Sắc Xuân ấm nồng ở làng hương Báo Ân

Đến làng hương Báo Ân trong những ngày giáp Tết, người ta dễ dàng cảm nhận được nhịp Xuân đang chuyển mình trong từng ngõ nhỏ. Gió khẽ lay, mang theo mùi hương thanh khiết, nhẹ mà sâu, đủ khiến lòng người chợt lắng lại giữa bộn bề cuối năm. Trên những khoảng sân hẹp, ven bờ tường cũ, dọc lối làng quanh co, hàng nghìn que hương chân nhuộm hồng, tím xếp đều tăm tắp, như những cánh hoa Xuân đang lặng lẽ khoe sắc.

Cụ Trần Thị Lý (87 tuổi) tranh thủ trời nắng tất bật phơi hương cho kịp khô

Làng nghề hương truyền thống Báo Ân đã có hơn nửa thế kỉ hình thành và phát triển. Khoảng thời gian ấy không quá dài so với nhiều làng nghề cổ truyền, nhưng đủ để Báo Ân ghi dấu trên bản đồ những làng hương nổi tiếng. Hiện làng có hơn 60 hộ làm hương, trong đó khoảng 20 hộ sản xuất với quy mô lớn, chủ yếu là hương thẻ, một loại hương mộc mạc nhưng bền mùi, giữ lửa lâu, được người tiêu dùng tin chọn. Qua bao biến thiên của thời cuộc, làng hương vẫn bền bỉ tồn tại, như một phần kí ức thân thương gắn liền với đời sống văn hóa tâm linh của người Hà Tĩnh.

Dẫu nghề làm hương diễn ra quanh năm, nhưng những tháng cuối năm mới thực sự là mùa cao điểm. Khi mỗi gia đình chuẩn bị sửa soạn bàn thờ gia tiên, khi nhu cầu dâng hương ngày Tết tăng cao, cả làng Báo Ân dường như thức cùng nhịp Xuân. Từ sáng sớm tinh mơ đến tối muộn, tiếng máy chẻ tăm hòa cùng tiếng cười nói râm ran, tạo nên bản hòa âm lao động rộn ràng. Người già, phụ nữ, trẻ nhỏ ai cũng có phần việc của mình, ai cũng góp tay giữ nhịp nghề quê.

Nghề làm hương không gò bó về thời gian, kĩ thuật không quá cầu kì, nhưng lại đòi hỏi sự tỉ mẩn và kiên nhẫn. Điều khiến người Báo Ân luôn tự hào không chỉ là sản phẩm làm ra, mà còn là nghĩa tình làng xóm bền chặt. Trong sản xuất và tiêu thụ, các hộ dân sẵn sàng sẻ chia nguyên liệu, kinh nghiệm, thậm chí cả đầu ra sản phẩm. Chính sự đùm bọc ấy đã tạo nên sức sống bền bỉ cho làng nghề, khiến mối dây cố kết cộng đồng càng thêm gắn bó.

Những ngày cận Tết Nguyên đán, không khí lao động trong làng trở nên khẩn trương hơn bao giờ hết. Người trộn bột, người se nhang, phơi hương, đóng gói… mỗi công đoạn là một mắt xích không thể thiếu. Tất cả đều hướng đến mục tiêu chung: Kịp cho ra những nén hương thơm, phục vụ thị trường trong và sau Tết Nguyên đán.

Gắn bó với nghề làm hương từ thuở nhỏ, cụ Bà Trần Thị Lý, 87 tuổi, ở làng Báo Ân chia sẻ: “Với tôi, nghề làm hương được ông bà truyền lại không đơn thuần là kế sinh nhai mà còn là giữ kí ức cho làng nghề hơn 50 năm của cha ông. Nén hương tuy mộc mạc nhưng chứa đựng giá trị văn hóa tâm linh sâu sắc, để con cháu nhớ đạo lí uống nước nhớ nguồn của người Việt. Muốn làm hương thơm, không chỉ cần khéo tay mà phải có cái tâm để thương hiệu làng hương Báo Ân ngày càng vươn xa”.

Hương Báo Ân được ưa chuộng bởi nguyên liệu hoàn toàn từ thiên nhiên: bột lá quế, vỏ quế, lá tràm, bột cưa, bột dẻo,… xay nhuyễn theo tỉ lệ riêng của mỗi gia đình. Khi cháy, hương tỏa mùi thơm dịu, cuốn tàn đẹp theo quan niệm dân gian, đó là dấu hiệu của những điều lành, sự viên mãn.

Nhiều NCT làng Báo Ân vẫn tham gia làm hương

Gần nửa thế kỉ gắn bó với nghề, ông Phan Văn Dần, chủ cơ sở làm hương trong làng cho biết, ngày thường gia đình ông sản xuất khoảng 100.000 nén mỗi tháng, nhưng dịp Tết con số ấy tăng gấp ba, bốn lần. Để kịp đơn hàng, gia đình phải thuê thêm nhân công, đầu tư máy móc hỗ trợ, song nhiều công đoạn vẫn cần đến bàn tay khéo léo của con người. “Nghề làm hương không chỉ tạo ra sản phẩm, mà còn gửi gắm tâm huyết và lòng thành kính của người thợ. Dù xã hội có hiện đại đến đâu, nén hương vẫn là sợi dây kết nối người sống với tổ tiên”, ông Dần chia sẻ.

Không chỉ tiêu thụ trong tỉnh, hương Báo Ân nhiều năm nay còn theo chân thương lái đến các tỉnh Quảng Bình, Nghệ An, Thanh Hóa,… “Tiếng lành đồn xa”, nén hương quê mộc mạc đã góp phần đưa hình ảnh làng nghề Báo Ân lan tỏa khắp miền Trung. Nhờ cây hương, đời sống người dân Báo Ân ngày càng ổn định. Từ khi được công nhận là làng nghề truyền thống, niềm tự hào và ý thức giữ nghề trong mỗi người dân càng được hun đúc. Dẫu vậy, những NCT trong làng vẫn đau đáu nỗi lo nghề xưa mai một, mong rằng thế hệ trẻ sẽ tiếp tục kế tục, để hương Xuân Báo Ân còn mãi lan xa.

Trong đời sống tinh thần của người Việt, nén hương là sợi dây thiêng liêng nối quá khứ với hiện tại. Ở làng hương Báo Ân, mỗi cây nhang được làm ra không chỉ mang mùi thơm của cỏ cây, mà còn kết tinh đạo lí “Uống nước nhớ nguồn”, thắp sáng hồn cốt Tết Việt qua bao thế hệ.

Giữa dòng chảy hiện đại, làng hương Báo Ân vẫn lặng lẽ giữ cho mình mùi hương của kí ức, của Tết xưa, để mỗi độ Tết đến, Xuân về, trong làn khói nhang bảng lảng, người ta lại thấy lòng mình ấm hơn, chậm hơn và gần với cội nguồn hơn.