Về làng tảo mộ nghênh Xuân

Theo phong tục cổ truyền ở nước ta, hàng năm thường có lễ tảo mộ vào tháng 3 âm lịch, là dịp để con cháu tưởng niệm và tỏ lòng tri ân các bậc sinh thành. Thế nhưng ở làng Minh Lệ (tỉnh Quảng Bình) lại có tục tổ chức tảo mộ vào tháng Chạp cuối năm…

Nhiều địa phương chọn ngày tảo mộ vào tiết Thanh minh (tháng 3 âm lịch), như cụ Nguyễn Du viết trong truyện Kiều: “Thanh minh trong tiết tháng ba /Lễ là tảo mộ, hội là đạp thanh”. Thế nhưng ở không ít địa phương lễ tảo mộ lại được tổ chức vào tháng Chạp (trước Tết Nguyên đán), để cho con cháu ở quê cũng như đi làm ăn xa về quê ăn tết, thì đi tảo mộ đón Tết, mời các cụ tiên tổ về ăn tết với cháu con.

Tảo mộ là sửa sang các ngôi mộ của tổ tiên, ông bà cho được sạch sẽ, khang trang, như chúng ta thường sửa sang nhà cửa để nghênh xuân… Ngày trước, mọi người mang theo xẻng, cuốc để rẫy hết cỏ dại, đắp lại nấm mồ cho đầy đặn để tránh các loài rắn, chuột đào hang, làm tổ. Bây giờ hầu hết là mộ xây nên thường chỉ quét dọn và nhổ cỏ. Sau đó, người ta thắp hương, đốt vàng mã, đặt thêm bó hoa lên mộ. Một trong những làng quê tổ chức tảo mộ vào tháng Chạp cuối năm cũ để đón năm mới tết về, xuân đến, là làng Minh Lệ, thị xã Ba Đồn, tỉnh Quảng Bình. Nhà thơ Hoàng Gia Cương năm nay đã 80 tuổi, vừa về quê tảo mộ Tổ tiên trở về Hà Nội. Ông kể với tôi không khí ngày tả mộ đông vui ở quê ông.

Mộ Thành hoàng làng Minh Lệ
Mộ Thành hoàng làng Minh Lệ

..."Ngày tảo mộ, khu nghĩa địa trở nên đông đúc và nhộn nhịp khác thường. Những người quanh năm đi làm ăn xa cũng thường trở về vào dịp này để tảo mộ gia tiên và sum họp với gia đình, lễ tảo mộ trước tết trở thành những ngày đặc biệt ngày hội lớn của làng tôi. Quê tôi nói chung và ở làng tôi - làng Minh Lệ nói riêng, tảo mộ tiếng địa phương gọi là xủi mả, hàng năm được tổ chức vào đầu tháng Chạp âm lịch để các bậc tiền nhân chuẩn bị nghênh xuân. Từ xa xưa đã có câu: “Mồng một thì xủi mả làng, mồng hai mả họ, mồng ba xủi mả bọ mình!” (tiếng Quảng Bình gọi cha mẹ là bọ mạ). Thời xưa các cụ tảo mộ vẫn làm theo lịch này. Ngày mồng một tháng Chạp là tảo mộ vị Thành hoàng làng, ngày mồng hai tảo mộ các vj Thần Tổ của bốn dòng họ chính trong làng, từ mồng ba dành cho các chi họ và các gia đình, thường làm xong trước ngày cúng ông Công ông Táo về trời. Ngày nay vì nhiều con cháu bận công tác và làm ăn xa nên có sự linh động hơn. Ngày mồng một mọi người đều tham gia tảo mộ vị Thành hoàng làng là Đức Thành Lồi Thượng tướng quân Trương Hy Trọng (1404-1493). Tiếp đến là tảo mộ các vị Thần Tổ bốn dòng họ chính Trương, Nguyễn, Hoàng, Trần vốn là các vị tướng bên cạnh Đức Thành hoàng, những người có công đánh dẹp giặc Lồi (Chiêm Thành), được vua cấp đất khai phá lập ấp từ xa xưa (thế kỷ 15). Sau khi xong các việc này thì tất cả kéo về tập trung tại đình làng (một di tích lịch sử, xây dựng từ năm 1464) để làm lễ cúng giỗ. Mọi năm hàng trăm người từ mọi miền đất nước và cả những người ly hương từ nhiều nước trên khắp thế giới về đây tụ họp. Thành thông lệ, ai cũng coi ngày này là ngày quan trọng nhất trong năm nên luôn cố tìm mọi cách để được về đoàn tụ. Ngày tảo mộ đã trở thành ngày hội trọng đại nhất trong năm của làng. Ngày tết Nguyên đán tuy gọi là ngày sum họp nhưng người về ít hơn hẳn. Năm nay do ảnh hưởng của dịch cúm Covid nên người về tuy có ít hơn mọi năm nhưng cũng tới trên trăm. Bản thân tôi tuy chân đi khấp khiểng nhưng cũng đã cố về để viếng mộ tổ tiên ông bà cha mẹ và để có dịp gặp gỡ bà con họ hàng và bè bạn.

