Về làng tảo mộ nghênh Xuân

Theo phong tục cổ truyền ở nước ta, hàng năm thường có lễ tảo mộ vào tháng 3 âm lịch, là dịp để con cháu tưởng niệm và tỏ lòng tri ân các bậc sinh thành. Thế nhưng ở làng Minh Lệ (tỉnh Quảng Bình) lại có tục tổ chức tảo mộ vào tháng Chạp cuối năm…

Nhiều địa phương chọn ngày tảo mộ vào tiết Thanh minh (tháng 3 âm lịch), như cụ Nguyễn Du viết trong truyện Kiều: “Thanh minh trong tiết tháng ba /Lễ là tảo mộ, hội là đạp thanh”. Thế nhưng ở không ít địa phương lễ tảo mộ lại được tổ chức vào tháng Chạp (trước Tết Nguyên đán), để cho con cháu ở quê cũng như đi làm ăn xa về quê ăn tết, thì đi tảo mộ đón Tết, mời các cụ tiên tổ về ăn tết với cháu con.

Tảo mộ là sửa sang các ngôi mộ của tổ tiên, ông bà cho được sạch sẽ, khang trang, như chúng ta thường sửa sang nhà cửa để nghênh xuân… Ngày trước, mọi người mang theo xẻng, cuốc để rẫy hết cỏ dại, đắp lại nấm mồ cho đầy đặn để tránh các loài rắn, chuột đào hang, làm tổ. Bây giờ hầu hết là mộ xây nên thường chỉ quét dọn và nhổ cỏ. Sau đó, người ta thắp hương, đốt vàng mã, đặt thêm bó hoa lên mộ. Một trong những làng quê tổ chức tảo mộ vào tháng Chạp cuối năm cũ để đón năm mới tết về, xuân đến, là làng Minh Lệ, thị xã Ba Đồn, tỉnh Quảng Bình. Nhà thơ Hoàng Gia Cương năm nay đã 80 tuổi, vừa về quê tảo mộ Tổ tiên trở về Hà Nội. Ông kể với tôi không khí ngày tả mộ đông vui ở quê ông.

Mộ Thành hoàng làng Minh Lệ
Mộ Thành hoàng làng Minh Lệ

..."Ngày tảo mộ, khu nghĩa địa trở nên đông đúc và nhộn nhịp khác thường. Những người quanh năm đi làm ăn xa cũng thường trở về vào dịp này để tảo mộ gia tiên và sum họp với gia đình, lễ tảo mộ trước tết trở thành những ngày đặc biệt ngày hội lớn của làng tôi. Quê tôi nói chung và ở làng tôi - làng Minh Lệ nói riêng, tảo mộ tiếng địa phương gọi là xủi mả, hàng năm được tổ chức vào đầu tháng Chạp âm lịch để các bậc tiền nhân chuẩn bị nghênh xuân. Từ xa xưa đã có câu: “Mồng một thì xủi mả làng, mồng hai mả họ, mồng ba xủi mả bọ mình!” (tiếng Quảng Bình gọi cha mẹ là bọ mạ). Thời xưa các cụ tảo mộ vẫn làm theo lịch này. Ngày mồng một tháng Chạp là tảo mộ vị Thành hoàng làng, ngày mồng hai tảo mộ các vj Thần Tổ của bốn dòng họ chính trong làng, từ mồng ba dành cho các chi họ và các gia đình, thường làm xong trước ngày cúng ông Công ông Táo về trời. Ngày nay vì nhiều con cháu bận công tác và làm ăn xa nên có sự linh động hơn. Ngày mồng một mọi người đều tham gia tảo mộ vị Thành hoàng làng là Đức Thành Lồi Thượng tướng quân Trương Hy Trọng (1404-1493). Tiếp đến là tảo mộ các vị Thần Tổ bốn dòng họ chính Trương, Nguyễn, Hoàng, Trần vốn là các vị tướng bên cạnh Đức Thành hoàng, những người có công đánh dẹp giặc Lồi (Chiêm Thành), được vua cấp đất khai phá lập ấp từ xa xưa (thế kỷ 15). Sau khi xong các việc này thì tất cả kéo về tập trung tại đình làng (một di tích lịch sử, xây dựng từ năm 1464) để làm lễ cúng giỗ. Mọi năm hàng trăm người từ mọi miền đất nước và cả những người ly hương từ nhiều nước trên khắp thế giới về đây tụ họp. Thành thông lệ, ai cũng coi ngày này là ngày quan trọng nhất trong năm nên luôn cố tìm mọi cách để được về đoàn tụ. Ngày tảo mộ đã trở thành ngày hội trọng đại nhất trong năm của làng. Ngày tết Nguyên đán tuy gọi là ngày sum họp nhưng người về ít hơn hẳn. Năm nay do ảnh hưởng của dịch cúm Covid nên người về tuy có ít hơn mọi năm nhưng cũng tới trên trăm. Bản thân tôi tuy chân đi khấp khiểng nhưng cũng đã cố về để viếng mộ tổ tiên ông bà cha mẹ và để có dịp gặp gỡ bà con họ hàng và bè bạn.

