Làng Diềm xứ Kinh Bắc: Người quan họ không được lấy nhau khi đã “kết chạ"

Làng Diềm, hay còn được biết với cái tên thôn Viêm Xá - xã Hòa Long - huyện Yên Phong - Thành phố Bắc Ninh. Nơi đây, được biết đến là cái nôi của quan họ xứ Kinh Bắc. Đây là ngôi làng cổ mang đậm nét lịch sử, văn hóa truyền thống của vùng quê mến khách này. Khi nhắc đến Làng Diềm thường người ta chỉ nghĩ đến những câu ca quan họ mượt mà mà ít ai biết được những tục lệ, truyền thuyết có một không hai ở ngôi làng cổ này.
Cổng tam quan đền Cùng. Ảnh sưu tầm
Cổng tam quan đền Cùng. Ảnh sưu tầm

Người quan họ không lấy nhau có gốc từ tục “kết chạ”

Trong số 49 làng quan họ của Bắc Ninh hiện nay, hiếm làng nào như làng Diềm còn duy trì được đội quan họ đông tới gần 100 người gồm đủ các thế hệ liền anh liền chị, với nhiều lứa tuổi và điều đặc biệt là trên dưới già trẻ trong làng đều biết hát quan họ.

Dân gian có câu “Miếng trầu là đầu câu chuyện”. Thật vậy, khi đến đây, trước khi nghe quan họ, chủ nhà sẽ mời khách trầu, những miếng trầu têm hình cánh phượng đặc trưng của làng quan họ.

Đền Vua bà ở Làng Diềm được dân quan họ Bắc Ninh xem là nơi thờ thủy tổ quan họ Bắc Ninh. Từ xưa, nhân dân Viêm Xá và người dân trong vùng vẫn truyền kể về Đức Vua Bà với những câu chuyện khác nhau và mang đậm màu sắc huyền thoại.

Có chuyện kể bà là vị hoàng hậu, không có con, gần cuối đời xin vua cho về quê, để góp công xây dựng quê hương. Nhưng đa số dân trong vùng thuộc lòng câu chuyện Bà là con gái vua Hùng. Trong ngày hội cướp cầu do vua tổ chức để chọn phò mã, bà đã không ưng thuận người được giải, vì vậy đã xin phép vua cha ra khỏi kinh thành đi du xuân cùng các thị nữ.

Bỗng trên đường du xuân, gặp cơn phong vũ, Bà và các thị nữ bị cuốn về trời rồi sau giáng hạ xuống trang ấp Viêm Xá cùng với 7 người khác họ. Ở đây, Bà dạy mọi người làm ăn, khai phá đồng ruộng, bờ bãi, xây dựng gia đình, lập nên làng xóm, kỷ cương cuộc sống cộng đồng. Rồi Bà sáng tác những bài ca, dạy mọi người ca theo lề lối. Từ đó trở thành quan họ. Ở làng Diềm ngày nay vẫn còn truyền tụng câu ca: “Thủy tổ quan họ làng ta/Những lời ca xướng Vua Bà sinh ra/ Xưa nay nam nữ trẻ già/Ai mà ca được ắt là hiển vinh”.

Trầu têm cánh phượng. Ảnh Minh Hy
Trầu têm cánh phượng. Ảnh Minh Hy

Từ những truyền thuyết lưu truyền về vị thủy tổ quan họ, người quan họ từ đời này đến đời khác xem nhau là anh em một nhà, mối dây ràng buộc thâm tình ấy đã dẫn đến tục kết chạ, một hình thức kết nghĩa, giữa các làng mà chỉ ở vùng đất quan họ mới có.

Điều cấm đoán này có nguồn gốc từ quy định trong khoán ước của các làng cùng chạ. Khi hai làng đã kết chạ rồi thì cũng có nghĩa hai bên coi nhau như họ hàng, như anh em một nhà (dù ở hai công xã khác nhau nhưng vẫn coi là cùng huyết thống). Vậy nên các chạ đều ghi vào bản khoán ước chung là con trai, con gái đôi nơi không được lấy nhau. Tất cả con trai, con gái hai làng đều phải răm rắp tuân theo quy định bắt buộc này. Ai vi phạm sẽ bị xử phạt rất nặng và bị dư luận làng xã lên án.

