Nghệ nhân trăm tuổi Mỗ Thị Kịt và hành trình đến với then Tày

“Mẹ là tượng đài trong trái tim chúng con, là tấm gương ngời sáng về tình nhân ái, đức hi sinh, chỗ dựa tinh thần vững chắc cho con cháu. Cả đời mẹ tần tảo vượt qua biết bao gian khó để chúng con có ngày hôm nay. Con tự hào được làm con của mẹ”. Bà Nông Thị Phượng, 67 tuổi, Chi hội trưởng Chi hội Bảo tồn dân ca huyện Bình Gia, tỉnh Lạng Sơn nghẹn ngào nói về mẹ trong cảm xúc chất chứa tin yêu và niềm tự hào sâu sắc.
Nghệ nhân trăm tuổi Mỗ Thị Kịt và hành trình đến với then Tày
Nghệ nhân Nhân dân Mỗ Thị Kịt năm nay tròn 100 tuổi

Vươn lên trong gian khó

Vâng. Không tự hào sao được khi được làm con của mẹ, để đến hôm nay bà Phượng nối nghiệp mẹ, ngày đêm đem cây đàn tính, điệu then đi biểu diễn, giao lưu, truyền dạy cho thế hệ trẻ, góp sức bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa trong đại gia đình các dân tộc Tày, Nùng. Bởi mẹ của bà, Nghệ nhân Ưu tú, Nghệ nhân Nhân dân Mỗ Thị Kịt vừa được Chủ tịch nước tặng quà khi tròn tuổi 100, vẫn ngày đêm cùng điệu then đàn tính mừng thọ người già, giải hạn cầu an, cầu sức khỏe, tài lộc cho con cháu và gia chủ xa gần, mang niềm vui, hạnh phúc đến mọi người, mọi nhà.

Cụ rất bận, nhất là vào dịp lễ tết hoặc trong làng có đám hiếu hỉ. Bà con xa gần mỗi khi có việc lại mời cụ đến làm then (cúng) mời gọi ông bà tổ tiên về chứng giám lòng thành và phù hộ độ trì cho con cháu. Để gặp được cụ, tôi phải thông qua con trai cụ là ông Nông Ngọc Tăng xin lịch hẹn, vậy mà vẫn phải đến tận nhà gia chủ và tranh thủ phỏng vấn khi khi cụ đang hành lễ…

Nghệ nhân trăm tuổi Mỗ Thị Kịt và hành trình đến với then Tày
Nghệ nhân Nhân dân Mỗ Thị Kịt biểu diễn then Tày tín ngưỡng cầu an cho gia chủ

Gặp phóng viên, cụ rất vui. Nhìn thẳng vào mặt người đối diện, cụ bình tĩnh, minh mẫn trả lời rành rọt từng câu hỏi, và không quên cảm ơn khi được tặng quà. Cụ bảo, quê cụ ở thôn Phai Danh, xã Hoàng Văn Thụ, cùng huyện Bình Gia này. Dòng suối Phai Danh xanh mát in bóng những rừng hồi, đồi chè là nơi kết tinh của tình yêu của cặp trai Nùng gái Tày Mỗ Văn Tam và Nguyễn Thị Thao. Để rồi vào tháng 11 năm 1922, “thiên thần” Mỗ Thị Kịt cất tiếng khóc chào đời. Vậy mà cuộc đời thật không suôn sẻ với Kịt, 7 tuổi mồ côi mẹ, 8 tuổi mồ côi cha, Kịt ở với vợ chồng anh trai và một năm sau anh trai cũng mất không tìm thấy xác trong một chuyến đi buôn gặp cướp dọc đường. Tuổi thơ lớn lên trong mất mát, đau thương và sầu não. Cũng chính hoàn cảnh ấy đã dạy cho Kịt cách phải vươn lên, mạnh mẽ, kiên cường như cây hồi cây quế giữa núi rừng Bình Gia xa xôi này.

Lấy chồng, 8 lần sinh nở, cụ cũng chỉ giữ lại được 6 người con cho mình. Chồng đi công tác vắng nhà triền miên, một mình cụ gánh vác gia đình từ việc nhỏ nhất cho đến việc lớn như lấy cây dựng nhà, nuôi nấng dạy dỗ đàn con trong nghèo đói. Một mình đội nắng mưa, dãi dầm sương gió, ngày làm ruộng nương, tối thu vén nhà cửa, xay ngô xay thóc. Nhà vách lụp xụp chỉ chực muốn đổ, bữa cơm độn sắn độn ngô vẫn phải kèm bột báng, củ mài, củ chuối. Trong gian khó, cụ động viên các con: Nhà mình nghèo, các con phải gắng học cho nên người.