Sau phần tế lễ, Ban tổ chức trịnh trọng giới thiệu những người có mặt gồm các bậc cao niên, những người có công với cách mạng, với địa phương, các vị chức sắc, các nhà khoa học, nhà văn hóa … Đặc biệt lần này làng chúc mừng một cụ là người đầu tiên của làng lên tuổi bách niên. Ông cụ này cũng là người đầu tiên của địa phương tham gia hoạt động cách mạng từ trước năm 1945 rồi trở thành một cán bộ cao cấp, nay nghỉ hưu nơi xa và vì sức yếu nên không về được. Lần lượt mọi người vào thắp hương khấn niệm. Đứng trước bàn thờ khói hương nghi ngút, tôi chợt nhớ lại một kỷ niệm xa xưa thời niên thiếu ở làng và những lần về quê tảo mộ. Lần về quê xủi mả năm nay, sau buổi tập trung ở đình làng, mọi người tản mát về theo từng nhánh, đi xủi mả các ngôi mộ thuộc chi họ mình, gia đình mình. Nghĩa trang chi họ tôi từ sau thời kỳ theo “phong trào Quỳnh Lưu” dành đất cho nông nghiệp vào thập kỷ 80 thế kỷ trước đã chuyển qua bải đất bên kia sông, nên chúng tôi phải thuê đò. Con sông Nan (một nhánh của sông Gianh, cũng chính là ranh giới chia cắt hai miền thời Trịnh-Nguyễn phân tranh) nước xanh ngăn ngắt chảy giữa hai rặng bần xanh biếc. Tôi vốc một ngụm nước nếm lại cái vị mằn mặn quen thuộc thuở ấu thơ, nơi tôi thường bơi lội và mò cua bắt cá. Khu mộ chi họ Hoàng gốc Mạc của chúng tôi đây rồi, vẫn đơn sơ, bé nhỏ như từ hồi mới chuyển qua, chưa có điều kiện xây dựng lại. Cụ Tổ của chúng tôi vốn là một Hoàng tử triều Mạc (tôi là hậu duệ đời thứ 9 của cụ) đã chạy vào đây định cư để tránh nhà Lê-Trịnh truy bức. Chúng tôi cùng nhau dọn dẹp, cùng nhau thắp hương và khấn nguyện trước các bậc Tiên Tổ thân thương. Tôi nghe như trong đầu có tiếng rì rầm rất lạ, phải chăng là Tiên Tổ nhắn lời? Những khu mộ bên cạnh cũng đang tấp nập người ra kẻ vào xủi mả. Chúng tôi trở lại bên làng và tiếp tục xủi mả ở khu lăng mộ ông bà, cha mẹ và anh cả tôi…

Khu mộ của gia tộc họ Hoàng ở làng Minh Lệ
Khu mộ của gia tộc họ Hoàng ở làng Minh Lệ

Buổi xủi mả đã xong, mọi người trở về từ đường, về trước bàn thờ gia tiên làm lễ cúng giỗ và cùng thụ lộc như một cuộc liên hoan nối kết nghĩa tình thân thuộc. Vì trong làng mọi người thường có quan hệ họ hàng đan chéo nên mỗi người thường tham gia nhiều nhóm xủi mả và dự nhiều cuộc cúng giỗ khác nhau trong ngày vì vậy ai cũng no nê, cũng ngà ngà men bia rượu. Vui, thật vui. Đúng là ngày lễ hội tưng bừng!"