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tục kết chạ, nhưng chủ yếu là do các làng cùng thờ chung một vị thần thành hoàng. Từ việc giữa hai làng có kết chạ với nhau đã dẫn đến việc các “bọn” quan họ giữa hai làng kết bạn truyền đời với nhau. Đây là loại kết bạn bền vững nhất, truyền từ đời này sang đời khác. Từ khi tục kết chạ không còn duy trì giữa các làng quan họ, thì “lời nguyền quan họ không lấy nhau” cũng dần dần bị phá bỏ.

Truyền thuyết về ba ông cá thần

Cạnh Đền thờ Đức Vua Bà là Đền Cùng, Giếng Ngọc. Giếng cổ nằm trước cửa Đền Cùng không chỉ có dòng nước ngọt lành nức tiếng mà còn chứa đựng nhiều câu chuyện ly kỳ về ba ông cá thần xuất hiện từ lâu.

Giếng Ngọc. Ảnh Minh Hy
Giếng Ngọc. Ảnh Minh Hy

Nghe liền chị kể, uống nước giếng Ngọc giúp giọng thanh hơn. Sở dĩ cá trong giếng được người dân tôn gọi là thần bởi không ai trong làng Diềm biết chính xác ba ông cá này có từ bao giờ. Nhưng những câu chuyện kỳ lạ xung quanh các ông cá thì người dân nơi đây không ai là không biết, tất cả được truyền kể cho các du khách ghé thăm.

Đó là câu chuyện về sự thủy chung của ba ông cá với Giếng Ngọc. Trải qua nhiều trận lụt lịch sử, có khi nước tràn miệng giếng nhưng ba ông cá vẫn sống trụ tại đây mà không hề bơi đi nơi khác. Người dân trong làng cũng nhiều lần thả vào trong giếng một số loài cá và rùa, nhưng lạ thay không lâu sau chúng đều chết hoặc bò đi nơi khác.

Những câu chuyện thực hư khó có thể giải thích này khiến Giếng Ngọc làng Diềm vốn linh thiêng càng thêm phần huyền bí. Dù tin hay không nhưng nếu có dịp đến đây, du khách đừng quên tự tay xuống xin nước trong lòng giếng, nhấp một ngụm để cảm nhận hương vị tinh túy của một làng quê quan họ.

Quả thật, đến với Bắc Ninh người ta muốn ở lại bởi tình quan họ, tình người trong mỗi câu quan họ.

“Khách đi xa, giữ chẳng cho về

Rằng người ơi sao nỡ chia lìa,

Rằng người ơi hãy ở bên tôi

Người đừng về đêm nay, quan họ nào chia tay”.

Những câu hát da diết ấy chắc chắc sẽ lưu luyến bất kể vị khách nào khi đến làng quan họ nơi đây.

Theo vanhien.vn

Tin liên quan

Cùng chuyên mục

Khám phá những điếm đến của Centara Hotels & Resorts

Khám phá những điếm đến của Centara Hotels & Resorts

Với hơn 75 khách sạn trải khắp châu Á cùng 6 thương hiệu thành viên, Centara Hotels & Resorts là một trong thương hiệu vận hành và quản lý khách sạn thành công nổi tiếng trên thế giới. Tại Việt Nam, quý I/2021, Centara Hotels & Resorts sẽ quản lý và vận hành NovaHills Mui Ne Resort & Villas - một tuyệt tác nghỉ dưỡng bên vịnh Mũi Né để mang tới cho du khách những trải nghiệm tuyệt vời.
Tây Nguyên mùa dã quỳ trổ bông!

Tây Nguyên mùa dã quỳ trổ bông!

Vào mấy ngày cuối tuần giữa tháng 11/2020, nhóm bạn chúng tôi, những lữ khách từ TP Hồ Chí Minh đã có chuyến “phượt” bằng xe gắn máy đầy thú vị tới TP Đà Lạt.
Đây là cách David Beckham kiếm bội tiền dù đã giải nghệ

Đây là cách David Beckham kiếm bội tiền dù đã giải nghệ

Dù đã giải nghệ hơn 7 năm nhưng cựu danh thủ của MU - David Beckham vẫn biết cách kiếm tiền nhờ việc bán bản quyền hình ảnh.
Bức ảnh Hoa hậu Đỗ Thị Hà lấm lem sau khi làm đồng gây ‘sốt’

Bức ảnh Hoa hậu Đỗ Thị Hà lấm lem sau khi làm đồng gây ‘sốt’

Bức ảnh chụp khoảnh khắc Tân Hoa hậu Việt Nam 2020 lấm lem cùng nụ cười rạng rỡ sau khi đi làm đồng gây sốt trên mạng xã hội.
Nhan sắc hoa hậu Đặng Thu Thảo ‘gây sốt’ sau 8 năm đăng quang

Nhan sắc hoa hậu Đặng Thu Thảo ‘gây sốt’ sau 8 năm đăng quang

Xuất hiện tại đêm chung kết Hoa hậu Việt Nam 2020, Đặng Thu Thảo gây 'sốt' với nhan sắc ngày càng đằm thắm, rạng ngời sau 8 năm đăng quang.