Nghệ nhân trăm tuổi Mỗ Thị Kịt và hành trình đến với then Tày
Nghệ nhân Mỗ Thị Kịt cùng đội then

Vâng lời cụ, các con nối gót nhau bước vào đời, đến nay đều đã lên ông lên bà. Ông Nông Ngọc Tăng con trai cả học Đại học Kĩ thuật miền núi, ra công tác ở một số tỉnh phía Bắc, hiện làm Trưởng BĐD Hội NCT tỉnh Lạng Sơn. Con gái cụ, bà Nông Thị Phượng tốt nghiệp Đại học Sư phạm Việt Bắc, ra giảng dạy rồi chuyển ngành sang làm văn hóa, nghỉ hưu rồi lại nối gót mẹ say đắm với then. Các ông Nông Ngọc Long vào Bộ đội Biên phòng, Nông Ngọc Lê trở thành cảnh sát cơ động, Nông Ngọc Tề làm giáo viên ươm những mầm non đất nước, Nông Ngọc Lưu đi mỏ than Quảng Ninh rồi trở thành bác sĩ. Năm tháng trôi qua, mái đầu của cụ bớt dần sợi tóc đen, tăng nhiều sợi bạc. Song hạnh phúc của cụ ngập tràn khi con cháu thành đạt, quây quần hiếu thảo.

Đam mê và thành công

Thời thiếu nữ, cụ Kịt không biết hát bài sli nào. Bạn bè rủ nhưng không đi. Hát làm sao được khi tuổi thơ vắng tình mẫu tử, thiếu vòng tay hơi ấm của mẹ cha và cả cánh tay vững vàng dìu dắt của người anh trai ruột thịt? Kịt sống trong ưu tư thầm lặng suốt những năm tháng đẹp nhất của tuổi trăng rằm.

Nghệ nhân trăm tuổi Mỗ Thị Kịt và hành trình đến với then Tày
Nghệ nhân Mỗ Thị Kịt cùng người cao tuổi trong làng

Rồi một ngày, người ta thấy Kịt bước nhanh xuống cầu thang, đi về phía cánh rừng… và đột ngột trở về. Từ đấy Kịt đã quan tâm các làn điệu then của dân tộc mình. Cô tham gia nhiều hơn các buổi giao lưu, nghe người già nói chuyện và tập hát những làn điệu đầu tiên.

Đã không mê thì thôi, khi đã hiểu, đã thích thì niềm đam mê trong cô gái tuổi “bẻ gãy sừng trâu” Mỗ Thị Kịt trỗi dậy, mạnh mẽ hơn bao giờ hết. Cô chủ động tìm đến thầy then Triệu Thị Chứ ở xã Tô Hiệu để học. Xinh đẹp, nết na, Kịt được thầy dạy yêu quý, tận tâm truyền dạy những làn điệu then và trao cả bí quyết nghề. Thông minh sáng dạ, Kịt nhanh chóng học thêm được nhiều bài khó và dài. Sau 10 năm học then theo thầy Chứ, Kịt trở thành con dâu thảo hiền của thầy. Ba năm sau, khi thầy then tạ thế, cô đã thừa kế xuất sắc nghiệp thầy, trở thành “thủ lĩnh then” của cả một vùng rộng lớn. Từ đó, cô càng say sưa trau dồi kiến thức, kĩ năng để tiếp tục cống hiến vì nghệ thuật.

Nghệ nhân trăm tuổi Mỗ Thị Kịt và hành trình đến với then Tày
Đội then do bà Nông Thị Phượng (thứ ba từ phải sang) làm Chi hội trưởng biểu diễn hát then

Đến nay, đã 77 năm trôi qua, cụ không nhớ là mình đã tham gia bao nhiêu hội diễn phục dựng, sưu tầm bao nhiêu làn điệu then cổ, cầu lộc cầu an cho bao nhiêu gia đình. Từ lâu, áo then bằng lụa của cụ là trang phục biểu diễn của các đội văn nghệ. Ở tuổi cửu tuần, cụ vẫn chăm chỉ khâu mũ tướng then cho học trò, dẫn dắt nhiều đệ tử đến công thành danh toại. Danh sách học trò xin làm con nuôi của cụ cũng dày lên theo năm tháng, trong đó có cả người từ nước Pháp xa xôi. Không gian văn hóa then Tày của cụ được vinh danh, lưu giữ trưng bày tại Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam.

