Làng Diềm xứ Kinh Bắc: Người quan họ không được lấy nhau khi đã “kết chạ"

Làng Diềm, hay còn được biết với cái tên thôn Viêm Xá - xã Hòa Long - huyện Yên Phong - Thành phố Bắc Ninh. Nơi đây, được biết đến là cái nôi của quan họ xứ Kinh Bắc. Đây là ngôi làng cổ mang đậm nét lịch sử, văn hóa truyền thống của vùng quê mến khách này. Khi nhắc đến Làng Diềm thường người ta chỉ nghĩ đến những câu ca quan họ mượt mà mà ít ai biết được những tục lệ, truyền thuyết có một không hai ở ngôi làng cổ này.
lang diem xu kinh bac nguoi quan ho khong duoc lay nhau khi da ket cha
Cổng tam quan đền Cùng. Ảnh sưu tầm

Người quan họ không lấy nhau có gốc từ tục “kết chạ”

Trong số 49 làng quan họ của Bắc Ninh hiện nay, hiếm làng nào như làng Diềm còn duy trì được đội quan họ đông tới gần 100 người gồm đủ các thế hệ liền anh liền chị, với nhiều lứa tuổi và điều đặc biệt là trên dưới già trẻ trong làng đều biết hát quan họ.

Dân gian có câu “Miếng trầu là đầu câu chuyện”. Thật vậy, khi đến đây, trước khi nghe quan họ, chủ nhà sẽ mời khách trầu, những miếng trầu têm hình cánh phượng đặc trưng của làng quan họ.

Đền Vua bà ở Làng Diềm được dân quan họ Bắc Ninh xem là nơi thờ thủy tổ quan họ Bắc Ninh. Từ xưa, nhân dân Viêm Xá và người dân trong vùng vẫn truyền kể về Đức Vua Bà với những câu chuyện khác nhau và mang đậm màu sắc huyền thoại.

Có chuyện kể bà là vị hoàng hậu, không có con, gần cuối đời xin vua cho về quê, để góp công xây dựng quê hương. Nhưng đa số dân trong vùng thuộc lòng câu chuyện Bà là con gái vua Hùng. Trong ngày hội cướp cầu do vua tổ chức để chọn phò mã, bà đã không ưng thuận người được giải, vì vậy đã xin phép vua cha ra khỏi kinh thành đi du xuân cùng các thị nữ.

Bỗng trên đường du xuân, gặp cơn phong vũ, Bà và các thị nữ bị cuốn về trời rồi sau giáng hạ xuống trang ấp Viêm Xá cùng với 7 người khác họ. Ở đây, Bà dạy mọi người làm ăn, khai phá đồng ruộng, bờ bãi, xây dựng gia đình, lập nên làng xóm, kỷ cương cuộc sống cộng đồng. Rồi Bà sáng tác những bài ca, dạy mọi người ca theo lề lối. Từ đó trở thành quan họ. Ở làng Diềm ngày nay vẫn còn truyền tụng câu ca: “Thủy tổ quan họ làng ta/Những lời ca xướng Vua Bà sinh ra/ Xưa nay nam nữ trẻ già/Ai mà ca được ắt là hiển vinh”.

lang diem xu kinh bac nguoi quan ho khong duoc lay nhau khi da ket cha
Trầu têm cánh phượng. Ảnh Minh Hy

Từ những truyền thuyết lưu truyền về vị thủy tổ quan họ, người quan họ từ đời này đến đời khác xem nhau là anh em một nhà, mối dây ràng buộc thâm tình ấy đã dẫn đến tục kết chạ, một hình thức kết nghĩa, giữa các làng mà chỉ ở vùng đất quan họ mới có.

Điều cấm đoán này có nguồn gốc từ quy định trong khoán ước của các làng cùng chạ. Khi hai làng đã kết chạ rồi thì cũng có nghĩa hai bên coi nhau như họ hàng, như anh em một nhà (dù ở hai công xã khác nhau nhưng vẫn coi là cùng huyết thống). Vậy nên các chạ đều ghi vào bản khoán ước chung là con trai, con gái đôi nơi không được lấy nhau. Tất cả con trai, con gái hai làng đều phải răm rắp tuân theo quy định bắt buộc này. Ai vi phạm sẽ bị xử phạt rất nặng và bị dư luận làng xã lên án.

