Phát triển hệ sinh thái kinh tế bạc: Khơi thông nguồn lực, phát huy vai trò NCT trong kỷ nguyên mới

PV: Thưa ông, trong bối cảnh Việt Nam bước vào giai đoạn già hóa dân số nhanh, ông đánh giá thế nào về tiềm năng và vai trò của NCT trong hệ sinh thái kinh tế bạc?

Ông Nguyễn Lam: Già hóa dân số là xu thế tất yếu, vừa đặt ra thách thức, vừa mở ra cơ hội. Cần đổi mới tư duy, nhìn nhận đầy đủ NCT không chỉ là đối tượng chăm sóc mà còn là nguồn lực, chủ thể đóng góp cho sự phát triển kinh tế - xã hội.

Kinh tế bạc không chỉ là thị trường sản phẩm, dịch vụ dành cho NCT, mà còn bao gồm chăm sóc sức khỏe, dịch vụ xã hội và phát huy tiềm năng lao động, sản xuất, kinh doanh, truyền nghề, chuyển giao tri thức của NCT.

Cả nước có trên 9 triệu NCT vẫn lao động, sản xuất, kinh doanh; hàng vạn người là chủ trang trại, doanh nghiệp, tạo việc làm cho nhiều lao động địa phương. Nhiều người truyền nghề, đào tạo lao động, chia sẻ kinh nghiệm với thế hệ trẻ. Nguồn lực ấy cần được khơi thông bằng chính sách phù hợp.

Ông Nguyễn Lam, Phó Chủ tịch Thường trực Hội NCT Việt Nam.

Trong bối cảnh già hóa dân số đang tăng nhanh, nhu cầu chăm sóc sức khỏe, phục hồi chức năng, dinh dưỡng, nhà ở và công nghệ hỗ trợ ngày càng tăng. Mô hình gia đình thay đổi từ nhiều thế hệ sang mô hình gia đình hạt nhân, người trẻ đi làm xa, đòi hỏi phát triển các hình thức chăm sóc NCT tại gia đình, cộng đồng, chăm sóc ban ngày và cơ sở chuyên nghiệp.

Hiện cả nước có hơn 9.000 CLB Liên thế hệ tự giúp nhau với gần 500.000 thành viên; khoảng 90.000 CLB văn hóa văn nghệ, thể dục thể thao, thu hút gần 5 triệu NCT tham gia. Các mô hình kết hợp hỗ trợ sinh kế, chăm sóc sức khỏe, nâng cao đời sống tinh thần, gắn kết cộng đồng.

Kinh tế bạc cần được đặt trong chiến lược phát triển đất nước. NCT vừa thụ hưởng dịch vụ, vừa lao động, sản xuất, trao truyền tri thức. Chính sách cần tạo điều kiện để NCT tiếp tục cống hiến, đồng thời bảo đảm chăm sóc và an sinh.

PV: Trung ương Hội đã phối hợp tổ chức hội thảo, nghiên cứu, đề xuất chính sách phát triển kinh tế bạc. Hội nghị đối thoại chính sách về phát triển kinh tế bạc ngày 16/11 tới đây có ý nghĩa và kỳ vọng gì, thưa ông?

Ông Nguyễn Lam: Năm 2025, Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương; Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh; Hội đồng Lý luận Trung ương; Tạp chí Cộng sản và Trung ương Hội NCT Việt Nam phối hợp tổ chức hội thảo khoa học “Kinh tế bạc ở Việt Nam trong kỷ nguyên mới”. Từ Hội thảo đã nghiên cứu, tiếp thu ý kiến chuyên gia, nhà quản lý, doanh nghiệp; tập hợp luận cứ, kinh nghiệm, đề xuất định hướng phù hợp với Việt Nam và báo cáo Bộ Chính trị, Ban Bí thư.

Trên cơ sở đó, lần này, Trung ương Hội phối hợp với Ban Chính sách, chiến lược Trung ương; Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh; Hội đồng Lý luận Trung ương; Tạp chí Cộng sản; Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội tổ chức Hội nghị đối thoại chính sách phát triển hệ sinh thái kinh tế bạc. Diễn đàn nhằm nhận diện cơ hội, thách thức, điểm nghẽn về thể chế, chính sách, nguồn lực, thị trường và đề xuất giải pháp.

