GS Tô Ngọc Thanh: Vị lữ khách mê mải với xứ sở văn hóa

Kì 2: Trăn trở với các báu vật nhân văn sống
Tôi tiếc ngẩn tiếc ngơ cái máy ghi âm của mình. Một lần tôi đùa: “Cụ sắp đi gặp các bậc tiền bối rồi còn thu cái máy ghi âm của cháu làm gì?”. "Thì năm nay cũng ngoài tám mươi rồi còn gì. Các cụ gọi về hầu trà thuốc lúc nào hay lúc đó thôi!”. Ông vẫn hóm hỉnh đến mức tinh quái. “Thế thì cụ cho phép cháu được ghi âm lại để lưu giữ một kho vàng ròng hiếm có của một nhà nghiên cứu suốt đời ăn rừng, ngủ khắp Tây Bắc, Tây Nguyên - một báu vật nhân văn sống” (cụm từ mà Giáo sư thường dùng để đánh giá về các nghệ nhân). Thế khi cụ đi gặp gỡ các nghệ nhân, họ không cho cụ ghi âm cụ có trách móc họ không?”. Ông cười xòa: “Thôi, tao kể bù cho mày nghe một chuyện này nhé, nhưng chỉ bác cháu ta biết với nhau thôi”. Thế là ông chiến thắng, bao giờ cũng chiến thắng, dĩ nhiên ông là một hiệp sĩ mà...

Ông đã sống trọn cuộc đời mình vì văn hóa dân gian với tuyên ngôn "đường thiên lí ngàn dặm bắt đầu từ bước chân đầu tiên". Lại nghe nói, cuốn "Âm nhạc dân gian Thái Tây Bắc" được trao tặng Giải Nhất của Hội Nhạc sĩ Việt Nam từ năm 2000, đã được ông hoàn thiện từ gần 30 năm về trước, ngay giữa đại ngàn Tây Bắc hùng vĩ, bí hiểm và quyến rũ. Cuốn sách thăng trầm ấy cũng chính là một phần không thể thiếu trong bức chân dung xả thân và gai góc của hiệp sĩ văn hóa Tô Ngọc Thanh.

GS Tô Ngọc Thanh: Vị lữ khách mê mải với xứ sở văn hóa
GS Tô Ngọc Thanh

Suốt cả đời ông đắm say, cứ ngẩn ngơ đi tìm, nhưng dường như vào lúc này điều ông đau đáu hơn cả, ấy là níu giữ giá trị của các "báu vật nhân văn sống"- các nghệ nhân - người kết tinh các giá trị văn hóa của cộng đồng. Ông khẽ thở dài, các cụ về trời, các cụ chẳng mang theo được cái gì lớn lao, được vàng thỏi bạc nén, nhưng các cụ đem tri thức, tài năng và kinh nghiệm của nhân loại "một đi không trở lại".

Thế nhưng, bây giờ làm thế nào để các giá trị đó không bị thất truyền một cách vô ích? Thế giời đã từng đưa ra khái niệm về văn hóa phi vật thể, ở Việt Nam giờ cần có Cục Di sản để bảo vệ văn hóa phi vật thể, đưa văn hóa phi vật thể lên với tầm cao mới. Cần phong tặng danh hiệu Nghệ nhân Nhân dân cho các nghệ nhân xứng đáng… GS Tô Ngọc Thanh đã làm tất cả. May mắn thay những giấc mơ đó đều thành hiện thực. Phấn khởi hơn là nhã nhạc cũng được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại.

Còn nhớ, năm 2001, khi mà lần đầu tiên ông Thanh đem được 32 điệu xòe Thái và hát chèo tàu đi sang Paris để mong người ta công nhận di sản văn hóa phi vật thể, những kiệt tác văn hóa khổng lồ của nhân loại. Ông tìm cách dò hỏi khắp bạn bè năm châu. Ngoại ngữ của cụ già này những tưởng chỉ mê mỗi rừng rú Tây Bắc, vậy mà hóa ra rất tài tình. Ông chạy vạy giới thiệu cái tuyệt vời của văn hóa phi vật thể của người Việt Nam với cái vẻ lo toan của một ông bố già sợ con cái chưa gặp chỗ mặn duyên.