Đạt đến đỉnh vinh quang của nghệ thuật, Nghệ nhân Mỗ Thị Kịt được đón nhận nhiều danh hiệu cao quý. Năm 2015, cụ được Chủ tịch nước Trương Tấn Sang phong tặng danh hiệu Nghệ nhân Ưu tú và năm 2019 Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng tặng Nghệ nhân Nhân dân vì đã có nhiều cống hiến xuất sắc trong gìn giữ và phát huy di sản văn hóa phi vật thể của dân tộc. Ngày 8/2 vừa qua, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng lại kí thiếp mừng thọ cụ 100 tuổi, chúc cụ mạnh khỏe, gia đình hạnh phúc với mong muốn cụ tiếp tục động viên con cháu vun đắp gia đình, gìn giữ truyền thống văn hóa dân tộc, đóng góp tích cực vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Nghệ nhân trăm tuổi Mỗ Thị Kịt và hành trình đến với then Tày
Ông Nông Ngọc Tăng hát bài ca tặng mẹ Kịt

Nhìn bàn tay nhăn nheo, những ngón tay lướt trên phím đàn tính một cách điêu luyện, càng hiểu thêm cái giá trị của điệu then trong đời sống cộng đồng các dân tộc nơi đây. Tiếng đàn của cụ nghe như âm thanh của núi rừng, có khi là tiếng suối chảy thầm thì, tiếng vó ngựa phi dũng mãnh. Trên hai vạn câu thơ Tày Nôm pha lời Việt, từng chữ từng câu, từng chương đoạn của hành trình then cụ hát không lẫn không trùng, không bỏ sót đủ thấy ngưỡng mộ hơn trí tuệ uyên thâm, minh mẫn của cụ già trăm tuổi. Lời then cũng lên bổng xuống trầm như cuộc đời cụ lên rừng xuống biển, qua khe qua suối, cực nhọc lắm, gian truân lắm để có được thành công và hạnh phúc tuổi xế chiều như hôm nay. Thành công ấy, hạnh phúc ấy được dệt nên bởi nghị lực, niềm tin và ý chí quyết tâm của một nghệ nhân đã tám thập niên gắn bó cây đàn tính, điệu then.

Trong âm thanh rộn ràng của nhạc xóc, chuông đồng, đàn tính đan xen lời ca đều đều, nhẹ nhàng êm dịu cất lên trong không gian linh thiêng, tôi được hòa mình vào điệu múa đầy nghệ thuật của không gian then tín ngưỡng trang nghiêm mà Nghệ nhân Mỗ Thị Kịt và con cháu đang thực hiện.

Bài và ảnh: Thanh Hà

Tin liên quan

Cùng chuyên mục

Khai mạc Liên hoan hát Văn, hát Chầu văn toàn quốc

Khai mạc Liên hoan hát Văn, hát Chầu văn toàn quốc

Tối 15/4, Liên hoan hát Văn, hát Chầu văn toàn quốc năm 2021 đã khai mạc tại Đền Chân Suối (xã Hồ Sơn, huyện Tam Đảo, tỉnh Vĩnh Phúc). Đây là hoạt động do Cục Văn hóa cơ sở phối hợp với Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Vĩnh Phúc tổ chức từ ngày 15-18/4.
Phú Thọ bắn pháo hoa nhân dịp Giỗ Tổ Hùng Vương

Phú Thọ bắn pháo hoa nhân dịp Giỗ Tổ Hùng Vương

Văn phòng chính phủ vừa có công văn truyền đạt ý kiến của Phó Thủ tướng Chính phủ Vũ Đức Đam đồng ý cho UBND tỉnh Phú Thọ tổ chức điểm bắn pháo hoa tầm cao với thời lượng không quá 15 phút vào tối 20/4, tại TP Việt Trì, bảo đảm phù hợp với tình hình dịch bệnh.
Nhiều hoạt động chào mừng Ngày sách Việt Nam lần thứ 8

Nhiều hoạt động chào mừng Ngày sách Việt Nam lần thứ 8

Tại kỳ họp thứ 8, Quốc hội khóa XIV đã thông qua Luật Thư viện số 46/2019/QH14, có hiệu lực thi hành từ ngày 1-7-2020, trong đó khoản 1 Điều 30 quy định ngày 21- 4 hằng năm là Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam.
Tết Thanh minh hướng con cháu nhớ về cội nguồn

Tết Thanh minh hướng con cháu nhớ về cội nguồn

Trong đời sống văn hoá tinh thần phong phú của người Việt, ngoài Tết Nguyên đán (to nhất trong năm) còn có nhiều lễ tết ý nghĩa, đậm đà bản sắc dân tộc như: Tết Khai Hạ, Tết Nguyên Tiêu, Tết Hàn thực, Tết Thanh minh, Tết Đoan ngọ, Tết Rằm tháng bảy, Tết Trung thu... Mỗi Tết có ý nghĩa khác nhau với từng vùng miền, dân tộc.
Rộn ràng Tết quân dân mừng Chol Chnam Thmay tại Cần Thơ

Rộn ràng Tết quân dân mừng Chol Chnam Thmay tại Cần Thơ

Tết quân dân mừng Chol Chnam Thmay lần đầu tiên được Cần Thơ tổ chức diễn ra từ ngày 1-10/4, với chủ đề “Quân-Dân Cần Thơ mừng Chol Chnam Thmay năm 2021,” với nhiều hoạt động ý nghĩa, thiết thực.