Sau phần tế lễ, Ban tổ chức trịnh trọng giới thiệu những người có mặt gồm các bậc cao niên, những người có công với cách mạng, với địa phương, các vị chức sắc, các nhà khoa học, nhà văn hóa … Đặc biệt lần này làng chúc mừng một cụ là người đầu tiên của làng lên tuổi bách niên. Ông cụ này cũng là người đầu tiên của địa phương tham gia hoạt động cách mạng từ trước năm 1945 rồi trở thành một cán bộ cao cấp, nay nghỉ hưu nơi xa và vì sức yếu nên không về được. Lần lượt mọi người vào thắp hương khấn niệm. Đứng trước bàn thờ khói hương nghi ngút, tôi chợt nhớ lại một kỷ niệm xa xưa thời niên thiếu ở làng và những lần về quê tảo mộ. Lần về quê xủi mả năm nay, sau buổi tập trung ở đình làng, mọi người tản mát về theo từng nhánh, đi xủi mả các ngôi mộ thuộc chi họ mình, gia đình mình. Nghĩa trang chi họ tôi từ sau thời kỳ theo “phong trào Quỳnh Lưu” dành đất cho nông nghiệp vào thập kỷ 80 thế kỷ trước đã chuyển qua bải đất bên kia sông, nên chúng tôi phải thuê đò. Con sông Nan (một nhánh của sông Gianh, cũng chính là ranh giới chia cắt hai miền thời Trịnh-Nguyễn phân tranh) nước xanh ngăn ngắt chảy giữa hai rặng bần xanh biếc. Tôi vốc một ngụm nước nếm lại cái vị mằn mặn quen thuộc thuở ấu thơ, nơi tôi thường bơi lội và mò cua bắt cá. Khu mộ chi họ Hoàng gốc Mạc của chúng tôi đây rồi, vẫn đơn sơ, bé nhỏ như từ hồi mới chuyển qua, chưa có điều kiện xây dựng lại. Cụ Tổ của chúng tôi vốn là một Hoàng tử triều Mạc (tôi là hậu duệ đời thứ 9 của cụ) đã chạy vào đây định cư để tránh nhà Lê-Trịnh truy bức. Chúng tôi cùng nhau dọn dẹp, cùng nhau thắp hương và khấn nguyện trước các bậc Tiên Tổ thân thương. Tôi nghe như trong đầu có tiếng rì rầm rất lạ, phải chăng là Tiên Tổ nhắn lời? Những khu mộ bên cạnh cũng đang tấp nập người ra kẻ vào xủi mả. Chúng tôi trở lại bên làng và tiếp tục xủi mả ở khu lăng mộ ông bà, cha mẹ và anh cả tôi…

Khu mộ của gia tộc họ Hoàng ở làng Minh Lệ
Khu mộ của gia tộc họ Hoàng ở làng Minh Lệ

Buổi xủi mả đã xong, mọi người trở về từ đường, về trước bàn thờ gia tiên làm lễ cúng giỗ và cùng thụ lộc như một cuộc liên hoan nối kết nghĩa tình thân thuộc. Vì trong làng mọi người thường có quan hệ họ hàng đan chéo nên mỗi người thường tham gia nhiều nhóm xủi mả và dự nhiều cuộc cúng giỗ khác nhau trong ngày vì vậy ai cũng no nê, cũng ngà ngà men bia rượu. Vui, thật vui. Đúng là ngày lễ hội tưng bừng!"

