GS Tô Ngọc Thanh: Vị lữ khách mê mải với xứ sở văn hóa

Kì 2: Trăn trở với các báu vật nhân văn sống
Tôi tiếc ngẩn tiếc ngơ cái máy ghi âm của mình. Một lần tôi đùa: “Cụ sắp đi gặp các bậc tiền bối rồi còn thu cái máy ghi âm của cháu làm gì?”. "Thì năm nay cũng ngoài tám mươi rồi còn gì. Các cụ gọi về hầu trà thuốc lúc nào hay lúc đó thôi!”. Ông vẫn hóm hỉnh đến mức tinh quái. “Thế thì cụ cho phép cháu được ghi âm lại để lưu giữ một kho vàng ròng hiếm có của một nhà nghiên cứu suốt đời ăn rừng, ngủ khắp Tây Bắc, Tây Nguyên - một báu vật nhân văn sống” (cụm từ mà Giáo sư thường dùng để đánh giá về các nghệ nhân). Thế khi cụ đi gặp gỡ các nghệ nhân, họ không cho cụ ghi âm cụ có trách móc họ không?”. Ông cười xòa: “Thôi, tao kể bù cho mày nghe một chuyện này nhé, nhưng chỉ bác cháu ta biết với nhau thôi”. Thế là ông chiến thắng, bao giờ cũng chiến thắng, dĩ nhiên ông là một hiệp sĩ mà...

Ông đã sống trọn cuộc đời mình vì văn hóa dân gian với tuyên ngôn "đường thiên lí ngàn dặm bắt đầu từ bước chân đầu tiên". Lại nghe nói, cuốn "Âm nhạc dân gian Thái Tây Bắc" được trao tặng Giải Nhất của Hội Nhạc sĩ Việt Nam từ năm 2000, đã được ông hoàn thiện từ gần 30 năm về trước, ngay giữa đại ngàn Tây Bắc hùng vĩ, bí hiểm và quyến rũ. Cuốn sách thăng trầm ấy cũng chính là một phần không thể thiếu trong bức chân dung xả thân và gai góc của hiệp sĩ văn hóa Tô Ngọc Thanh.

GS Tô Ngọc Thanh: Vị lữ khách mê mải với xứ sở văn hóa
GS Tô Ngọc Thanh

Suốt cả đời ông đắm say, cứ ngẩn ngơ đi tìm, nhưng dường như vào lúc này điều ông đau đáu hơn cả, ấy là níu giữ giá trị của các "báu vật nhân văn sống"- các nghệ nhân - người kết tinh các giá trị văn hóa của cộng đồng. Ông khẽ thở dài, các cụ về trời, các cụ chẳng mang theo được cái gì lớn lao, được vàng thỏi bạc nén, nhưng các cụ đem tri thức, tài năng và kinh nghiệm của nhân loại "một đi không trở lại".

Thế nhưng, bây giờ làm thế nào để các giá trị đó không bị thất truyền một cách vô ích? Thế giời đã từng đưa ra khái niệm về văn hóa phi vật thể, ở Việt Nam giờ cần có Cục Di sản để bảo vệ văn hóa phi vật thể, đưa văn hóa phi vật thể lên với tầm cao mới. Cần phong tặng danh hiệu Nghệ nhân Nhân dân cho các nghệ nhân xứng đáng… GS Tô Ngọc Thanh đã làm tất cả. May mắn thay những giấc mơ đó đều thành hiện thực. Phấn khởi hơn là nhã nhạc cũng được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại.

Còn nhớ, năm 2001, khi mà lần đầu tiên ông Thanh đem được 32 điệu xòe Thái và hát chèo tàu đi sang Paris để mong người ta công nhận di sản văn hóa phi vật thể, những kiệt tác văn hóa khổng lồ của nhân loại. Ông tìm cách dò hỏi khắp bạn bè năm châu. Ngoại ngữ của cụ già này những tưởng chỉ mê mỗi rừng rú Tây Bắc, vậy mà hóa ra rất tài tình. Ông chạy vạy giới thiệu cái tuyệt vời của văn hóa phi vật thể của người Việt Nam với cái vẻ lo toan của một ông bố già sợ con cái chưa gặp chỗ mặn duyên.

