối phó với các vấn đề tâm lý. Các hình thức phổ biến bao gồm tư vấn, hỗ trợ tinh thần, và đặc biệt là trị liệu nhận thức hành vi (CBT), được điều chỉnh để phù hợp với đặc điểm của NCT. CBT giúp họ nhận diện và thay đổi những suy nghĩ, hành vi tiêu cực. Điều chỉnh lối sống và sinh hoạt: Một lối sống lành mạnh đóng vai trò quan trọng trong việc cải thiện sức khỏe tâm thần. Điều này bao gồm việc duy trì dinh dưỡng hợp lí, thực hiện các hoạt động thể chất phù hợp với thể trạng, và đặc biệt là duy trì giao tiếp xã hội để tránh cảm giác cô lập, tăng cường sự gắn kết. Thuốc: Việc sử dụng thuốc cần được cân nhắc kĩ lưỡng và theo chỉ định của bác sĩ chuyên khoa. Các loại thuốc thường được sử dụng bao gồm thuốc chống trầm cảm, thuốc giảm lo âu, thuốc cải thiện giấc ngủ. Đối với NCT mắc chứng sa sút trí tuệ, các thuốc như Donepezil hoặc Memantine có thể được sử dụng để hỗ trợ chức năng nhận thức. Việc thận trọng về liều lượng là cực kỳ quan trọng do cơ thể NCT thường nhạy cảm hơn với tác dụng phụ của thuốc. Phục hồi chức năng: Phương pháp này tập trung vào việc rèn luyện trí nhớ và các hoạt động nhận thức khác nhằm duy trì và cải thiện các chức năng não bộ, đặc biệt hữu ích cho những người có dấu hiệu suy giảm nhận thức. Can thiệp và hỗ trợ gia đình: Vai trò của gia đình là vô cùng quan trọng. Việc giáo dục và hướng dẫn người thân cách chăm sóc, hỗ trợ tâm lí và thể chất cho NCT có vấn đề về sức khoẻ tâm thần sẽ giúp nâng cao hiệu quả điều trị và chất lượng cuộc sống cho người bệnh. Các phương pháp này thường được áp dụng phối hợp, tùy thuộc vào tình trạng và nhu cầu của từng NCT để mang lại kết quả tối ưu.

NCT hiện đang được chăm sóc và điều trị sức khoẻ tại khoa Thần kinh - Bệnh viện Hữu nghị

PV: Thưa ông, ông vừa đề cập đến vai trò của gia đình trong việc hỗ sức khoẻ NCT, ông có thể phân tích cụ thể hơn về tầm quan trọng của gia đình đối với chất lượng sống của NCT?

PGS.TS Mai Đức Thảo: Gia đình đóng một vai trò then chốt trong việc duy trì và cải thiện sức khỏe tâm thần của NCT. Sự hỗ trợ từ gia đình không chỉ giúp NCT cảm thấy được yêu thương mà còn là yếu tố quan trọng trong quá trình phát hiện và điều trị các vấn đề tâm lí. Đầu tiên, gia đình là những người gần gũi nhất có thể phát hiện sớm các thay đổi tâm lí, hành vi bất thường ở NCT. Những dấu hiệu như thay đổi tâm trạng, mất hứng thú với sở thích cũ, hay rút lui khỏi các hoạt động xã hội đều cần được chú ý kịp thời để có sự can thiệp sớm. Việc tạo môi trường yêu thương, chia sẻ và hạn chế cô lập là vô cùng cần thiết. Một không gian ấm áp, nơi NCT cảm thấy an toàn để bày tỏ cảm xúc và suy nghĩ, sẽ giúp họ tránh được cảm giác cô đơn và trầm cảm. Gia đình nên dành thời gian trò chuyện, lắng nghe và thể hiện sự quan tâm. Trong quá trình điều trị, vai trò của gia đình càng trở nên quan trọng hơn. Gia đình cần hỗ trợ NCT tuân thủ điều trị, bao gồm việc nhắc nhở uống thuốc đúng giờ, đúng liều lượng, và theo dõi các tác dụng phụ của thuốc. Sự đồng hành này bảo đảm hiệu quả của quá trình điều trị và giảm thiểu rủi ro, gia đình nên đồng hành cùng bác sĩ trong quá trình điều trị. Việc thường xuyên trao đổi thông tin với các chuyên gia y tế giúp gia đình hiểu rõ hơn về tình trạng của người thân, từ đó đưa ra những hỗ trợ phù hợp và hiệu quả nhất. Để nâng cao chất lượng cuộc sống và sức khỏe tinh thần cho NCT, việc áp dụng những lời khuyên sau đây là vô cùng quan trọng: Một lịch trình sinh hoạt ổn định, bao gồm giờ giấc ngủ nghỉ hợp lý và chế độ dinh dưỡng cân bằng, đóng vai trò nền tảng. Ăn uống đủ chất, hạn chế đồ ăn chế biến sẵn và đồ ngọt sẽ giúp cơ thể khỏe mạnh, từ đó tác động tích cực đến tinh thần. Khuyến khích NCT vận động thể chất là "liều thuốc" tuyệt vời cho cả cơ thể và tâm trí. Các hoạt động như đi bộ nhẹ nhàng, tập dưỡng sinh, hoặc yoga là những lựa chọn lí tưởng, giúp cải thiện tuần hoàn máu, tăng cường sự dẻo dai và giải tỏa căng thẳng. NCT nên tham gia các câu lạc bộ dành cho NCT, các buổi sinh hoạt cộng đồng hoặc đơn giản là trò chuyện với bạn bè, hàng xóm sẽ giúp họ cảm thấy kết nối, giảm bớt cảm giác cô đơn và tăng cường sự lạc quan.

Một ngôi nhà an toàn, tiện nghi và được bao bọc bởi sự yêu thương là rất cần thiết đối với NCT. Tránh để NCT trong môi trường cô lập, thiếu sự quan tâm. Gia đình là chỗ dựa tinh thần vững chắc nhất. Việc lắng nghe những tâm tư, chia sẻ gánh nặng và giảm bớt căng thẳng tâm lí cho NCT thông qua sự thấu hiểu, kiên nhẫn sẽ giúp họ cảm thấy được yêu thương, an ủi và vượt qua những khó khăn về tinh thần. Sự quan tâm và hỗ trợ của gia đình là nguồn động lực to lớn giúp NCT vượt qua những khó khăn về sức khỏe tâm thần, duy trì chất lượng cuộc sống tốt đẹp hơn.

PV: Trân trọng cảm ơn ông!