Ẩn họa từ việc hàng triệu người Vũ Hán di chuyển trước lệnh phong tỏa

Vài tuần sau khi có những báo cáo đầu tiên về một loại virus mới bí ẩn xuất hiện ở Vũ Hán, hàng triệu người đã rời khỏi thành phố này, chen chúc trên những chuyến xe buýt, tàu điện và máy bay, khi cả đất nước bước vào kì Xuân vận.

Năm triệu người đã đi đâu?

Chính quyền trung ương bắt đầu phong tỏa thành phố vào ngày 23/1, nhưng có vẻ lúc đó đã quá muộn. Phát biểu trước các phóng viên sau lệnh phong tỏa, Thị trưởng Chu Tiên Vượng ước tính đã có khoảng 5 triệu người khỏi thành phố.

Câu hỏi lớn nhất là, những người này đã đi đâu.

Sử dụng dữ liệu bản đồ của Baidu để phân tích, hãng tin AP phát hiện rằng trong vòng 2 tuần trước khi Vũ Hán bị phong tỏa, gần 70% các chuyến đi ra khỏi thành phố là để tới các địa điểm bên trong tỉnh Hồ Bắc. 14% những chuyến đi khác kết thúc ở các tỉnh lân cận là Giang Tô, Hồ Nam, Hà Nam và An Huy. Gần 2% di chuyển xuống phía Nam đến tỉnh Quảng Đông và những chuyến đi còn lại được thực hiện tới khắp đất nước.

Tính ở ngoài tỉnh Hồ Bắc, Trùng Khánh là điểm đến của nhiều chuyến đi từ Vũ Hán nhất. Dữ liệu đi lại này cũng hợp lí nếu so sánh với thống kê về sự lây lan sớm của virus. Phần lớn các trường hợp nhiễm mới và tử vong diễn ra bên trong tỉnh Hồ Bắc. Tiếp theo là số lượng lớn các ca nhiễm ở miền trung - các tỉnh xung quanh Hồ Bắc. Và cuối cùng là các ổ dịch nhỏ hơn tại Trùng Khánh, Bắc Kinh và Thượng Hải.

Dữ liệu công khai của Baidu cho thấy các chuyến đi theo tỉ lệ, không phải số lượng tuyệt đối và không bao gồm các chuyến đi của những người không sử dụng điện thoại di động, hoặc không sử dụng ứng dụng dựa trên dịch vụ định vị của Baidu.

Tuy nhiên, với tính chất phổ quát của nó, các quan chức y tế công cộng và các nhà nghiên cứu đã sử dụng dữ liệu bản đồ kiểu này trong nhiều năm để dự báo khả năng lây nhiễm của bệnh.

Điều gì sẽ xảy ra khi mọi người quay lại làm việc?

Các nhà nghiên cứu của WorldPop phát hiện ra rằng việc đi ra khỏi Vũ Hán thường trở nên rầm rộ vào vài tuần trước Tết Nguyên đán. Dựa trên các mô hình di chuyển trước đây, họ đã xác định 18 thành phố có nguy cơ cao ở Trung Quốc, những nơi đón nhận nhiều người từ Vũ Hán nhất trong giai đoạn này. Tuy nhiên cũng lưu ý rằng, tất cả những mô hình này được xây dựng trên dữ liệu trước ngày 23/1 và khách du lịch có thể di chuyển tới nơi khác sau khi lệnh phong tỏa được ban hành.

Theo phân tích của WorldPop, các điểm đến hàng đầu bên ngoài Trung Quốc có rủi ro cao là Thái Lan, Nhật Bản, Hong Kong, Đài Loan, Hàn Quốc, Mỹ, Malaysia, Singapore...

Trường hợp đầu tiên nhiễm virus bên ngoài Trung Quốc được báo cáo hôm 13/1 ở Thái Lan, 2 ngày sau đó đến lượt Nhật Bản - quốc gia có nguy cơ cao nhất theo phân tích của World Pop. Trong vòng 10 ngày kể từ khi Vũ Hán bị phong tỏa, virus đã lang sang hơn 20 quốc gia. Chín trong số 10 quốc gia có nhiều chuyến bay kết nối với các thành phố có nguy cơ cao ở đại lục, cũng là các nước có nhiều ca nhiễm virus nhất.

Điều gì sẽ xảy ra sau đợt di chuyển thứ 2 trong kì Xuân vận, khi hàng trăm triệu người sẽ trở lại các thành phố lớn để làm việc. Chính phủ đã kéo dài kì nghỉ, dự kiến kết thúc hôm 30/1, tới ngày 10/2, nhưng các tuyến xe buýt liên tỉnh tới Bắc Kinh và Thượng Hải vẫn phải dừng hoạt động, khiến các siêu đô thị này giờ đây như bị “hôn mê"”.