Nghe đồn rằng, khi Nhã nhạc cung đình bị cho vào “rọ” "giao hưởng hóa" với cả dàn nhạc om sòm ụ xọe, ông Thanh đã một mình chạy đôn chạy đáo thanh minh với những vị "Ban giám khảo", rằng đấy chẳng qua chỉ là cách biểu diễn nhằm phục vụ du lịch, thu tiền, nó bị “gieo vừng ra ngô” mất rồi. Cái oách của vua chúa Việt Nam để tôi tổ chức cho mà xem, kiệt tác nhé. Rằng, nó hay lắm, tuyệt vời lắm. Ông cười một cách vô tư lự như khi di sản dân tộc nhờ ông chăm chút mà được thế giới ngưỡng mộ và vinh danh. "Chẳng qua cũng nhờ phúc ấm của tổ tiên mà thôi".

Tây Bắc đối với ông Thanh là một cái gì đó máu thịt. Tôi là thế hệ con cháu, có lẽ chẳng bao giờ hỏi chuyện lớn lao. Chỉ biết, ngày 17/6/1954, họa sĩ tài hoa Tô Ngọc Vân (cha đẻ của ông Thanh) đã hi sinh trên đường từ Điện Biên Phủ trở về. Cụ Vân được một người Tày chôn cất rất tử tế trong khói lửa. Nhận tin, ông Thanh tìm đến, một mình đặt mộ bố trên một gò đất cao, có trồng một cây ổi lớn, rồi từ từ xếp một viền đá có hình chữ vê (V - chữ cái đầu tiên tên cụ) để đánh dấu cho khỏi thất lạc. Chưa bao giờ, ông Thanh nói ra chuyện ấy, nhưng rõ ràng chữ máu thịt với Tây Bắc cũng đã được ông Thanh xếp đá viết nên từ đận đó.

Đến năm 1959, ông được phân công về Ban Nghiên cứu âm nhạc, thuộc Vụ Nghệ thuật - Bộ Văn hóa rồi tức tốc đi sưu tầm nghiên cứu âm nhạc đặc trách vùng Tây Bắc. Đặc biệt, năm 1962, trên lại có lệnh hỏa tốc điều động ông thành cán bộ của Sở Văn hóa Khu tự trị Tây Bắc, ông tới các bản heo hút làm anh cán bộ phong trào mẫn cán. Đó chính là khoảng thời gian gian khó quyết định để ông tìm thấy chính mình. (Còn nữa)

Vũ Minh Phúc

Tin liên quan

Cùng chuyên mục

TP Hồ Chí Minh tăng cường bảo tồn biệt thự cũ

TP Hồ Chí Minh tăng cường bảo tồn biệt thự cũ

Nhằm ngăn chặn sự “biến mất” của những công trình biệt thự cũ có giá trị, UBND TP Hồ Chí Minh vừa có quyết định ban hành danh mục 49 biệt thự cũ đã được phân loại vào diện quản lí, bảo tồn, nâng tổng số biệt thự cũ được bảo tồn lên hơn 250 công trình.
Khám phá dinh vua Mèo trên mảnh đất Hà Giang hùng vĩ

Khám phá dinh vua Mèo trên mảnh đất Hà Giang hùng vĩ

Dinh vua Mèo hay còn gọi là dinh thự họ Vương nằm trong thung lũng thuộc địa bàn xã Xà Phìn, huyện Đồng Văn, Hà Giang. Dinh thự từng là nơi quyền uy nhất của vùng đất địa đầu Tổ Quốc.
Số hóa tài liệu giúp ngành thư viện vượt khó trong đại dịch

Số hóa tài liệu giúp ngành thư viện vượt khó trong đại dịch

Trong bối cảnh dịch Covid-19 kéo dài đã khiến ngành thư viện gặp nhiều khó khăn. Việc đẩy mạnh số hóa tài liệu được xem là giải pháp tối ưu giúp ngành vượt qua thách thức và vươn lên phát triển trong thời đại công nghệ 4.0.
Quy định về xét tặng danh hiệu NSND, NSƯT có hiệu lực từ 15/5

Quy định về xét tặng danh hiệu NSND, NSƯT có hiệu lực từ 15/5

Nghị định quy định về xét tặng danh hiệu NSND, NSƯT vừa được Chính phủ ban hành sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 15/5/2021. Với nhiều quy định cởi mở, thông thoáng, Nghị định sẽ góp phần tháo gỡ những vướng mắc trong quá trình xét tặng các danh hiệu; đồng thời tôn vinh và khẳng định dấu ấn cá nhân của nghệ sĩ trong nền văn học nghệ thuật nước nhà.
Dừng tổ chức Ngày hội văn hóa các dân tộc vùng Tây Nguyên lần thứ I

Dừng tổ chức Ngày hội văn hóa các dân tộc vùng Tây Nguyên lần thứ I

Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VH-TT&DL) vừa có văn bản về việc tạm dừng thời gian tổ chức Ngày hội văn hóa, thể thao và du lịch các dân tộc vùng Tây Nguyên lần thứ I tại tỉnh Kon Tum, năm 2021.

