Làng trầu tiến vua háo hức vào vụ
Làng trồng trầu tiến vua ở xã Thạch Khê đã tồn tại qua nhiều thế hệ, gắn liền với đời sống sinh hoạt và phong tục tập quán của người dân nơi đây. Trầu được trồng thành giàn, chăm sóc công phu, đòi hỏi sự kiên nhẫn và kinh nghiệm lâu năm. Mỗi lá trầu đạt chuẩn phải dày, xanh, có mùi thơm đặc trưng và vị cay nồng, được thị trường ưa chuộng, đặc biệt vào dịp Tết cổ truyền.
Ở những làng quê trên địa bàn, cây trầu không chỉ mang giá trị kinh tế mà còn hiện diện trong đời sống tinh thần của mỗi gia đình. Trầu xuất hiện trong các nghi lễ truyền thống, trong mâm cúng tổ tiên, trong những câu chuyện làng nước được người cao tuổi kể lại cho con cháu. Chính vì vậy, dù trải qua nhiều thăng trầm của đời sống xã hội, nghề trồng trầu vẫn được gìn giữ, trở thành niềm tự hào chung của cộng đồng.
 |
| Ông Phạm Công Nhứ bên Bảng vàng gia tộc nghề truyền thống Việt Nam, do Hiệp hội Làng nghề Việt Nam tặng dòng họ Phạm Công. |
Đến nay, toàn xã Thạch Khê có hơn 100 hộ trồng cây trầu tiến vua, tập trung ở thôn Văn Sơn, phần lớn là người dân thuộc dòng họ Phạm Công, với 46 hộ; mỗi hộ trồng từ 100 - 400m2, nhiều gia đình đất rộng trồng 1.000m2. Năm 2016, nghề trồng trầu tiến vua của dòng họ Phạm Công được Hiệp hội làng nghề Việt Nam phong tặng Bảng vàng gia tộc nghề truyền thống Việt Nam. Năm 2021, làng được UBND tỉnh Hà Tĩnh công nhận nghề truyền thống trồng trầu.
Ông Phạm Công Nhứ, 74 tuổi, đời thứ 21 của dòng họ Phạm Công cho biết, trầu tiến vua trồng tại làng Văn Sơn lá dày, to bằng tay người lớn, mùi thơm và có vị cay đặc trưng khác với nơi khác. Trầu trồng bằng ngọn cây non, lập mỗi giàn leo cách nhau hơn một mét, sau gần một năm thì cho thu hoạch. Cây trầu khi trưởng thành có thể hái lá quanh năm, song tập trung nhiều nhất là vào Tết Nguyên đán, Rằm tháng Giêng, Rằm tháng Bảy, những dịp có nhiều lễ cưới hỏi.
Ông Nhứ cho biết thêm: “Nhờ trồng trầu tiến vua mà cuộc sống của người dân làng Văn Sơn trở nên khấm khá hơn. Gia đình tôi sở hữu 350 gốc, hơn 20 năm nay, hằng ngày vợ chồng tôi hái vài trăm lá trầu đem ra chợ bán, thu nhập đủ trang trải sinh hoạt cho gia đình, nuôi con cái ăn học. Nhìn giàn trầu xanh mướt cũng giống như nhìn thấy sự no ấm của gia đình và sự bền vững của làng quê chúng tôi. Cây trầu leo bám, quấn quýt vào giàn, tượng trưng cho sự gắn bó keo sơn của con người với đất đai”.
|
| Người dân xã Thạch Khê thu hoạch trầu cho dịp Tết |
Trầu tiến vua được thu hoạch quanh năm, nhưng vụ Tết vẫn là vụ quan trọng nhất, khi nhu cầu sử dụng trầu trong các dịp lễ, Tết và cưới hỏi tăng cao. Những lá trầu đẹp nhất được lựa chọn kĩ càng để bán ra thị trường, góp phần mang lại nguồn thu cho người trồng trầu.
Với nhiều NCT, mùa trầu Tết còn là dịp để hồi tưởng lại những mùa Xuân xưa, khi cả làng cùng nhau thu hoạch trầu, trao đổi, buôn bán trong không khí đầm ấm. Đó là những kí ức giản dị nhưng sâu sắc, góp phần tạo nên bản sắc văn hóa riêng của làng quê Văn Sơn.
Vươn mình sau thiên tai, để có vụ Tết vui vẻ
Thời gian qua, thời tiết bất lợi với mưa bão kéo dài đã ảnh hưởng lớn đến diện tích trồng trầu tại xã Thạch Khê. Nhiều giàn trầu bị đổ ngã, cây trầu bị ngập nước, sinh trưởng kém, khiến không ít hộ dân lo lắng cho vụ Tết.
Ông Nguyễn Công Thắng, ở xã Thạch Khê cho biết, cây trầu rất nhạy cảm với điều kiện thời tiết, đặc biệt là ngập úng. Sau mưa bão, gia đình ông cùng nhiều hộ khác phải khẩn trương dựng lại giàn, cắt bỏ những dây trầu hư hỏng và tập trung chăm sóc những gốc còn khả năng phục hồi. Ông chia sẻ rằng, dù sản lượng năm nay giảm so với những năm trước, nhưng bà con vẫn cố gắng giữ vườn trầu để có trầu bán vào dịp Tết.
Cùng chung nỗi lo, bà Nguyễn Thị Huề, người nhiều năm trồng trầu tại xã Thạch Khê cho biết, sau mưa lũ, việc chăm sóc trầu vất vả hơn nhiều: “Gia đình tôi phải thường xuyên kiểm tra vườn, xử lí sâu bệnh và che chắn cho cây. Dù biết rằng thu nhập năm nay có thể không cao do sản lượng sụt giảm, nhưng gia đình tôi vẫn quyết tâm bám nghề, bởi cây trầu đã gắn bó hàng chục năm nay như một phần cuộc sống. Năm nay bão lũ mất mùa thì mình chăm sóc để năm sau làm lại chứ quyết không bỏ cây trầu”.
Những chia sẻ mộc mạc của bà Huề phần nào phản ánh rõ tinh thần chịu thương, chịu khó của người dân trồng trầu ở nơi thường xuyên thiên tai, bão lũ. Trong đó, NCT đóng vai trò quan trọng khi là những người giữ kinh nghiệm, truyền lại cách chăm sóc trầu và động viên con cháu không bỏ nghề trong lúc khó khăn.
Trầu tiến vua vì thế không chỉ là một sản phẩm nông nghiệp mà còn là biểu tượng của sự bền bỉ, của tinh thần vượt khó và của văn hóa truyền thống được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Dù cuộc sống ngày nay có nhiều đổi thay, những giàn trầu xanh vẫn lặng lẽ hiện diện, nhắc nhở con cháu về giá trị của lao động, của sự gắn bó với quê hương.
Khi Tết đến gần, từng giàn trầu được chăm chút kĩ lưỡng, từng chiếc lá được nâng niu như gửi gắm trong đó niềm tin về một năm mới bình an. Với người dân làng trầu tiến vua, đặc biệt là NCT, đó chính là niềm vui giản dị nhưng bền lâu, góp phần làm nên hương sắc Tết nơi làng quê Hà Tĩnh.
