Nhịp sống văn hóa 15/02/2021 08:00
Tết dân gian xứ Huế
Ở Huế, hình thức Tết dân gian vẫn được người dân Cố đô giữ gìn. Những lễ nghi trong Tết Huế thường được người Huế chú trọng, duy trì thực hiện rất trang nghiêm, bài bản và có phần cầu kì như cúng ông Táo, cúng tổ nghề, cúng tất niên, lễ lên nêu, rước ông bà về ăn Tết, cúng giao thừa… Bên cạnh đó, nét văn hóa truyền thống Tết đặc trưng của Huế không thể tìm thấy ở bất cứ vùng miền nào là hoa giấy Thanh Tiên.
Tết ở Huế do đó thú vui chơi cũng lắm, địa điểm du Xuân cũng nhiều. Vào những ngày Tết, du khách ngoài việc đi chùa để cầu sức khỏe, may mắn và làm ăn thịnh vượng còn có thể tham quan cảnh trí của chùa, thưởng thức trà bánh, xin chữ đầu năm. Những chùa có nhiều du khách đến viếng thăm vào ngày Tết là Thiên Mụ, Từ Đàm, Diệu Đế, Huyền Không Sơn Thượng,…
Ngoài ra, trong những ngày Xuân, tỉnh Thừa Thiên Huế có hàng loạt lễ hội như: Lễ hội đu tiên ở xã Điền Hòa (huyện Phong Điền) và thị trấn Sịa (huyện Quảng Điền); lễ hội cầu ngư ở thị trấn Lăng Cô (huyện Phú Lộc) và ở thị trấn Thuận An (huyện Phú Vang); hội vật làng Sình (huyện Phú Vang) và lễ hội vật làng Thủ Lễ (huyện Quảng Điền); lễ hội đền Huyền Trân ở phường An Tây (TP Huế)…
Ngao du Hoàng thành Huế
Nếu bầu chọn những nơi bắn pháo hoa đẹp nhất Việt Nam thì khu vực Hoàng thành Huế là một trong những địa điểm đầu tiên mà chúng ta sẽ nghĩ đến. Nhất là vào đêm giao thừa, hàng vạn người dân xứ Huế đã đổ ra đường, hướng về phía Quảng trường Ngọ Môn để thưởng thức chương trình ca nhạc đón Xuân, chờ đón thời khắc giao thừa thiêng liêng của vùng đất Cố đô.
 |
| Lễ dựng nêu ở Hoàng thành Huế. |
Khó có thể tả hết được vẻ đẹp tráng lệ của Hoàng thành Huế vào thời khắc giao thừa. Những đền đài cổ kính, rêu phong, trầm mặc bỗng nhiên rực sáng sắc vàng khắp tứ phương đến lạ thường. Đó chính là “hiệu quả ánh sáng” của những quả pháo hoa liên tục được bắn lên vào trời đêm từ những khẩu đại bác được đặt xung quanh Hoàng thành Huế. Để rồi, những quả pháo hoa đủ sắc màu như trăm hoa đua nở đã báo hiệu một cái Tết Nguyên đán yên vui đã về trên đất Cố đô.
Bên cạnh đó, Hoàng thành Huế từng là nơi ở của vua chúa nên không thiếu cảnh đẹp, như hệ thống các hồ lớn nhỏ, vườn hoa, cầu đá, các hòn đảo và các loại cây. Vào những ngày Tết, khi những loại kì hoa dị thảo nở rộ cũng là lúc du khách nên chớp lấy cơ hội để tham quan chiêm ngưỡng và thụ hưởng khí khái thanh tao của bậc vương giả ngày xưa. Đầu tiên, vào những ngày Tết, hàng trăm gốc mai tại công viên Lê Duẩn trước Hoàng thành Huế bung nở vàng rực và trở thành địa điểm để nhiều người đến chiêm ngưỡng và chụp hình lưu niệm. Bên cạnh đó, một số địa điểm “đẹp như mơ” bên trong Hoàng thành Huế không thể bỏ qua trong dịp này là hồ Thái Dịch, cầu Trung Đạo; các vườn ngự uyển như vườn Cơ Hạ, vườn Thiệu Phương… Du khách hãy cùng với bạn bè hòa vào dòng người xứ Huế để ngắm vẻ đẹp “có một không hai” này và lưu giữ cho riêng mình những tấm hình, thước phim kỉ niệm.
Ngoài ra, nhiều hoạt động tái hiện Tết cung đình cũng sẽ được diễn ra ở Hoàng thành Huế. Đặc biệt, lễ dựng nêu và lễ hạ nêu tại Hoàng thành Huế, một đặc trưng của ngày Tết xưa, luôn gắn liền với âm nhạc cung đình Việt Nam và với các nghi thức rất trang trọng. Mọi người như sống trong hương vị Tết xưa chốn cung đình.
Hoàng tử mở chợ chơi Tết
Huế lúc trước có chợ Gia Lạc mở trong ba ngày Tết. Chợ được Định Viễn Công Nguyễn Phúc Bính (1797 - 1863), hoàng tử thứ sáu của vua Gia Long thành lập vào Tết Nguyên đán Bính Tuất (1826). Gia Lạc có nghĩa là “Tăng thêm niềm vui”.