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tục kết chạ, nhưng chủ yếu là do các làng cùng thờ chung một vị thần thành hoàng. Từ việc giữa hai làng có kết chạ với nhau đã dẫn đến việc các “bọn” quan họ giữa hai làng kết bạn truyền đời với nhau. Đây là loại kết bạn bền vững nhất, truyền từ đời này sang đời khác. Từ khi tục kết chạ không còn duy trì giữa các làng quan họ, thì “lời nguyền quan họ không lấy nhau” cũng dần dần bị phá bỏ.

Truyền thuyết về ba ông cá thần

Cạnh Đền thờ Đức Vua Bà là Đền Cùng, Giếng Ngọc. Giếng cổ nằm trước cửa Đền Cùng không chỉ có dòng nước ngọt lành nức tiếng mà còn chứa đựng nhiều câu chuyện ly kỳ về ba ông cá thần xuất hiện từ lâu.

lang diem xu kinh bac nguoi quan ho khong duoc lay nhau khi da ket cha
Giếng Ngọc. Ảnh Minh Hy

Nghe liền chị kể, uống nước giếng Ngọc giúp giọng thanh hơn. Sở dĩ cá trong giếng được người dân tôn gọi là thần bởi không ai trong làng Diềm biết chính xác ba ông cá này có từ bao giờ. Nhưng những câu chuyện kỳ lạ xung quanh các ông cá thì người dân nơi đây không ai là không biết, tất cả được truyền kể cho các du khách ghé thăm.

Đó là câu chuyện về sự thủy chung của ba ông cá với Giếng Ngọc. Trải qua nhiều trận lụt lịch sử, có khi nước tràn miệng giếng nhưng ba ông cá vẫn sống trụ tại đây mà không hề bơi đi nơi khác. Người dân trong làng cũng nhiều lần thả vào trong giếng một số loài cá và rùa, nhưng lạ thay không lâu sau chúng đều chết hoặc bò đi nơi khác.

Những câu chuyện thực hư khó có thể giải thích này khiến Giếng Ngọc làng Diềm vốn linh thiêng càng thêm phần huyền bí. Dù tin hay không nhưng nếu có dịp đến đây, du khách đừng quên tự tay xuống xin nước trong lòng giếng, nhấp một ngụm để cảm nhận hương vị tinh túy của một làng quê quan họ.

Quả thật, đến với Bắc Ninh người ta muốn ở lại bởi tình quan họ, tình người trong mỗi câu quan họ.

“Khách đi xa, giữ chẳng cho về

Rằng người ơi sao nỡ chia lìa,

Rằng người ơi hãy ở bên tôi

Người đừng về đêm nay, quan họ nào chia tay”.

Những câu hát da diết ấy chắc chắc sẽ lưu luyến bất kể vị khách nào khi đến làng quan họ nơi đây.

Theo vanhien.vn

Tin liên quan

Cùng chuyên mục

nhac si pho duc phuong qua doi o tuoi 76

Nhạc sĩ Phó Đức Phương qua đời ở tuổi 76

Nhạc sĩ Phó Đức Phương qua đời hôm nay (19/9) sau thời gian chống chọi với bệnh ung thư tụy, hưởng thọ 76 tuổi.
moi phut ra san cua gareth bale co gia toi 650 trieu dong

Mỗi phút ra sân của Gareth Bale có giá tới... 650 triệu đồng

Theo ước tính của tờ Marca, mỗi phút ra sân của Gareth Bale cho Real Madrid ở mùa giải 2019/20 có giá tới 23.800 euro (tương đương 650 triệu đồng).
net dep van hoa trong trang phuc dan toc dao

Nét đẹp văn hóa trong trang phục dân tộc Dao

Trang phục truyền thống là sản phẩm văn hóa, là niềm tự hào mỗi dân tộc, đồng thời chuyển tải quan niệm về vũ trụ, về nhân sinh của cộng đồng thông qua các hoa văn, họa tiết thêu, in trên đó. Khi mặc trang phục dân tộc, mỗi người đều tự ý thức về bản sắc văn hóa của dân tộc mình. 
truyen day de con chau nho ve cau hat cha ong