Tin khác

HLV Park Hang-seo chỉ ra điểm mạnh của các cầu thủ Việt Nam

HLV Park Hang-seo chỉ ra điểm mạnh của các cầu thủ Việt Nam
Trong cuộc trả lời phỏng vấn tờ Asian Today, HLV Park Hang-seo nói rằng, điểm mạnh của các cầu thủ Việt Nam đó chính là tinh thần đoàn kết, tự hào dân tộc, khôn khéo và lòng quyết tâm cao...

HLV Park Hang-seo nhận bằng tiến sĩ danh dự ở Hàn Quốc

HLV Park Hang-seo nhận bằng tiến sĩ danh dự ở Hàn Quốc
HLV trưởng đội tuyển Việt Nam - ông Park Hang-seo vừa được Đại học Khoa học và Công Nghệ Gyeongnam Jinju Kyungnam đã trao tấm bằng danh dự. Buổi lễ diễn ra theo hình thức trực tuyến do ảnh hưởng của đại dịch Covid-19.

Nhan sắc đời thường của Tân Hoa hậu Việt Nam 2020

Nhan sắc đời thường của Tân Hoa hậu Việt Nam 2020
Hoa hậu Đỗ Thị Hà sở hữu vẻ đẹp nhẹ nhàng, trong trẻo và tươi tắn ở độ tuổi 19.

Đỗ Thị Hà đăng quang Hoa hậu Việt Nam 2020

Đỗ Thị Hà đăng quang Hoa hậu Việt Nam 2020
Cô gái 19 tuổi, đến từ Thanh Hóa đã vượt qua 34 thí sinh, giành ngôi vị cao nhất tại đêm chung kết Hoa hậu Việt Nam diễn ra tối 20/11.

Hội An tổ chức chuỗi hoạt động nhân ngày Di sản Việt Nam

Hội An tổ chức chuỗi hoạt động nhân ngày Di sản Việt Nam
Tại Hội An, từ ngày 23/11 đến ngày 4/12, sẽ diễn ra chuỗi hoạt động kỷ niệm ngày Di sản Việt Nam (23/11), 21 năm ngày Khu phố cổ Hội An được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa thế giới (4/12) và 3 năm nghệ thuật Bài chòi Trung bộ Việt Nam được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại (7/12).

Chùa Kỳ Quang 2: Ngôi chùa 5 không, một kì quan độc đáo, hiếm có

Chùa Kỳ Quang 2: Ngôi chùa 5 không, một kì quan độc đáo, hiếm có
Chùa Kỳ Quang 2 tọa lạc tại đường Lê Hoàng Phái, phường 17, quận Gò Vấp, TP Hồ Chí Minh là ngôi chùa làng, được xây dựng từ năm 1926.
Xem thêm
Tây Nguyên mùa dã quỳ trổ bông!

Tây Nguyên mùa dã quỳ trổ bông!

Vào mấy ngày cuối tuần giữa tháng 11/2020, nhóm bạn chúng tôi, những lữ khách từ TP Hồ Chí Minh đã có chuyến “phượt” bằng xe gắn máy đầy thú ...
Kỷ niệm 100 năm ngày sinh nhà văn Kim Lân

Kỷ niệm 100 năm ngày sinh nhà văn Kim Lân

Ngày 16/11, Hội Nhà văn Việt Nam đã tổ chức Lễ kỷ niệm 100 năm Ngày sinh của nhà văn Kim Lân (1920 - 2020).
Bắc Ninh: Đón nhận Bằng xếp hạng Di tích Lịch sử - Văn hóa chùa Phương Lưu

Bắc Ninh: Đón nhận Bằng xếp hạng Di tích Lịch sử - Văn hóa chùa Phương Lưu

Ngày 15/11, xã Yên Giả (huyện Quế Võ) tổ chức lễ đón nhận Bằng xếp hạng Di tích Lịch sử - Văn hóa cấp tỉnh chùa Phương Lưu.
Khám phá những điếm đến của Centara Hotels & Resorts

