Bổ sung kiến thức pháp luật cho hòa giải viên
Góp ý kiến vào dự án Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi), đại biểu Nguyễn Thị Hồng Hạnh (Đoàn TP Hồ Chí Minh) cho biết, một trong những hạn chế lớn nhất của lực lượng hòa giải viên ở cơ sở là kiến thức pháp luật. Bởi trong một số lần tiếp xúc cử tri, có những hòa giải viên ở cơ sở hỏi về những kiến thức pháp luật rất cơ bản, như các quy định liên quan đến thừa kế, quyền sở hữu tài sản và một số vấn đề khác. Điều đó cho thấy nhu cầu bổ sung kiến thức pháp luật cho lực lượng hòa giải viên ở cơ sở là rất cần thiết.
“Một trong những giải pháp là phát huy vai trò của người được mời tham gia hòa giải. Họ có thể hỗ trợ về chuyên môn, kiến thức pháp luật cho lực lượng hòa giải viên ở cơ sở. Một bên có uy tín, có khả năng thuyết phục người dân; một bên có kiến thức pháp luật. Nếu kết hợp tốt hai lực lượng này thì chất lượng hòa giải sẽ được nâng lên”, đại biểu Nguyễn Thị Hồng Hạnh nhấn mạnh.
 |
| Đại biểu Nguyễn Minh Tuấn phát biểu về dự án Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi), sáng ngày 5/8. |
Theo đại biểu Nguyễn Minh Tuấn (đoàn Phú Thọ), Giám đốc Công an tỉnh Phú Thọ cho rằng, đây là dự luật nếu làm tốt ngay từ cơ sở thì sẽ rất tốt cho xã hội về an ninh trật tự, vì xử lí được ngay các vụ việc hình thành từ trong trứng nước, các vụ việc phức tạp mang tính chất hình sự, tranh chấp dân sự và khiếu kiện. Nếu giải quyết, làm tốt được từ cơ sở thì luật mới có giá trị và đi vào cuộc sống.
Để luật thực sự có hiệu quả, đại biểu Nguyễn Minh Tuấn đề nghị cần bàn thảo, nghiên cứu, đánh giá kĩ lưỡng trước khi ban hành. Bởi thực tế việc lựa chọn thành viên tổ hòa phải là những người có uy tín, hiểu biết pháp luật thì khi hòa giải mới thuyết phục được cộng đồng lắng nghe. Trong khi việc lựa chọn tổ trưởng dân phố còn khó thì chọn người làm công việc hòa giải lại càng khó khăn hơn. Đồng thời kinh phí nào để bố trí cho đội ngũ làm công việc này cũng là một vấn đề.
Quan tâm đến hình thức hòa giải trực tuyến, đại biểu Hoàng Quốc Khánh (đoàn Lai Châu) cho rằng: Hòa giải trực tuyến thì hình thức như nào? Đề nghị cần phải giải thích rõ. Bây giờ, theo tôi hiểu đó là sự kết hợp công nghệ, các bên ngồi cầm điện thoại hoặc máy tính tuyên truyền, giải quyết những mâu thuẫn. Về mặt chủ trương thì tôi đồng thuận, nhưng về thực tiễn thì tôi thấy rất băn khoăn. Tổ hòa giải thành lập ở tổ dân phố, miền núi thì thành lập ở thôn bản, tức là trong nội bộ, mỗi tổ chỉ 3-4 người.
“Để giải quyết những mâu thuẫn thì chúng ta phải mời các bên đến trụ sở hoặc đến gia đình người dân hoặc nhà văn hóa để tuyên truyền, giải thích, lắng nghe thì có lẽ sẽ hiệu quả. Chứ nếu hòa giải trực tuyến thì như chúng tôi ở miền núi chắc chắn sẽ không áp dụng được hình thức này”, đại biểu Hoàng Quốc Khánh nêu ý kiến.
Theo đại biểu Chamaléa Thị Thủy, Đoàn Khánh Hòa, cần hỗ trợ tập huấn, trang bị phương tiện công nghệ số cho đội ngũ hòa giải viên, nhất là ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số:
“Hòa giải viên ở cơ sở phần lớn là người cao tuổi, người có uy tín trong cộng đồng. Và đây cũng chính là nhóm sẽ gặp nhiều rào cản nhất trong việc tiếp cận công nghệ mới. Nếu không có một cơ chế để hỗ trợ tập huấn, trang bị phương tiện cụ thể, đặc biệt là cho hòa giải viên tại các xã miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, quy định về ứng dụng trí tuệ nhân tạo sẽ rất dễ trở thành hình thức và chỉ áp dụng được ở những địa bàn có điều kiện”, đại biểu Chamaléa Thị Thủy phân vân .