Truyền dạy để con, cháu nhớ về câu hát cha ông

Theo chỉ dẫn của một cán bộ văn hóa huyện, chúng tôi tìm đến nhà Nghệ nhân dân gian Lương Thiêm Phú, 82 tuổi, thôn Trang Nà, xã Tình Húc, huyện Bình Liêu, tỉnh Quảng Ninh…
co tuong mon the thao tri tue

Cờ tướng - môn thể thao trí tuệ

Thế kỉ V-VI, Cờ vua khởi nguồn từ môn chơi thời cổ ở Ấn Độ có tên gọi là “Chaturanga” có nghĩa là 4 binh chủng quân đội hợp thành: Chiến xa, tượng binh, kị binh và bộ binh.

Tin khác

Điều kì bí ở chùa Địch Lộng

dieu ki bi o chua dich long
Từ Hà Nội theo Quộc lộ 1A xuôi Ninh Bình, qua cầu Đoan Vỹ của tỉnh Hà Nam rẽ phải gần 1km du khách gặp chùa Địch Lộng (còn gọi là động Địch Lộng).

Messi trở thành tỷ phú bóng đá thứ 2 sau Ronaldo

messi tro thanh ty phu bong da thu 2 sau ronaldo
Sau Cristiano Ronaldo, Lionel Messi trở thành cầu thủ bóng đá thứ hai trên thế giới cán mốc thu nhập 1 tỷ USD, theo công bố của tạp chí Forbes.

Neymar đứng trước nguy cơ bị cấm thi đấu 7 trận

neymar dung truoc nguy co bi cam thi dau 7 tran
Với hành động đánh nguội Alvaro Gonzalez ở trận PSG thua Marseille 0-1 ở vòng 3 Ligue 1, tiền đạo Neymar có nguy cơ bị cấm thi đấu 7 trận.

Các hậu vệ tỏa sáng giúp Chelsea thắng trận mở màn

cac hau ve toa sang giup chelsea thang tran mo man
Hai trong ba bàn thắng của Chelsea tới từ các hậu vệ, nhờ đó The Blues thắng 3-1 trước Brighton ở trận mở màn Premier League 2020. Mặc dù thắng trận, nhưng lối chơi của Chelsea chưa thuyết phục.

Bị cấm thi đấu, Công Phượng lỡ dịp đối đầu Quang Hải

bi cam thi dau cong phuong lo dip doi dau quang hai
Công Phượng vắng mặt cũng khiến các CĐV bỏ lỡ màn đối đầu hấp dẫn giữa anh và tiền vệ Quang Hải của Hà Nội FC.

Noo Phước Thịnh công bố dự án âm nhạc lớn nhất năm 2020

noo phuoc thinh cong bo du an am nhac lon nhat nam 2020
Nam ca sĩ đã chính thức chia sẻ về một món quà nghệ thuật bí mật sẽ được anh gửi tặng người hâm mộ trong năm nay.
Xem thêm
nho cu do dat ba tri

Nhớ cụ đồ đất Ba Tri

Cụ Nguyễn Thị Từ, 86 tuổi, ở thị trấn Ba Tri, huyện Ba Tri,  tỉnh Bến Tre nói với vẻ đầy tự hào: “Cụ Đồ Chiểu luôn là niềm tự ...
tu bay sinh ton lien tuong den dai dich covid 19

Từ “Bẫy sinh tồn” liên tưởng đến đại dịch Covid – 19

“Vùng hoa lá bên trái và khu biển hồ mầu xanh bên phải hiện ra chiếc khẩu trang bịt kín khuôn mặt. Hậu quả của sự tàn phá thiên nhiên ...
truyen day de con chau nho ve cau hat cha ong

Truyền dạy để con, cháu nhớ về câu hát cha ông

Theo chỉ dẫn của một cán bộ văn hóa huyện, chúng tôi tìm đến nhà Nghệ nhân dân gian Lương Thiêm Phú, 82 tuổi, thôn Trang Nà, xã Tình Húc, ...
chiem nguong binh minh tren eo gio quy nhon trai nghiem nen thu mot lan trong doi