Nhà thơ Hoàng Gia Cương nói rằng, ông là con trai út trong gia đình, Tết này cũng đã ở tuổi bát niên, nhưng còn sức khỏe thì vẫn mong năm nào cũng được về quê tảo mộ tổ tiên. Anh em gia đình, họ hàng gặp nhau cuối năm nay, hẹn năm sau lại cùng về tảo mộ.

Nghiêm Thị Hằng (Ghi theo lời kể của ông Hoàng Gia Cương)

Tin liên quan

Cùng chuyên mục

Xung quanh việc “đi hát karaoke về được treo biển” ở Quảng Ninh

Xung quanh việc “đi hát karaoke về được treo biển” ở Quảng Ninh

Công an TP Hạ Long (Quảng Ninh) đã có quyết định xử phạt chủ cơ sở kinh doanh dịch vụ karaoke và 30 khách hát 75 triệu đồng do vi phạm các quy định về phòng, chống dịch. Cả chủ cơ sở và 30 khách buộc phải cách ly theo quy định.
Các nghệ sĩ với sứ mệnh lan tỏa tinh thần phòng, chống dịch bệnh

Các nghệ sĩ với sứ mệnh lan tỏa tinh thần phòng, chống dịch bệnh

“Các y bác sĩ trong tâm dịch có nhu cầu gì như nước uống, suất ăn, đồ vệ sinh cá nhân..., cần hỗ trợ mà khó nói, không biết nhờ ai, xin nhắn tin Thái Thùy Linh. Nàng xin cố gắng hết sức để hỗ trợ hoặc kết nối cho được việc ạ!”.
Nhiều người hảo tâm đồng hành cùng chùa lá Gò Vấp hỗ trợ người dân mùa dịch Covid

Nhiều người hảo tâm đồng hành cùng chùa lá Gò Vấp hỗ trợ người dân mùa dịch Covid

Theo sư thầy Thích Nhuận Tâm, trụ trì chùa Lá Gò Vấp, thời gian qua có nhiều người hảo tâm đã hỗ trợ vật chất lẫn tinh thần, đồng hành cùng chùa Lá giúp đỡ người dân khó khăn trong dịch bệnh Covid 19.
Bảo hộ sở hữu trí tuệ và bản quyền: Cái lõi phát triển công nghiệp văn hóa

Bảo hộ sở hữu trí tuệ và bản quyền: Cái lõi phát triển công nghiệp văn hóa

Thực tế hiện nay cho thấy, trong âm nhạc, xuất bản liên tiếp xảy ra những vụ vi phạm bản quyền. Trong điện ảnh, người xem phim lậu là chuyện bình thường. Trong quảng cáo, khách hàng mượn ý tưởng của các agency thua thầu là hiện tượng phổ biến. Trong nhiếp ảnh, sản phẩm của tác giả tha hồ bị chôm chỉa, đăng tải vô tội vạ, không xin phép… Trong ngành công nghiệp văn hoá – công nghiệp sáng tạo, vi phạm bản quyền là nỗi đau nhức nhối chưa có hồi kết...
Diva Thanh Lam được đề nghị xét tặng danh hiệu Nghệ sĩ nhân dân

Diva Thanh Lam được đề nghị xét tặng danh hiệu Nghệ sĩ nhân dân

Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch đã đăng tải danh sách hồ sơ đề nghị xét tặng danh hiệu "Nghệ sĩ nhân dân", "Nghệ sĩ ưu tú" lần thứ 10 do Hội đồng cấp cơ sở trình Hội đồng cấp Bộ. Trong danh sách xét tặng Nghệ sĩ nhân dân, đáng chú ý có Diva Thanh Lam.