Tăng cường phân cấp, phân quyền, ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong công tác hòa giải ở cơ sở
Trong Tờ trình, trình bày tóm tắt dự án Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi), Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, dự án Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi) được xây dựng trên cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn nhằm thể chế hóa quan điểm, chủ trương của Đảng về tăng cường công tác hòa giải ngoài tòa án, Nghị quyết số 66 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới, phù hợp với mô hình tổ chức bộ máy chính quyền địa phương hai cấp; tăng cường phân cấp, phân quyền, ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong công tác hòa giải ở cơ sở; bảo đảm sự đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật và khắc phục những hạn chế, bất cập phát sinh trong thực tiễn thi hành Luật Hoà giải ở cơ sở năm 2013.
 |
| Trước khi thảo luận ở tổ, Quốc hội nghe Tờ trình tóm tắt và thẩm tra dự án Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi), sáng ngày 5/8. |
Dự thảo Luật gồm 5 chương, 35 điều, trong đó tập trung sửa đổi, bổ sung một số nội dung cơ bản:
Về những quy định chung, dự thảo Luật tập trung hoàn thiện các quy định theo hướng bảo đảm thống nhất với hệ thống pháp luật hiện hành và phù hợp với yêu cầu của thực tiễn.
Cụ thể, dự thảo Luật sửa đổi quy định về phạm vi điều chỉnh, phạm vi hòa giải ở cơ sở, giải thích từ ngữ và bổ sung một số khái niệm mới. Sửa đổi, bổ sung các nguyên tắc tổ chức hoạt động hòa giải ở cơ sở theo hướng làm rõ mối quan hệ giữa hòa giải ở cơ sở với xử lý vi phạm hành chính, xử lý hình sự, tăng cường tính linh hoạt trong thực hiện hòa giải, đảm bảo quyền sử dụng tiếng nói và chữ viết của các bên; hoàn thiện một số quy định khác nhằm tạo cơ sở pháp lý đầy đủ, thống nhất cho việc tổ chức thực hiện.
Về hòa giải viên và tổ hòa giải, dự thảo Luật tiếp tục hoàn thiện các quy định về tổ chức và hoạt động của tổ hòa giải, tiêu chuẩn hòa giải viên; sửa đổi quy định về bầu hòa giải viên theo hướng linh hoạt, phù hợp với việc sắp xếp thôn, tổ dân phố; bổ sung cơ chế chỉ định hòa giải viên trong trường hợp đã tổ chức bầu nhưng không đạt yêu cầu hoặc không thể tổ chức bầu do sự kiện bất khả kháng. Bổ sung một số quyền của hòa giải viên nhằm tạo điều kiện thuận lợi hơn trong quá trình thực hiện nhiệm vụ và nâng cao chất lượng hoạt động hòa giải ở cơ sở.
Liên quan đến người được mời tham gia hòa giải ở cơ sở, dự thảo Luật làm rõ phạm vi hình thức tham gia quyền nghĩa vụ của người được mời tham gia hòa giải ở cơ sở nhằm phát huy vai trò của già làng, trưởng bản chức sắc, chức việc, người có uy tín trong cộng đồng, người có kiến thức pháp luật, chuyên môn, kinh nghiệm, đại diện các tổ chức chính trị - xã hội và các cá nhân có liên quan trong việc hỗ trợ hòa giải viên góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả hòa giải viên ở cơ sở.
Về ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, hoạt động hòa giải ở cơ sở bắt nguồn từ sự tương thân, tương ái trong cộng đồng dân cư. Do đó, việc hòa giải được thực hiện chủ yếu thông qua gặp gỡ trực tiếp để tạo sự thấu hiểu, là phương thức được ưu tiên và mang lại hiệu quả cao. Để đáp ứng yêu cầu phát triển công nghệ thông tin như hiện nay, dự thảo Luật bổ sung các quy định về khuyến khích ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong công tác hòa giải cơ sở theo hướng phù hợp với điều kiện thực tiễn như thực hiện bầu hòa giải viên, bầu Tổ trưởng Tổ hòa giải, cho phép thực hiện hòa giải trực tuyến khi các bên lựa chọn và đáp ứng điều kiện theo quy định