Nhà thơ Hoàng Gia Cương nói rằng, ông là con trai út trong gia đình, Tết này cũng đã ở tuổi bát niên, nhưng còn sức khỏe thì vẫn mong năm nào cũng được về quê tảo mộ tổ tiên. Anh em gia đình, họ hàng gặp nhau cuối năm nay, hẹn năm sau lại cùng về tảo mộ.

Nghiêm Thị Hằng (Ghi theo lời kể của ông Hoàng Gia Cương)

Tin liên quan

Cùng chuyên mục

Dừng tổ chức Ngày hội văn hóa các dân tộc vùng Tây Nguyên lần thứ I

Dừng tổ chức Ngày hội văn hóa các dân tộc vùng Tây Nguyên lần thứ I

Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VH-TT&DL) vừa có văn bản về việc tạm dừng thời gian tổ chức Ngày hội văn hóa, thể thao và du lịch các dân tộc vùng Tây Nguyên lần thứ I tại tỉnh Kon Tum, năm 2021.
Hương sắc, một miền thơ…

Hương sắc, một miền thơ…

Đại hội tổng kết nhiệm kì CLB Thơ Hương sắc (thuộc Hội Người cao tuổi) xã Phú Hòa, huyện Lương Tài, tỉnh Bắc Ninh diễn ra trong không khí thân thiện, ấm áp nghĩa tình. Ngày nghỉ cuối tuần mà có đông đủ quan khách từ CLB thơ của huyện, lãnh đạo cấp ủy, chính quyền, các ngành đoàn thể xã, Chi hội Người cao tuổi các thôn. Đặc biệt, đại diện các CLB một số xã lân cận cũng về chung vui, góp thêm những vần thơ bay bổng để đại hội thực sự trở thành ngày hội của những người yêu thơ nơi đây.
Nhạc sĩ Hoàng Hà và ca khúc “Đất nước trọn niềm vui”

Nhạc sĩ Hoàng Hà và ca khúc “Đất nước trọn niềm vui”

Đọc lại mấy trang nhật kí của những ngày cách đây 46 năm, tôi bồi hồi xúc động, xen lẫn niềm vui khó tả. Dạo đó Ban Biên tập Văn nghệ của Đài Tiếng nói Việt Nam ở 45 phố Bà Triệu, TP Hà Nội, trên tầng 3.
Niềm vui lúc “xế chiều” của ni cô Diệu Huyền

Niềm vui lúc “xế chiều” của ni cô Diệu Huyền

Sau 21 năm trời xa vắng, năm 1975, cô tôi, bà Bùi Thị Xuân (thường gọi là bà Lượng- gọi theo tên chồng) về thăm quê. Nhiều người trong làng nhìn bà với con mắt lạnh nhạt, có người quay mặt đi, vì họ cho bà là kẻ theo địch vào Nam năm 1954. Lòng tự trọng của bà bị xúc phạm, nỗi oan như xé ruột nhưng không ai thanh minh cho cô (!), Với tôi cô không chỉ là họ hàng thân thiết, mà còn là ân nhân; cô từng nuôi tôi ăn học. Trước hoàn cảnh của cô, tôi ái ngại vô cùng...
Điểm hẹn của đam mê…

Điểm hẹn của đam mê…

Cơn mưa tầm tã đầu giờ sáng không ngăn cản nổi những sắc váy dạ hội rực rỡ lung linh khán phòng nhà thi đấu đa năng tỉnh Bắc Ninh. “Hội thi Giao lưu khiêu vũ người trung - cao tuổi tỉnh Bắc Ninh” không chỉ thu hút các cặp vũ công đầu bạc mà còn dành cho các lứa tuổi thấp hơn…