Tin khác

“Kim cương đen” thiêng liêng tình đồng đội

“Kim cương đen” thiêng liêng tình đồng đội
Xuyên suốt hai cuộc kháng chiến đánh Pháp - đuổi Mỹ, Bình Phước là một trong những địa danh gắn liền với những chứng tích lịch sử, các trận đánh ác liệt cùng tinh thần bất khuất của quân và dân nơi đây. Tự hào là những người con của mảnh đất Bình Phước anh hùng, các thanh niên tỉnh này đã chung tay dựng lên phim “Kim cương đen”

Quy định mới về hoạt động cung cấp dịch vụ quảng cáo xuyên biên giới tại Việt Nam

Quy định mới về hoạt động cung cấp dịch vụ quảng cáo xuyên biên giới tại Việt Nam
Ngày 20/07/2021, Chính phủ ban hành Nghị định 70/2021/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 181/2013/NĐ-CP ngày 14/4/2013 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Quảng cáo, trong đó, sửa đổi, bổ sung Điều 13 về hoạt động cung cấp dịch vụ quảng cáo xuyên biên giới tại Việt Nam.

Cây nhãn tổ trước cửa chùa Phố Hiến

Cây nhãn tổ trước cửa chùa Phố Hiến
Trước cửa chùa Phố Hiến, một di tích lịch sử được Bộ Văn hóa Thông tin và Thể thao xếp hạng, thuộc phường Hồng Châu, thành phố Hưng Yên, tỉnh Hưng Yên có một cây nhãn đã hơn 300 tuổi.

Sức lan tỏa từ những câu chuyện tử tế

Sức lan tỏa từ những câu chuyện tử tế
Giữa cơn bão đại dịch Covid-19, cộng đồng một lần nữa lại được chứng kiến nhiều hành động, nghĩa cử cao đẹp, cùng giúp đỡ nhau vượt qua mọi khó khăn. Sự ấm áp của tình người, từ những suất cơm, chai nước, ổ bánh mì miễn phí đến những cây ATM gạo, tiệm rau tình thương, siêu thị 0 đồng, quán ăn miễn phí cho người nghèo, người yếu thế... đang lan tỏa rộng rãi sức mạnh của tình đoàn kết.

Thừa Thiên Huế lên kịch bản đón khách du lịch trở lại

Thừa Thiên Huế lên kịch bản đón khách du lịch trở lại
Thừa Thiên Huế là địa phương kiểm soát tốt dịch bệnh COVID- 19, chuẩn bị các kịch bản sẵn sàng đón du khách trở lại vừa khai thác, vừa phòng chống dịch hiệu quả.

Tượng nữ hoàng băng giá Elsa phiên bản "phù thủy" ở Sa Pa

Tượng nữ hoàng băng giá Elsa phiên bản "phù thủy" ở Sa Pa
Cộng đồng mạng lại được phen dậy sóng, truyền nhau bức ảnh chụp tượng nữ hoàng băng giá Elsa phiên bản “cực lỗi” xuất hiện tại điểm check-in Ansapa, nằm trên địa bàn phường Phan Si Păng, thị xã Sa Pa, tỉnh Lào Cai).
Xem thêm
Nam Phú Quốc - điểm đến “tuổi trẻ sống vui, tuổi già an lạc”

Nam Phú Quốc - điểm đến “tuổi trẻ sống vui, tuổi già an lạc”

Sở hữu ưu thế vượt trội về không gian sống và hệ sinh thái du lịch nghỉ dưỡng - vui chơi giải trí - bất động sản đẳng cấp do ...
Cáp treo Fansipan và những đóng góp cho du lịch Sa Pa