Hội nghị tổ chức trực tiếp tại Văn phòng Chính phủ, với sự tham gia của các đồng chí Ủy viên Bộ Chính trị, Ban Bí thư, Phó Thủ tướng Chính phủ, lãnh đạo các Ban, Bộ, ngành và Trung ương Hội; kết nối trực tuyến tới 34 tỉnh, thành phố. Tại các điểm cầu địa phương có lãnh đạo cấp ủy, chính quyền, các Ban, sở, ngành và Hội NCT tham dự. Đến nay, Ban Tổ chức đã nhận trên 100 tham luận của nhà khoa học, chuyên gia, nhà quản lý, doanh nghiệp.

Chúng tôi kỳ vọng hội nghị thống nhất nhận thức, xác định hướng đi và hình thành kiến nghị khả thi. Nhà nước kiến tạo thể chế; doanh nghiệp đầu tư, phát triển dịch vụ; các tổ chức xã hội và Hội NCT kết nối nhu cầu, nguồn lực. NCT vừa tạo ra giá trị, vừa thụ hưởng thành quả.

Kinh tế bạc cần gắn với định hướng phát triển đất nước, mục tiêu tăng trưởng hai con số theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng. Hội nghị lần này cũng là bước chuẩn bị nội dung cho Hội thảo bên lề APEC tại Phú Quốc vào năm 2027; các ý kiến cần được chắt lọc thành giải pháp cụ thể.

PV: Theo ông, cần ưu tiên giải pháp nào để các kiến nghị sớm đi vào cuộc sống? Trung ương Hội sẽ làm gì để đồng hành phát triển hệ sinh thái kinh tế bạc?

Ông Nguyễn Lam: Trước hết, cần hoàn thiện chính sách, xác định rõ trách nhiệm bộ, ngành, địa phương; tạo điều kiện để NCT lao động, sản xuất, kinh doanh phù hợp sức khỏe, năng lực, nguyện vọng.

Cần có chính sách thu hút đầu tư vào chăm sóc sức khỏe, phục hồi chức năng, dinh dưỡng, nhà ở, du lịch, văn hóa, thể thao và công nghệ hỗ trợ. Sản phẩm, dịch vụ phải có chất lượng, an toàn, dễ tiếp cận, xuất phát từ nhu cầu của NCT, không chỉ coi NCT là thị trường tiêu dùng.

Cần phát triển nhân lực chăm sóc chuyên nghiệp, đáp ứng yêu cầu về chuyên môn, kỹ năng và đạo đức nghề nghiệp; đa dạng mô hình tại gia đình, cộng đồng và cơ sở chuyên môn; đẩy mạnh công nghệ, chuyển đổi số. Đồng thời, xây dựng tiêu chuẩn chất lượng, giám sát và bảo vệ người sử dụng dịch vụ.

Sau Hội nghị, Trung ương Hội phối hợp tổng hợp tham luận, kiến nghị, hoàn thiện báo cáo trình cấp có thẩm quyền. Đồng thời Hội tiếp tục tuyên truyền, nâng cao nhận thức trong cán bộ, hội viên và xã hội; kết nối NCT với doanh nghiệp, nhà khoa học, nhà đầu tư; phát hiện, giới thiệu, nhân rộng các mô hình hiệu quả cao về sinh kế, chăm sóc sức khỏe và phát huy vai trò NCT.

Các cấp Hội cần nắm bắt nhu cầu, phản ánh tính ưu việt và phản biện những bất cập trong chính sách, vận động hội viên tham gia mô hình phù hợp; truyền thông để địa phương, doanh nghiệp nhận diện đúng tiềm năng và cơ hội hợp tác.

Mục tiêu là xây dựng hệ sinh thái kinh tế bạc để NCT được chăm sóc tốt hơn, tiếp tục lao động, sáng tạo, đóng góp và thụ hưởng thành quả. Khơi thông nguồn lực ấy vừa thích ứng với già hóa dân số, vừa tạo thêm động lực phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

PV: Trân trọng cảm ơn ông!