Tin khác

Tăng cường hợp tác văn hóa giữa Việt Nam và Pháp

Tăng cường hợp tác văn hóa giữa Việt Nam và Pháp
Sáng 26/4, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nguyễn Văn Hùng đã có buổi tiếp xã giao Đại sứ Pháp - ông Nicolas Warnery. Tham dự còn có Cục trưởng Cục Hợp tác quốc tế Nguyễn Phương Hoà; lãnh đạo Tổng cục Du lịch, Tổng cục Thể dục Thể thao, Văn phòng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch. Về phía Đại sứ quán Pháp tại Việt Nam còn có ông Etienne Rolland-Piegue, Tham tán Văn hoá và hợp tác Đại sứ quán Pháp.

Tuần văn hóa, du lịch Điện Biên tại Hà Nội năm 2021

Tuần văn hóa, du lịch Điện Biên tại Hà Nội năm 2021
UBND tỉnh Điện Biên vừa có văn bản chỉ đạo về chủ trương tổ chức Tuần Văn hóa, Du lịch Điện Biên tại Hà Nội trong năm 2021.

Tháo gỡ khó khăn chuẩn bị cho đăng cai tổ chức SEA Games 31

Tháo gỡ khó khăn chuẩn bị cho đăng cai tổ chức SEA Games 31
Sáng 23/4 tại trụ sở Bộ VHTTDL, Đoàn giám sát của Uỷ ban Văn hoá, Giáo dục, Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng (VH,GD,TN,TN&NĐ) của Quốc hội đã có buổi làm việc với Bộ VHTTDL về việc giám sát công tác chuẩn bị tổ chức SEA Games 31 và ASEAN Para Games 11.

Chùa Liên Trì phát huy những giá trị văn hóa Phật giáo Việt Nam

Chùa Liên Trì phát huy những giá trị văn hóa Phật giáo Việt Nam
Thời đại toàn cầu hóa đã thâu ngắn khoảng cách địa dư giữa các châu lục. Tuy nhiên, điều vi diệu trong tín ngưỡng của đạo Phật là hòa nhập nhưng không hòa tan. Đặc trưng riêng của Phật giáo ở nước ta là sự kết hợp hài hòa giữa văn hóa Phật giáo với văn hóa bản địa, tạo nên sắc thái đặc thù của đạo Phật tại Việt Nam, tiêu biểu là từ thiện và giáo dục. Bạn sẽ cảm nhận tinh thần ấy nếu một lần viếng chùa Liên Trì tại thành phố biển Vũng Tàu.

Ngày văn hóa các dân tộc Việt Nam Nơi gặp gỡ và hội tụ của 54 dân tộc anh em

Ngày văn hóa các dân tộc Việt Nam Nơi gặp gỡ và hội tụ của 54 dân tộc anh em
Diễn ra từ ngày 16 đến 19/4, các hoạt động chào mừng Ngày Văn hóa các dân tộc Việt Nam năm 2021 (19/4) tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam (Đồng Mô, thị xã Sơn Tây, Hà Nội) là dịp để đồng bào các dân tộc giao lưu, giới thiệu các giá trị văn hóa đặc sắc. Đây thật sự là ngôi nhà chung của 54 dân tộc anh em trên đất nước Việt Nam, góp phần tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân tộc và lan tỏa các giá trị văn hóa cộng đồng.

Hơn 100 diễn viên tham gia “Tài năng xiếc toàn quốc 2021”

Hơn 100 diễn viên tham gia  “Tài năng xiếc toàn quốc 2021”
Chiều 19/4, Cục Nghệ thuật biểu diễn (Bộ VH-TT&DL), Hội nghệ sĩ sân khấu Việt Nam, Liên đoàn Xiếc Việt Nam đã tổ chức buổi gặp gỡ báo chí cuộc thi “Tài năng Xiếc toàn quốc 2021”.
Xem thêm
Việt Nam có gì mà liên tiếp “ẵm” những giải thưởng du lịch nổi danh thế giới?

Việt Nam có gì mà liên tiếp “ẵm” những giải thưởng du lịch nổi danh thế giới?