Cáp treo Fansipan và những đóng góp cho du lịch Sa Pa

Sau 5 năm vận hành, tuyến cáp treo Fansipan đã không chỉ mang đến trải nghiệm mới cho hàng triệu du khách khi chinh phục nóc nhà Đông Dương mà ...
TIME gợi ý 2 khách sạn mới của Sun Group tại Hà Nội và Phú Quốc- nơi vừa lọt top điểm đến tuyệt vời nhất thế giới 2021

TIME gợi ý 2 khách sạn mới của Sun Group tại Hà Nội và Phú Quốc- nơi vừa lọt top điểm đến tuyệt vời nhất thế giới 2021

Hà Nội, Phú Quốc và TP Hồ Chí Minh vừa được tạp chí danh tiếng TIME (Mỹ) ghi nhận trong “Top 100 điểm đến tuyệt vời nhất thế giới 2021”. ...
Kình ngư người Mỹ gây sốt khi giành 4 HCV ở Olympic Tokyo 2020 và phá 4 kỷ lục

Kình ngư người Mỹ gây sốt khi giành 4 HCV ở Olympic Tokyo 2020 và phá 4 kỷ lục

Kình ngư người Mỹ - Caeleb Dressel gây sốt khi giành tấm HCV thứ 4 ở Olympic Tokyo 2020, đồng thời phá vỡ 3 kỷ lục Olympic và 1 kỷ ...
Các vận động viên Việt Nam đã nỗ lực hết mình

Các vận động viên Việt Nam đã nỗ lực hết mình

Mặc dù đã nỗ lực thi đấu hết mình nhưng đoàn thể thao Việt Nam vẫn chưa mang về thành tích như mong muốn của đoàn ở Olympic Tokyo 2020. ...
Ánh Viên thất bại ở 200m tự do nữ Olympic Tokyo 2020

Ánh Viên thất bại ở 200m tự do nữ Olympic Tokyo 2020

Kình ngư Ánh Viên đã thất bại ở nội dung 200m tự do nữ tại Olympic Tokyo 2020.
Dòng sông tuổi thơ

Dòng sông tuổi thơ

Trong cuộc đời mỗi con người, ai cũng phải trải qua những buồn vui, sóng gió đẩy đưa... Sông quê hương vẫn nằm đó, lắng nghe tiếng đổi thay của ...
Bà nội

Bà nội

Buổi chiều, bố đi làm về. Vào bàn ăn, vừa mở lồng bàn, bố đã reo: Trời! Bà cho cả nhà ăn những gì mà trông đã thấy ngon thế ...
Cô nàng i ngắn

Cô nàng i ngắn

Chuyến đi cao nguyên đá Đồng Văn của tôi lần ấy hoàn toàn ngẫu hứng. Nó được hình thành khi tôi ghé thăm anh bạn thân đang công tác tại ...
Chương trình nghệ thuật "Mẹ là tình yêu": Gây quỹ từ thiện giúp đỡ những người mẹ, người yếu thế đang gặp khốn khó trong đại dịch Covid-19

Chương trình nghệ thuật "Mẹ là tình yêu": Gây quỹ từ thiện giúp đỡ những người mẹ, người yếu thế đang gặp khốn khó trong đại dịch Covid-19

Nhằm nhắc nhớ những khán giả trẻ về lòng hiếu thảo đặc biệt đối với mẹ, đồng thời hướng đến gây quỹ giúp đỡ những người yếu thế trong xã ...
Taylor Swift lọt Top ca sĩ được yêu thích nhất mọi thời đại

Taylor Swift lọt Top ca sĩ được yêu thích nhất mọi thời đại

Tạp chí âm nhạc Billboard đã vinh danh Taylor Swift là một trong những ca sĩ được yêu thích nhất mọi thời đại.
Triệu Lệ Dĩnh - Phùng Thiệu Phong ly hôn

Triệu Lệ Dĩnh - Phùng Thiệu Phong ly hôn

Cặp đôi Triệu Lệ Dĩnh, Phùng Thiệu Phong vừa ly dị sau 3 năm kết hôn. Thông tin cặp sao ly hôn đang gây xôn xao làng giải trí xứ ...
Phiên bản di động