Nghe đồn rằng, khi Nhã nhạc cung đình bị cho vào “rọ” "giao hưởng hóa" với cả dàn nhạc om sòm ụ xọe, ông Thanh đã một mình chạy đôn chạy đáo thanh minh với những vị "Ban giám khảo", rằng đấy chẳng qua chỉ là cách biểu diễn nhằm phục vụ du lịch, thu tiền, nó bị “gieo vừng ra ngô” mất rồi. Cái oách của vua chúa Việt Nam để tôi tổ chức cho mà xem, kiệt tác nhé. Rằng, nó hay lắm, tuyệt vời lắm. Ông cười một cách vô tư lự như khi di sản dân tộc nhờ ông chăm chút mà được thế giới ngưỡng mộ và vinh danh. "Chẳng qua cũng nhờ phúc ấm của tổ tiên mà thôi".

Tây Bắc đối với ông Thanh là một cái gì đó máu thịt. Tôi là thế hệ con cháu, có lẽ chẳng bao giờ hỏi chuyện lớn lao. Chỉ biết, ngày 17/6/1954, họa sĩ tài hoa Tô Ngọc Vân (cha đẻ của ông Thanh) đã hi sinh trên đường từ Điện Biên Phủ trở về. Cụ Vân được một người Tày chôn cất rất tử tế trong khói lửa. Nhận tin, ông Thanh tìm đến, một mình đặt mộ bố trên một gò đất cao, có trồng một cây ổi lớn, rồi từ từ xếp một viền đá có hình chữ vê (V - chữ cái đầu tiên tên cụ) để đánh dấu cho khỏi thất lạc. Chưa bao giờ, ông Thanh nói ra chuyện ấy, nhưng rõ ràng chữ máu thịt với Tây Bắc cũng đã được ông Thanh xếp đá viết nên từ đận đó.

Đến năm 1959, ông được phân công về Ban Nghiên cứu âm nhạc, thuộc Vụ Nghệ thuật - Bộ Văn hóa rồi tức tốc đi sưu tầm nghiên cứu âm nhạc đặc trách vùng Tây Bắc. Đặc biệt, năm 1962, trên lại có lệnh hỏa tốc điều động ông thành cán bộ của Sở Văn hóa Khu tự trị Tây Bắc, ông tới các bản heo hút làm anh cán bộ phong trào mẫn cán. Đó chính là khoảng thời gian gian khó quyết định để ông tìm thấy chính mình. (Còn nữa)

Vũ Minh Phúc

Tin liên quan

Cùng chuyên mục

Quy định mới về hoạt động cung cấp dịch vụ quảng cáo xuyên biên giới tại Việt Nam

Quy định mới về hoạt động cung cấp dịch vụ quảng cáo xuyên biên giới tại Việt Nam

Ngày 20/07/2021, Chính phủ ban hành Nghị định 70/2021/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 181/2013/NĐ-CP ngày 14/4/2013 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Quảng cáo, trong đó, sửa đổi, bổ sung Điều 13 về hoạt động cung cấp dịch vụ quảng cáo xuyên biên giới tại Việt Nam.
Cây nhãn tổ trước cửa chùa Phố Hiến

Cây nhãn tổ trước cửa chùa Phố Hiến

Trước cửa chùa Phố Hiến, một di tích lịch sử được Bộ Văn hóa Thông tin và Thể thao xếp hạng, thuộc phường Hồng Châu, thành phố Hưng Yên, tỉnh Hưng Yên có một cây nhãn đã hơn 300 tuổi.
Sức lan tỏa từ những câu chuyện tử tế

Sức lan tỏa từ những câu chuyện tử tế

Giữa cơn bão đại dịch Covid-19, cộng đồng một lần nữa lại được chứng kiến nhiều hành động, nghĩa cử cao đẹp, cùng giúp đỡ nhau vượt qua mọi khó khăn. Sự ấm áp của tình người, từ những suất cơm, chai nước, ổ bánh mì miễn phí đến những cây ATM gạo, tiệm rau tình thương, siêu thị 0 đồng, quán ăn miễn phí cho người nghèo, người yếu thế... đang lan tỏa rộng rãi sức mạnh của tình đoàn kết.
Thừa Thiên Huế lên kịch bản đón khách du lịch trở lại

Thừa Thiên Huế lên kịch bản đón khách du lịch trở lại

Thừa Thiên Huế là địa phương kiểm soát tốt dịch bệnh COVID- 19, chuẩn bị các kịch bản sẵn sàng đón du khách trở lại vừa khai thác, vừa phòng chống dịch hiệu quả.
Tượng nữ hoàng băng giá Elsa phiên bản "phù thủy" ở Sa Pa

Tượng nữ hoàng băng giá Elsa phiên bản "phù thủy" ở Sa Pa

Cộng đồng mạng lại được phen dậy sóng, truyền nhau bức ảnh chụp tượng nữ hoàng băng giá Elsa phiên bản “cực lỗi” xuất hiện tại điểm check-in Ansapa, nằm trên địa bàn phường Phan Si Păng, thị xã Sa Pa, tỉnh Lào Cai).