Chiêm ngưỡng bình minh trên Eo Gió – Quy Nhơn: Trải nghiệm nên thử một lần trong đời

Khoảnh khắc ngày mới lên nơi eo biển trải dài, sóng dập dìu làm loang những tia nắng đầu tiên phản chiếu trên mặt nước là ấn tượng không thể ...
binh thuan cong nhan mui ne la khu du lich quoc gia

Bình Thuận: Công nhận Mũi Né là Khu du lịch Quốc gia

Ngày 24/8, Bộ trưởng Bộ Văn hóa- Thể thao và Du lịch Nguyễn Ngọc Thiện ký Quyết định công nhận Khu du lịch Mũi Né, tỉnh Bình Thuận là Khu ...
bat ngo voi thien duong hoa ruc ro khien chi em me man tai sam son

Bất ngờ với thiên đường hoa rực rỡ khiến chị em mê mẩn tại Sầm Sơn

Mỗi dịp hè sang thu về, hoa đua nhau khoe sắc thì cũng là lúc chị em náo nức “bung lụa” dưới những giàn hoa rực rỡ, tươi thắm. Không ...
mu 1 3 crystal palace cu tat dau dieng tran ra quan

M.U 1-3 Crystal Palace: Cú tát đau điếng trận ra quân

Man Utd đã phải nhận một cú tát trời giáng từ Crystal Palace ngay trong trận ra quân ở Premier League mùa giải 2020-2021.
moi phut ra san cua gareth bale co gia toi 650 trieu dong

Mỗi phút ra sân của Gareth Bale có giá tới... 650 triệu đồng

Theo ước tính của tờ Marca, mỗi phút ra sân của Gareth Bale cho Real Madrid ở mùa giải 2019/20 có giá tới 23.800 euro (tương đương 650 triệu đồng).
messi tro thanh ty phu bong da thu 2 sau ronaldo

Messi trở thành tỷ phú bóng đá thứ 2 sau Ronaldo

Sau Cristiano Ronaldo, Lionel Messi trở thành cầu thủ bóng đá thứ hai trên thế giới cán mốc thu nhập 1 tỷ USD, theo công bố của tạp chí Forbes.
con chim se cut chan

Con chim sẻ cụt chân

Hôm nay ngày nghỉ, An được các bạn Quân, Tư rủ đi bẫy chim sẻ. Bẫy Quân mượn của anh mình. Nó biết cách bẫy, Tư có nhiệm vụ kiếm ...
giot nuoc mat muon mang

Giọt nước mắt muộn màng

“Ông đi đâu đấy? Chắc ông lại sang sông chứ gì?” Tôi cười, gọi khi ông Vĩ dắt xe máy đi phía sau cách tôi một quãng. Ông Vĩ quay ...
day dut

Day dứt

Chiếc Kia Morning đưa Phương Thảo vượt qua cửa khẩu Mộc Bài đến trung tâm tỉnh Battambang. Theo địa chỉ, lái xe người Việt kiều còn khá trẻ, tiếp tục ...
nhac si pho duc phuong qua doi o tuoi 76

Nhạc sĩ Phó Đức Phương qua đời ở tuổi 76

Nhạc sĩ Phó Đức Phương qua đời hôm nay (19/9) sau thời gian chống chọi với bệnh ung thư tụy, hưởng thọ 76 tuổi.
noo phuoc thinh cong bo du an am nhac lon nhat nam 2020

Noo Phước Thịnh công bố dự án âm nhạc lớn nhất năm 2020

Nam ca sĩ đã chính thức chia sẻ về một món quà nghệ thuật bí mật sẽ được anh gửi tặng người hâm mộ trong năm nay.
nguoi dep bien nguyen thi loan va vai dien dau tay trong series phim hinh su bao ngam

Người đẹp Biển Nguyễn Thị Loan và vai diễn đầu tay trong series phim hình sự "Bão ngầm"

Nguyễn Thị Loan đã có những chia sẻ về lần đầu tiên xuất hiện trên màn ảnh nhỏ trong vai trò một diễn viên.
Phiên bản di động