Tin khác

GẶP CỰU NỮ THANH NIÊN XUNG PHONG THỜI CHỐNG MỸ

GẶP CỰU NỮ THANH NIÊN XUNG PHONG THỜI CHỐNG MỸ
Chúng tôi tình cờ gặp bà Trương Thị Tằng, ở xóm 7, xã Thành Hưng, huyện Thạch Thành, tỉnh Thanh Hóa. Ở tuổi gần tám mươi, bà vẫn khỏe mạnh, nhanh nhẹn sum vầy bên con cháu thì quả là nhiều người mơ ước.

Người cao tuổi bản Thái Khe Rạn làm du lịch…

Người cao tuổi bản Thái Khe Rạn làm du lịch…
Một ngày thu nắng vàng như rót mật, tôi được thả hồn vào không gian văn hóa cồng chiêng và du lịch cộng đồng bản Khe Rạn, huyện Con Cuông, tỉnh Nghệ An. Không chỉ cảm nhận nét văn hóa độc đáo của vùng nông thôn mới ở miền Tây xứ Nghệ, tôi càng ngưỡng mộ cái cách người Thái đen ở đây làm du lịch, rất chuyên nghiệp và độc đáo…

Vì sao Teddy Bear Museum hấp dẫn toàn thế giới?

Vì sao Teddy Bear Museum hấp dẫn toàn thế giới?
Là nhân vật hư cấu hiếm hoi được tôn vinh với gần chục bảo tàng riêng trên khắp thế giới, chú gấu "trăm tuổi" Teddy hóa thân trong muôn vàn câu chuyện, hình dạng độc đáo để trở thành người bạn bất tử của mọi thế hệ. Thế nhưng câu chuyện đầy cảm hứng về sự ra đời của Teddy không phải ai cũng biết…

Thực hiện tốt việc “bảo tồn và phát huy giá trị di tích lịch sử - văn hóa”

Thực hiện tốt việc “bảo tồn và phát huy giá trị di tích lịch sử - văn  hóa”
Đền thờ ông bà Đỗ Công Tường (còn gọi là đền thờ ông bà Chủ chợ Câu Lãnh, sau này nhiều người dân nói thành ra là Cao Lãnh), tọa lạc trên đường Lê Lợi, phường 2, thành phố Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp. Từ năm 2001, đền thờ là nơi người dân ở Cao Lãnh truyền đời hương khói phụng thờ tưởng nhớ công đức của ông bà Chủ chợ. Năm 2019, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch có quyết định xếp hạng mộ và đền thờ ông bà Đỗ Công Tường là Di tích lịch sử - văn hóa quốc gia.

Quy định mới tiêu chuẩn xét tặng danh hiệu "Nghệ sĩ nhân dân", "Nghệ sĩ ưu tú"

Quy định mới tiêu chuẩn xét tặng danh hiệu "Nghệ sĩ nhân dân", "Nghệ sĩ ưu tú"
Chính phủ vừa ban hành Nghị định 40/2021/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 89/2014/NĐ-CP ngày 29/9/2014 của Chính phủ quy định về xét tặng danh hiệu “Nghệ sĩ nhân dân”, “Nghệ sĩ ưu tú”, trong đó sửa đổi, bổ sung tiêu chuẩn xét tặng danh hiệu “Nghệ sĩ nhân dân”, “Nghệ sĩ ưu tú”.

