Bảo tàng nhiếp ảnh bên khu di tích Gò Đống Đa

Trong căn gác tầng hai nhà số 225A phố Đặng Tiến Đông, tôi có dịp gặp lại ông sau nhiều năm xa cách. Phạm Công Thắng là người quảng giao, chụp ảnh đẹp, từng là chủ hiệu lab in phóng ảnh, là nhà báo, nên ông quen biết với nhiều nhà báo và nghệ sĩ nhiếp ảnh tên tuổi. Ý tưởng hình thành một bảo tàng máy ảnh, máy phóng, sách ảnh, chân máy nung nấu trong ông. Ý tưởng này được nhiều nghệ sĩ nhiếp ảnh, nhiều nhà báo hưởng ứng, gửi gắm cho ông nhiều hiện vật quý, là những chiếc máy ảnh cá nhân từng cho ra đời các tác phẩm nghệ thuật. Bảo tàng Kí ức nhiếp ảnh (KUNA) được hình thành. Chủ nhân bảo tàng nhỏ này cho biết, chỉ trong thời gian ngắn ông đã sưu tập được khoảng hơn 1.000 hiện vật, trong đó có chừng 400 hiện vật là những chiếc máy ảnh, máy phóng, chân máy, sách ảnh, tác phẩm của 300 nhà báo, nghệ sĩ nhiếp ảnh tiếng tăm trong và ngoài nước, trong đó có nhiều người nổi tiếng như: Triệu Đại (cố nhiếp ảnh gia đã chụp bức ảnh Phất cờ trên nóc hầm De Casteris trong chiến thắng Điện Biên Phủ); Nick Ut (tác giả bức ảnh Em bé napalm nổi tiếng thế giới); Trần Mai Hưởng (tác giả bức ảnh xe tăng 846 tiến vào Dinh Độc lập ngày 30/4/1975); Chu Chí Thành (người chụp bộ ảnh trao trả tù binh ở Quảng Trị năm 1973 và nhiều ảnh chiến trường)…

Nhà báo, nhiếp ảnh gia Phạm Công Thắng bên chiếc máy ảnh cổ đóng bằng gỗ

Phạm Công Thắng cho biết, để bảo quản rất nhiều hiện vật, ông đã phải liên tục thiết kế lại các tủ, giá và các bảng giới thiệu một cách trang trọng. Dù tốn kém, nhưng ông vẫn quyết tâm xây dựng bộ sưu tập này cho đời sau và khẳng định, con gái ông sẽ là người kế tục. Người xem sẽ được chiêm ngưỡng những hiện vật có giá trị, ví như chiếc máy ảnh cổ đóng bằng gỗ, lắp ống kính Đức hiệu Schneider - Kreuznach, được nhà sáng chế người Hoa tên là Tô Viên Ký chế tạo tại Sài Gòn, rồi được một vị quan ba người Pháp, đóng đồn tại Sơn Tây mua để chụp ảnh cho binh lính vào năm 1950. Sau năm 1954 máy được người giữ kho trong đồn lưu giữ. Đến tháng 6/2023, nhà nhiếp ảnh Đặng Ngọc Thái được tặng, sau đó mang tặng lại cho bảo tàng KUNA trưng bày.

Trong khuôn viên chỉ hơn 20m2, nhưng được bầy trí rất gọn gàng, có tính khoa học

Hay như chiếc máy quay phim hiệu Bell&Howell của Mỹ, sản xuất vào những năm 1930, được ông Nguyễn Thanh Tùng, nguyên Chủ nhiệm chương trình phát thanh Câu lạc bộ những người cao tuổi của ĐàiTiếng nói Việt Nam tặng. Chiếc máy từng quay một số đoạn phim về chiến dịch Thu Đông năm 1947, cũng như một số hình ảnh về Hồ Chủ tịch trong chiến dịch Biên Giới năm 1950. Chiếc máy ảnh kĩ thuật số Nikon D200 của ông Trần Lam, nguyên Phó Chủ tịch UBND tỉnh Kiên Giang. Là nghệ sĩ nhiếp ảnh nổi tiếng, ông Trần Lam đã dùng thiết bị này để chụp bức ảnh Lăng Bác với tựa đề “Mặt trời trong Lăng sáng tỏa”, được Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết kí lưu bút, một doanh nghiệp mua với giá 1 triệu USD. Số tiền này ông Trần Lam dùng để thực hiện 500 ca phẫu thuật cho trẻ em bị bệnh tim bẩm sinh.

Nghệ sĩ nhiếp ảnh Hoàng Kim Đáng, nguyên chuyên viên Vụ Văn hóa Văn nghệ, Ban Tuyên giáo Trung ương hiến tặng chiếc máy Pentax mà ông đã dùng chụp những nhân vật lịch sử, những người nổi tiếng như Đại tướng Võ Nguyên Giáp, nhạc sĩ Văn Cao, nhà văn Nguyễn Tuân, nhà nhiếp ảnh Võ An Ninh… Nghệ sĩ nhiếp ảnh Bằng Lâm, nguyên cán bộ Bộ Tư lệnh Hải quân đóng góp cho KUNA chiếc máy ảnh của Đức, hiệu Rolleicord chụp phim cỡ 6cm x 6cm, mà ông đã 8 lần đem máy ghi nhiều hình ảnh có giá trị tư liệu, nghệ thuật tại quần đảo Trường Sa.

Một góc trong bảo tàng Kí ức nhiếp ảnh

Nghệ sĩ nhiếp ảnh chuyên về ảnh nude Nguyễn Thái Phiên đem đến bảo tàng chiếc Nikon F801s, từng chụp nhiều người mẫu khoả thân, nhiều tác phẩm đã in trong sách ảnh nude “Miền cổ tích”. Nikon F801s là chiếc máy lên phim tự động sản xuất từ năm 1988, được nhiều người chụp ảnh Việt Nam ưa chuộng. Gây chú ý đặc biệt là chiếc máy ảnh Zenit gắn kèm ống kính tê lê Tair 300mm nom như khẩu súng, được sản xuất ở Liên Xô (cũ) cuối những năm 1960. Người chụp có thể cầm máy như cầm súng, với báng tì vào vai cho khỏi rung và bóp cò để chụp ảnh như bắn súng. Ông Thắng mua bộ máy này của nghệ sĩ nhiếp ảnh, nhà nghiên cứu phê bình lí luận nhiếp ảnh Vũ Huyến, nguyên Phó Chủ tịch Hội Nghệ sĩ nhiếp ảnh Việt Nam, khi ông Huyến mang về từ Liên Xô (cũ). Sau khi dùng tác nghiệp trong nhiều năm, nay ông Thắng đưa “súng” vào bảo tàng. Ngoài rất nhiều loại đèn, chân máy, vỏ máy, thiết bị tráng phim, làm ảnh trong bảo tàng máy ảnh của ông Thắng còn có rất nhiều sách, ảnh của các nhà nhiếp ảnh hiến tặng…

Ông Phạm Công Thắng cho biết, bảo tàng nhỏ của ông đã được Tổ chức Kỉ lục Việt Nam (VietKings) cấp bằng kỉ lục, với nội dung: “Không gian lưu giữ và trưng bày bộ sưu tập kỉ vật, hiện vật của ngành nhiếp ảnh do các cá nhân, đơn vị trong và ngoài nước trao tặng với số lượng nhiều nhất tại Việt Nam”.