Ban đầu chợ Gia Lạc chỉ dành cho hoàng thân quốc thích và quan lại nhưng về sau mở rộng cho cả dân thường đến tham gia vui chơi. Bởi vậy, người đi chợ lấy sự vui vẻ, lấy việc cầu may làm chính, nên ai nấy đều ăn mặc chỉnh tề, sang trọng, đặc biệt là việc đi lại, nói năng trao đổi với nhau đều ý tứ, lịch thiệp. Tại đây dân nông thôn giao lưu với dân thành thị, giới quý tộc gặp gỡ giới bình dân. Hai bên đều có chung niềm vui là du Xuân đón Tết.
Hàng hóa trong chợ khá phong phú như chén bát, li cốc, áo quần, trang sức, hoa tươi, rau củ quả... Đặc biệt là các đặc sản của Huế như phấn nụ, hoa giấy Thanh Tiên, bánh canh Nam Phổ; bánh bèo, nậm, lọc, ít, ram, ướt, khoái… Chợ Gia Lạc còn thu hút đông đảo người đi chơi Tết nhờ hàng loạt trò chơi thú vị như hò giã gạo, bài chòi, bài vụ, bầu cua, ném vòng vịt, leo cột mỡ, đu tiên, kéo co, vật võ…
Định Viễn Công còn tổ chức thi nấu bún giò heo ngay tại chợ Gia Lạc, đầu bếp nào giành giải nhất thì nhận được 4 chữ: “Thập toàn, ngũ đắc”. Thập toàn là điểm hoàn thiện hoàn mĩ của món đặc sản chốn kinh kì: ngon lành, thơm tho, ngọt ngào, đậm đà, tinh khiết, bổ dưỡng, bắt mắt, giỏi chọn, rành nấu, khéo bày. Ngũ đắc là 5 yếu tố: Ai cũng biết được, mua được, ăn được, chế biến được, tìm được nguyên vật liệu ngay tại địa phương mình.
Phiên chợ Gia Lạc được duy trì đến năm 1945, tức là gần cả trăm năm sau khi Định Viễn Công mất.
Con trâu trong nghi lễ chốn cung đình
Lễ Tiến xuân được tổ chức vào tiết Lập Xuân. Hai cơ quan là Khâm Thiên giám và Võ khố sẽ lấy nước và đất ở phương thần Tuế đất rồi nặn hình 3 con trâu cùng 3 vị thần chăn trâu (Mang thần) với hình tượng đứa bé. Mỗi con trâu đất thân cao 4 thước, dài 8 thước tượng trưng cho 4 mùa và 8 tiết, đuôi dài 1 thước 2 tấc để tượng trưng 12 tháng. Mang thần cao 3 thước, 6 tấc, 5 phân để tượng trưng 365 ngày; cái roi làm bằng cành liễu, dài 2 thước 4 tấc để tượng trưng 24 khí trong năm. Sáng sớm ngày Lập Xuân, các quan đại thần mặc triều phục rước trâu đất và Mang thần với đủ nghi trượng, tàn, lọng cùng nhã nhạc, đi vào Hoàng thành đứng đợi. Đến giờ, Nội giám tiếp nhận tiến lên nhà vua. Xong việc, các quan đều lui ra. Quan phủ Thừa Thiên về phủ thự đưa trâu đất ra đánh 3 roi để tỏ ý khuyên việc cày cấy, khuyến khích nông nghiệp. Sách “Khâm định Đại Nam Hội điển sự lệ” ghi lại rằng: “Mang thần và trâu đất là lễ đời cổ để khuyên cày, lại là việc đầu Xuân, có quan hệ đến gốc lớn của sinh dân... nguyên là ý chăm việc làm ruộng, khuyên bảo, giúp đỡ, ở Kinh thành đã cử hành trước thì các địa phương cũng nên tuân làm tất cả...”.
“Đại Việt sử kí toàn thư” chép là vào đầu Xuân năm 987 vua Lê Đại Hành làm lễ tịch điền, cày ruộng để khuyến khích dân chúng trồng trọt sản xuất. Các triều đại như Lý, Trần… sau đó rất coi trọng lễ tịch điền. Vào thời nhà Nguyễn, vua Gia Long đã quy định ruộng tịch điền và vua Minh Mạng khôi phục lại nghi lễ này và coi như một đại lễ quan trọng. Sau nghi lễ, vua là người đầu tiên xuống ruộng cày, 3 lần đẩy cày đi, 3 lần đẩy cày lại, sau đó đến các vị hoàng công thân phiên cày 5 lần rồi đến bá quan văn võ mỗi người cày 9 lần, cuối cùng là các vị kì lão hương thôn và lão nông... lần lượt cho đến khi kết thúc. Sau lễ, các hạng trâu (vàng và đen) chuyển cho phủ Thừa Thiên tiếp nhận rồi giao cho nông phu xã Phú Xuân chăm nuôi.
