Triển lãm cộng đồng "Man Kháu" và nỗ lực đánh thức di sản người Thái ở Pù Luông

Lối vào triển lãm cộng đồng “Man Kháu – Rice Up” được dựng hoàn toàn từ tre, nia và những bó lúa xanh, tái hiện không gian văn hóa lúa nước đặc trưng của người Thái ở Pù Luông.

Giữa khung cảnh yên bình của núi rừng Pù Luông, một triển lãm cộng đồng độc đáo mang tên “Man Kháu – Rice Up” vừa chính thức mở cửa tại Nhà văn hóa Thôn Đôn, xã Thành Lâm, huyện Bá Thước (Thanh Hóa). Triển lãm mở cửa từ ngày 9 đến 30/9. Trong không gian triển lãm, du khách và người dân sẽ có cơ hội khám phá những câu chuyện văn hóa lúa nước Pù Luông được tái hiện sinh động, gắn với thông điệp gìn giữ và phát huy giá trị truyền thống trong dòng chảy hiện đại.

Con đường uốn lượn giữa ruộng bậc thang Pù Luông rực rỡ cờ đỏ sao vàng, dẫn du khách đến thôn Đôn – nơi diễn ra triển lãm cộng đồng “Man Kháu – Rice Up”.

"Man Kháu" là một phần của dự án "Bảo tồn văn hóa lúa nước Pù Luông thông qua Quản lý Nước bền vững trong Du lịch" do Doanh nghiệp Xã hội Magnolia Sustainable Experiences (Magnolia) thực hiện. Đây là một trong 50 sáng kiến trên toàn thế giới được lựa chọn tài trợ bởi chương trình Youth4Climate, một sáng kiến của Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) và Bộ Môi trường & An ninh Năng lượng Ý.

"Man Kháu" là thành quả của một quá trình hợp tác sâu sắc giữa Magnolia và cộng đồng người Thái tại thôn Đôn, dựa trên thông điệp cốt lõi "Giữ Mạch - Nuôi Mầm". Quá trình bắt đầu bằng việc lắng nghe thông qua các cuộc khảo sát và phỏng vấn sâu cộng đồng, nhằm thấu hiểu những giá trị văn hóa cũng như các thách thức tại địa phương. Tiếp đó, các lớp tập huấn nâng cao năng lực về du lịch bền vững và vận hành dịch vụ đã được tổ chức cho người dân và các chủ cơ sở lưu trú. Song song đó, dự án cũng thí điểm các giải pháp thực tế như mô hình "hố chuối tuần hoàn" xử lý rác hữu cơ.

Chính từ nền tảng thấu hiểu và năng lực được nâng cao đó, ý tưởng về triển lãm "Man Kháu" đã được đồng kiến tạo và thực thi. Tên gọi "Man Kháu" (cây lúa mang bầu), một hình ảnh giàu tính biểu tượng, cũng được gợi ý bởi chính bà Hà Thị Biềm, một người dân trong làng. Điều làm nên sự khác biệt của "Man Kháu" là tinh thần người dân làm chủ tuyệt đối, với 90% nguyên vật liệu, nhân lực và tri thức đều đến từ địa phương, biến triển lãm thành một công trình chung của cộng đồng.

Bước vào triển lãm Man Kháu, du khách sẽ đi qua chiếc "cắp" ước nguyện khổng lồ ở lối du và bắt đầu một hành trình khám phá đa giác quan. Lộ trình tham quan được thiết kế theo một vòng tròn khép kín, dẫn dắt du khách qua các "zone" nghệ thuật, từ lúc hạt mầm thức giấc, tìm hiểu về hệ thống thủy lợi bản địa độc đáo, cho đến khi đối mặt với thông điệp môi trường mạnh mẽ tại "Vùng Tối Chiêm Nghiệm".

Người dân địa phương hướng dẫn du khách trải nghiệm công đoạn trồng lúa truyền thống – một phần trong hành trình khám phá văn hóa lúa nước tại triển lãm “Man Kháu – Rice Up”.

Bên cạnh không gian trưng bày, dự án còn mang đến trải nghiệm kết nối trực tiếp với văn hóa địa phương qua hai con đường ẩm thực độc đáo với tên gọi: "Cơm Lam” và “Rượu Cần”. Tại đây du khách sẽ được thưởng thức những hương vị tinh túy nhất của Pù Luông ngay tại nhà của các nghệ nhân: từ món cơm lam dẻo thơm nướng trên than hồng tại nhà cô Điệp, đến việc cùng nhau chia sẻ men rượu cần nồng ấm và lắng nghe câu chuyện về nghề làm rượu thủ công từ chính gia đình cô Lọng.

Nghệ nhân người Thái giới thiệu sản phẩm thủ công và chia sẻ câu chuyện văn hóa với du khách, tạo nên không gian giao lưu gần gũi tại triển lãm “Man Kháu – Rice Up”.

Sự kiện khai mạc vào ngày 9 tháng 9 vừa qua đã diễn ra thành công tốt đẹp với các hoạt động sôi nổi như cuộc thi ẩm thực "Từ mầm gạo đến mâm cơm", các màn trình diễn văn nghệ truyền thống của người Thái và các tour tham quan ẩm thực đến nhà nghệ nhân địa phương.

Dự án khởi nguồn từ hành trình tìm kiếm câu trả lời cho những câu hỏi lớn của những nhà sáng lập. Chị Đặng Hà, đồng sáng lập Magnolia, chia sẻ về bước ngoặt trong sự nghiệp của mình: "Covid-19 với mình lại là một cơ hội. Nó cho phép mình bước ra khỏi guồng quay thường nhật, nhìn lại chặng đường nghề nghiệp và có được những trải nghiệm khiến mình thay đổi". Chính từ những trải nghiệm đó, Magnolia đã ra đời với sứ mệnh đặt bản sắc cộng đồng vào vị trí trung tâm của du lịch và xây dựng sự hợp tác bình đẳng.

Du khách và người dân cùng chụp ảnh lưu niệm bên không gian trưng bày thổ cẩm, khép lại hành trình trải nghiệm đầy cảm xúc tại triển lãm “Man Kháu – Rice Up”.

Ông Hà Huy Giáp, Trưởng thôn Đôn, chia sẻ: "Ban đầu chúng tôi còn băn khoăn, nhưng qua quá trình thực hiện, đặc biệt là các lớp tập huấn, bà con đã hiểu và tin tưởng vào dự án nhiều hơn. Chúng tôi hiểu rằng mục đích của dự án là gìn giữ những thửa ruộng bậc thang và bảo tồn văn hóa lúa nước để người dân được hưởng lợi lâu dài từ du lịch cộng đồng trong tương lai."