Những năm gần đây, Việt Nam đã khiến thế giới ngỡ ngàng khi đĩnh đạc sánh vai với các điểm đến tầm cỡ quốc tế trong các giải thưởng danh ...
Hà Nội thực hiện nghiêm các quy định thời gian khách lưu trú cách li

Hà Nội thực hiện nghiêm các quy định thời gian khách lưu trú cách li

Sở Du lịch Hà Nội vừa gửi văn bản tới các đơn vị, doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân kinh doanh dịch vụ du lịch trên địa bàn Thành phố ...
TP. Hồ Chí Minh: Kinh tế cảng biển và đô thị biển du lịch

TP. Hồ Chí Minh: Kinh tế cảng biển và đô thị biển du lịch

Rừng ngập mặn Cần Giờ không chỉ đóng góp vào việc bảo tồn đa dạng cảnh quan, hệ sinh thái mà còn thúc đẩy phát triển kinh tế. Bởi vậy, ...
Mục tiêu 6 điểm của đội tuyển Việt Nam hoàn toàn khả thi

Mục tiêu 6 điểm của đội tuyển Việt Nam hoàn toàn khả thi

Đội tuyển Việt Nam đặt mục tiêu giành từ 4-6 điểm trong 3 trận đấu còn lại tại Vòng loại thứ hai World Cup 2022 khu vực Châu Á.
HLV Park Hang-seo điều chỉnh danh sách tập trung U22 Việt Nam

HLV Park Hang-seo điều chỉnh danh sách tập trung U22 Việt Nam

Huấn luyện viên Park Hang-seo có sự điều chỉnh danh sách tập trung của Đội tuyển U22 Việt Nam sau 2 ngày công bố.
California Fitness & Yoga đặt mục tiêu xác lập kỉ lục thế giới tại Việt Nam

California Fitness & Yoga đặt mục tiêu xác lập kỉ lục thế giới tại Việt Nam

Vừa qua, thương hiệu thể dục thể hình California Fitness & Yoga, thuộc tập đoàn FLG Việt Nam, hôm nay chính thức công bố mục tiêu thiết lập kỉ lục ...
Dòng sông tuổi thơ

Dòng sông tuổi thơ

Trong cuộc đời mỗi con người, ai cũng phải trải qua những buồn vui, sóng gió đẩy đưa... Sông quê hương vẫn nằm đó, lắng nghe tiếng đổi thay của ...
Bà nội

Bà nội

Buổi chiều, bố đi làm về. Vào bàn ăn, vừa mở lồng bàn, bố đã reo: Trời! Bà cho cả nhà ăn những gì mà trông đã thấy ngon thế ...
Cô nàng i ngắn

Cô nàng i ngắn

Chuyến đi cao nguyên đá Đồng Văn của tôi lần ấy hoàn toàn ngẫu hứng. Nó được hình thành khi tôi ghé thăm anh bạn thân đang công tác tại ...
Triệu Lệ Dĩnh - Phùng Thiệu Phong ly hôn

Triệu Lệ Dĩnh - Phùng Thiệu Phong ly hôn

Cặp đôi Triệu Lệ Dĩnh, Phùng Thiệu Phong vừa ly dị sau 3 năm kết hôn. Thông tin cặp sao ly hôn đang gây xôn xao làng giải trí xứ ...
Nhà thơ Hoàng Nhuận Cầm qua đời

Nhà thơ Hoàng Nhuận Cầm qua đời

Nhà thơ Hoàng Nhuận Cầm vừa đột ngột qua đời chiều 20/4, tại Hà Nội, thọ 69 tuổi.
S-Generation là dự án gì mà mà khiến loạt sao cùng góp mặt trong MV còn Quang Đăng tức tốc biên đạo “Vũ điệu hồi sinh”?

S-Generation là dự án gì mà mà khiến loạt sao cùng góp mặt trong MV còn Quang Đăng tức tốc biên đạo “Vũ điệu hồi sinh”?

Trong chương trình “Bữa trưa vui vẻ” phát sóng hồi đầu tháng 4, hai nghệ sĩ khách mời là divo Tùng Dương và biên đạo múa Quang Đăng đã có ...
Phiên bản di động