Khám phá những điếm đến của Centara Hotels & Resorts

Với hơn 75 khách sạn trải khắp châu Á cùng 6 thương hiệu thành viên, Centara Hotels & Resorts là một trong thương hiệu vận hành và quản lý khách ...
Fansipan – điểm đến luôn khiến dân xê dịch bất ngờ

Fansipan – điểm đến luôn khiến dân xê dịch bất ngờ

Không chỉ là điểm đến thấm đẫm nền văn hoá bản địa đặc sắc, Fansipan-Sa Pa còn sở hữu vẻ đẹp thiên nhiên kỳ thú “biến hình” vi diệu suốt ...
Check-in sang chảnh tại 5 bể bơi độc đáo nhất Việt Nam

Check-in sang chảnh tại 5 bể bơi độc đáo nhất Việt Nam

Nhờ vị trí “cực phẩm” cùng thiết kế độc đáo, 5 hồ bơi sang chảnh tại các địa điểm du lịch nổi tiếng dưới đây sẽ đem lại những trải ...
Đây là cách David Beckham kiếm bội tiền dù đã giải nghệ

Đây là cách David Beckham kiếm bội tiền dù đã giải nghệ

Dù đã giải nghệ hơn 7 năm nhưng cựu danh thủ của MU - David Beckham vẫn biết cách kiếm tiền nhờ việc bán bản quyền hình ảnh.
HLV Park Hang-seo chỉ ra điểm mạnh của các cầu thủ Việt Nam

HLV Park Hang-seo chỉ ra điểm mạnh của các cầu thủ Việt Nam

Trong cuộc trả lời phỏng vấn tờ Asian Today, HLV Park Hang-seo nói rằng, điểm mạnh của các cầu thủ Việt Nam đó chính là tinh thần đoàn kết, tự ...
HLV Park Hang-seo nhận bằng tiến sĩ danh dự ở Hàn Quốc

HLV Park Hang-seo nhận bằng tiến sĩ danh dự ở Hàn Quốc

HLV trưởng đội tuyển Việt Nam - ông Park Hang-seo vừa được Đại học Khoa học và Công Nghệ Gyeongnam Jinju Kyungnam đã trao tấm bằng danh dự. Buổi lễ ...
Người thầy của tôi

Người thầy của tôi

Cho tới giờ mỗi khi nhắc lại và biết ơn nhất, tôi vẫn luôn nghĩ về thầy Tiêu Âm, người thầy đã dìu dắt tôi suốt những tháng năm cấp ...
Một vòng nhân gian

Một vòng nhân gian

Ni cô Tuệ Tâm đang quét dọn những lá vàng rụng của đêm qua. Buổi sáng không khí bao giờ cũng trong lành, tĩnh lặng như nghe được cả tiếng ...
Con chim sẻ cụt chân

Con chim sẻ cụt chân

Hôm nay ngày nghỉ, An được các bạn Quân, Tư rủ đi bẫy chim sẻ. Bẫy Quân mượn của anh mình. Nó biết cách bẫy, Tư có nhiệm vụ kiếm ...
Bức ảnh Hoa hậu Đỗ Thị Hà lấm lem sau khi làm đồng gây ‘sốt’

Bức ảnh Hoa hậu Đỗ Thị Hà lấm lem sau khi làm đồng gây ‘sốt’

Bức ảnh chụp khoảnh khắc Tân Hoa hậu Việt Nam 2020 lấm lem cùng nụ cười rạng rỡ sau khi đi làm đồng gây sốt trên mạng xã hội.
Nhan sắc hoa hậu Đặng Thu Thảo ‘gây sốt’ sau 8 năm đăng quang

Nhan sắc hoa hậu Đặng Thu Thảo ‘gây sốt’ sau 8 năm đăng quang

Xuất hiện tại đêm chung kết Hoa hậu Việt Nam 2020, Đặng Thu Thảo gây 'sốt' với nhan sắc ngày càng đằm thắm, rạng ngời sau 8 năm đăng quang.
Nhan sắc đời thường của Tân Hoa hậu Việt Nam 2020

Nhan sắc đời thường của Tân Hoa hậu Việt Nam 2020

Hoa hậu Đỗ Thị Hà sở hữu vẻ đẹp nhẹ nhàng, trong trẻo và tươi tắn ở độ tuổi 19.
Phiên bản di động