Tin khác

Bảo tồn và phát huy bền vững giá trị di sản văn hóa Việt Nam, giai đoạn 2021-2025

Bảo tồn và phát huy bền vững giá trị di sản văn hóa Việt Nam, giai đoạn 2021-2025
Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam vừa ký phê duyệt Chương trình Bảo tồn và phát huy bền vững giá trị di sản văn hóa Việt Nam, giai đoạn 2021-2025. Theo nhiều chuyên gia, nhà nghiên cứu, Chương trình này của Chính phủ là một trong những giải pháp mang tính đột phá về “chất” đối với công tác bảo tồn di sản văn hóa dân tộc.

Phát triển văn hóa truyền thông vì sự hoàn thiện nhân cách của con người

Phát triển văn hóa truyền thông vì sự hoàn thiện nhân cách của con người
Thế kỉ XXI là được coi thế kỉ của “văn hóa màn hình” với bước phát triển nhảy vọt, “làm mưa, làm gió” của các loại hình truyền thông, mà đặc biệt là truyền hình, phát thanh có hình, báo điện tử và các mạng xã hội dày đặc trên nền tảng internet. Giờ đây điện thoại thông minh, màn hình cảm ứng là “vật bất li thân” đối với hầu như tất cả mọi công dân (chỉ có số ít người cao tuổi là hiếm khi dùng đến). Sử dụng công năng ngày càng cải tiến, “lên đời” của các loại điện thoại thông minh trên thế giới, con người hiện nay đã và đang thực hiện hầu hết mọi nhu cầu giao tiếp, chụp ảnh, quay camera, xem phim, xem truyền hình, chơi games giải trí, trực tiếp viết các trạng thái cảm xúc, bình luận tin tức, kết nối, giao dịch, thực thi công việc hàng ngày tại công sở cũng như ở tư gia.

Văn nghệ sĩ cùng nhau truyền năng lượng tích cực trong dịch Covid-19

Văn nghệ sĩ cùng nhau truyền năng lượng tích cực trong dịch Covid-19
Trong bối cảnh sân khấu phải đóng cửa, khó khăn chồng chất, các văn nghệ sĩ TP.Hồ Chí Minh vẫn ngày đêm cống hiến hết mình cho công tác xã hội, tích cực tham gia các đội tình nguyện cùng lực lượng tuyến đầu.

TP Hà Nội: Xử phạt hành vi nhắn tin, gọi điện và quảng cáo sai quy định

TP Hà Nội: Xử phạt hành vi nhắn tin, gọi điện và quảng cáo sai quy định
Trong 6 tháng đầu năm, Sở Thông tin và Truyền thông (TT&TT) TP Hà Nội đã xử lí vi phạm hành chính đối với 2 tổ chức sử dụng đầu số ngắn, 86 cá nhân sử dụng số điện thoại thực hiện nhắn tin, gọi điện thoại và quảng cáo rao vặt sai quy định, với tổng số tiền xử phạt vi phạm hành chính 183 triệu đồng.

Cannes 2021 dành sự quan tâm đặc biệt cho các phim về môi trường

Cannes 2021 dành sự quan tâm đặc biệt cho các phim về môi trường
Các nhà làm phim tài liệu, các nhà hoạt động môi trường, gồm cả cô gái trẻ người Anh Bella Lack, hy vọng sẽ truyền cảm hứng cho những nỗ lực hơn nữa về biến đổi khí hậu.

Giải thưởng Hồ Chí Minh - Khoa học, công tâm và trách nhiệm

Giải thưởng Hồ Chí Minh - Khoa học, công tâm và trách nhiệm
Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học, nghệ thuật là giải thưởng lớn dành cho những tác phẩm đặc biệt xuất sắc, có giá trị rất cao về văn học, nghệ thuật, về nội dung tư tưởng; là sự ghi nhận và đánh giá cao của Đảng, Nhà nước và nhân dân đối với văn nghệ sĩ, trí thức; động viên, khuyến khích các tài năng tiếp tục cống hiến vì sự phát triển của nền văn hóa nghệ thuật nước nhà.
Xem thêm
Phú Quốc lần đầu lọt Top 100 điểm đến tuyệt vời nhất thế giới năm 2021