Tái hiện chợ phiên vùng cao của đồng bào các dân tộc

Tái hiện chợ phiên vùng cao của đồng bào các dân tộc
Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch vừa có quyết định về việc tổ chức lớp tập huấn về xây dựng mô hình, phương pháp bảo tồn Chợ phiên đặc trưng của đồng bào các dân tộc thiểu số
Xem thêm
Tuyệt tác sông Hương núi Ngự ở cố đô xưa

Tuyệt tác sông Hương núi Ngự ở cố đô xưa

Dòng sông Hương thơ mộng chảy suốt chiều dài lịch sử cố đô địa linh nhân kiệt, đi vào thơ ca và trở thành biểu tượng của xứ Huế mộng ...
Sun World Fansipan Legend giảm giá vé cáp treo tới hơn 70% cho người dân Tây Bắc

Sun World Fansipan Legend giảm giá vé cáp treo tới hơn 70% cho người dân Tây Bắc

Hàng loạt dịch vụ du lịch đang đồng loạt giảm giá tới 70%, Lào Cai, với điểm nhấn là Sa Pa, chắc chắn sẽ trở thành điểm phải đến mùa ...
Đêm nghệ thuật khai mạc lễ hội hoa FLC Sầm Sơn thu hút hàng vạn du khách

Đêm nghệ thuật khai mạc lễ hội hoa FLC Sầm Sơn thu hút hàng vạn du khách

Lễ hội “Vũ khúc Biển & Hoa” do UBND thành phố Sầm Sơn và Tập đoàn FLC phối hợp tổ chức vừa chính thức khai mạc đầy ấn tượng tại ...
Chính thức khởi động giải chạy BaDen Mountain Marathon 2021 tại Tây Ninh

Chính thức khởi động giải chạy BaDen Mountain Marathon 2021 tại Tây Ninh

Hôm nay, Sở VHTT&DL Tây Ninh và Tập đoàn Sun Group tổ chức họp báo chính thức công bố giải chạy BaDen Mountain Marathon 2021 quy mô lớn, lần đầu ...
Văn Quyết, Việt Anh bị treo giò

Văn Quyết, Việt Anh bị treo giò

Ban kỷ luật VFF phạt Nguyễn Văn Quyết và Bùi Hoàng Việt Anh của Câu lạc bộ Hà Nội vì có hành vi thi đấu thô bạo trong trận thua ...
Bamboo Airways là nhà tài trợ Vàng Giải bóng chuyền Vô địch quốc gia 2021

Bamboo Airways là nhà tài trợ Vàng Giải bóng chuyền Vô địch quốc gia 2021

Ngày 31/3/2021, tại Trụ sở của Hãng hàng không Bamboo Airways, TP Hà Nội, đã diễn ra Lễ ký kết hợp đồng tài trợ giữa Liên đoàn bóng chuyền Việt ...
Dòng sông tuổi thơ

Dòng sông tuổi thơ

Trong cuộc đời mỗi con người, ai cũng phải trải qua những buồn vui, sóng gió đẩy đưa... Sông quê hương vẫn nằm đó, lắng nghe tiếng đổi thay của ...
Bà nội

Bà nội

Buổi chiều, bố đi làm về. Vào bàn ăn, vừa mở lồng bàn, bố đã reo: Trời! Bà cho cả nhà ăn những gì mà trông đã thấy ngon thế ...
Cô nàng i ngắn

Cô nàng i ngắn

Chuyến đi cao nguyên đá Đồng Văn của tôi lần ấy hoàn toàn ngẫu hứng. Nó được hình thành khi tôi ghé thăm anh bạn thân đang công tác tại ...
S-Generation là dự án gì mà mà khiến loạt sao cùng góp mặt trong MV còn Quang Đăng tức tốc biên đạo “Vũ điệu hồi sinh”?

S-Generation là dự án gì mà mà khiến loạt sao cùng góp mặt trong MV còn Quang Đăng tức tốc biên đạo “Vũ điệu hồi sinh”?

Trong chương trình “Bữa trưa vui vẻ” phát sóng hồi đầu tháng 4, hai nghệ sĩ khách mời là divo Tùng Dương và biên đạo múa Quang Đăng đã có ...
Biên đạo múa Quang Đăng: “Tôi hạnh phúc vì những điều mình thích tạo ra giá trị cho cộng đồng”

Biên đạo múa Quang Đăng: “Tôi hạnh phúc vì những điều mình thích tạo ra giá trị cho cộng đồng”

Ra đời trong những phút giây ngẫu hứng vì ấn tượng sâu đậm bởi MV Arise’21 Ta sẽ hồi sinh của dự án S-Generation, Vũ điệu hồi sinh của Quang ...
Người đẹp Mỹ đăng quang Hoa hậu Hòa bình Thế giới, Ngọc Thảo dừng chân ở top 20

Người đẹp Mỹ đăng quang Hoa hậu Hòa bình Thế giới, Ngọc Thảo dừng chân ở top 20

Danh hiệu Hoa hậu Hòa bình Thế giới thuộc về người đẹp Mỹ và đại diện của Việt Nam - Á hậu Ngọc Thảo dừng chân ở top 20.
Phiên bản di động