Phú Quốc lần đầu lọt Top 100 điểm đến tuyệt vời nhất thế giới năm 2021

Tạp chí hàng đầu thế giới TIME vừa công bố top 100 điểm đến tuyệt vời nhất thế giới năm 2021. Đảo Ngọc Phú Quốc của Việt Nam đã lần ...
Tạm dừng thu phí tham quan 3 điểm du lịch tại Sa Pa

Tạm dừng thu phí tham quan 3 điểm du lịch tại Sa Pa

Do những bất hợp lí trong việc thu phí và ảnh hưởng của dịch bệnh Covid-19, UBND tỉnh Lào Cai vừa trình kì họp thứ 2 HĐND tỉnh khoá XVI ...
Những tháng năm nghiệt ngã của ngành du lịch toàn cầu

Những tháng năm nghiệt ngã của ngành du lịch toàn cầu

“Năm 2021, đại dịch Covid-19 sẽ gây thiệt hại cho nền kinh tế toàn cầu khoảng 2,4 nghìn tỉ usd do sự sụp đổ của ngành Du lịch quốc tế”, ...
Koeman và Cannavaro đánh giá Messi là ứng viên cho Quả bóng Vàng 2021

Koeman và Cannavaro đánh giá Messi là ứng viên cho Quả bóng Vàng 2021

Sau màn trình diễn ấn tượng trong cả màu áo Barcelona và tuyển Argentina, Messi được giới chuyên môn đánh giá cao trong cuộc đua giành Quả bóng Vàng 2021.
10 điều thú vị cần biết về kì Thế vận hội Olympic Tokyo 2020

10 điều thú vị cần biết về kì Thế vận hội Olympic Tokyo 2020

Thế vận hội Olympic Tokyo 2020 được tổ chức với rất nhiều điểm khác biệt so với các kì đại hội thể thao thế giới từng diễn ra trong lịch ...
Thể thao Việt Nam xuất quân lên đường dự Olympic Tokyo 2020

Thể thao Việt Nam xuất quân lên đường dự Olympic Tokyo 2020

Tối 13/7, Lễ xuất quân Đoàn Thể thao Việt Nam dự Olympic Tokyo 2020 đã được tổ chức trọng thể tại Hà Nội. Uỷ viên Bộ Chính trị, Phó Thủ ...
Dòng sông tuổi thơ

Dòng sông tuổi thơ

Trong cuộc đời mỗi con người, ai cũng phải trải qua những buồn vui, sóng gió đẩy đưa... Sông quê hương vẫn nằm đó, lắng nghe tiếng đổi thay của ...
Bà nội

Bà nội

Buổi chiều, bố đi làm về. Vào bàn ăn, vừa mở lồng bàn, bố đã reo: Trời! Bà cho cả nhà ăn những gì mà trông đã thấy ngon thế ...
Cô nàng i ngắn

Cô nàng i ngắn

Chuyến đi cao nguyên đá Đồng Văn của tôi lần ấy hoàn toàn ngẫu hứng. Nó được hình thành khi tôi ghé thăm anh bạn thân đang công tác tại ...
Chương trình nghệ thuật "Mẹ là tình yêu": Gây quỹ từ thiện giúp đỡ những người mẹ, người yếu thế đang gặp khốn khó trong đại dịch Covid-19

Chương trình nghệ thuật "Mẹ là tình yêu": Gây quỹ từ thiện giúp đỡ những người mẹ, người yếu thế đang gặp khốn khó trong đại dịch Covid-19

Nhằm nhắc nhớ những khán giả trẻ về lòng hiếu thảo đặc biệt đối với mẹ, đồng thời hướng đến gây quỹ giúp đỡ những người yếu thế trong xã ...
Taylor Swift lọt Top ca sĩ được yêu thích nhất mọi thời đại

Taylor Swift lọt Top ca sĩ được yêu thích nhất mọi thời đại

Tạp chí âm nhạc Billboard đã vinh danh Taylor Swift là một trong những ca sĩ được yêu thích nhất mọi thời đại.
Triệu Lệ Dĩnh - Phùng Thiệu Phong ly hôn

Triệu Lệ Dĩnh - Phùng Thiệu Phong ly hôn

Cặp đôi Triệu Lệ Dĩnh, Phùng Thiệu Phong vừa ly dị sau 3 năm kết hôn. Thông tin cặp sao ly hôn đang gây xôn xao làng giải trí xứ ...
Phiên bản di động