Tin khác

Hương sắc, một miền thơ…

Hương sắc, một miền thơ…
Đại hội tổng kết nhiệm kì CLB Thơ Hương sắc (thuộc Hội Người cao tuổi) xã Phú Hòa, huyện Lương Tài, tỉnh Bắc Ninh diễn ra trong không khí thân thiện, ấm áp nghĩa tình. Ngày nghỉ cuối tuần mà có đông đủ quan khách từ CLB thơ của huyện, lãnh đạo cấp ủy, chính quyền, các ngành đoàn thể xã, Chi hội Người cao tuổi các thôn. Đặc biệt, đại diện các CLB một số xã lân cận cũng về chung vui, góp thêm những vần thơ bay bổng để đại hội thực sự trở thành ngày hội của những người yêu thơ nơi đây.

Nhạc sĩ Hoàng Hà và ca khúc “Đất nước trọn niềm vui”

Nhạc sĩ Hoàng Hà và ca khúc “Đất nước trọn niềm vui”
Đọc lại mấy trang nhật kí của những ngày cách đây 46 năm, tôi bồi hồi xúc động, xen lẫn niềm vui khó tả. Dạo đó Ban Biên tập Văn nghệ của Đài Tiếng nói Việt Nam ở 45 phố Bà Triệu, TP Hà Nội, trên tầng 3.

Niềm vui lúc “xế chiều” của ni cô Diệu Huyền

Niềm vui lúc “xế chiều” của ni cô Diệu Huyền
Sau 21 năm trời xa vắng, năm 1975, cô tôi, bà Bùi Thị Xuân (thường gọi là bà Lượng- gọi theo tên chồng) về thăm quê. Nhiều người trong làng nhìn bà với con mắt lạnh nhạt, có người quay mặt đi, vì họ cho bà là kẻ theo địch vào Nam năm 1954. Lòng tự trọng của bà bị xúc phạm, nỗi oan như xé ruột nhưng không ai thanh minh cho cô (!), Với tôi cô không chỉ là họ hàng thân thiết, mà còn là ân nhân; cô từng nuôi tôi ăn học. Trước hoàn cảnh của cô, tôi ái ngại vô cùng...

Điểm hẹn của đam mê…

Điểm hẹn của đam mê…
Cơn mưa tầm tã đầu giờ sáng không ngăn cản nổi những sắc váy dạ hội rực rỡ lung linh khán phòng nhà thi đấu đa năng tỉnh Bắc Ninh. “Hội thi Giao lưu khiêu vũ người trung - cao tuổi tỉnh Bắc Ninh” không chỉ thu hút các cặp vũ công đầu bạc mà còn dành cho các lứa tuổi thấp hơn…

Tăng cường hợp tác văn hóa giữa Việt Nam và Pháp

Tăng cường hợp tác văn hóa giữa Việt Nam và Pháp
Sáng 26/4, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nguyễn Văn Hùng đã có buổi tiếp xã giao Đại sứ Pháp - ông Nicolas Warnery. Tham dự còn có Cục trưởng Cục Hợp tác quốc tế Nguyễn Phương Hoà; lãnh đạo Tổng cục Du lịch, Tổng cục Thể dục Thể thao, Văn phòng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch. Về phía Đại sứ quán Pháp tại Việt Nam còn có ông Etienne Rolland-Piegue, Tham tán Văn hoá và hợp tác Đại sứ quán Pháp.

Tuần văn hóa, du lịch Điện Biên tại Hà Nội năm 2021

Tuần văn hóa, du lịch Điện Biên tại Hà Nội năm 2021
UBND tỉnh Điện Biên vừa có văn bản chỉ đạo về chủ trương tổ chức Tuần Văn hóa, Du lịch Điện Biên tại Hà Nội trong năm 2021.
Xem thêm
Tây Ninh - Viên ngọc tự nhiên miền Đông Nam Bộ

Tây Ninh - Viên ngọc tự nhiên miền Đông Nam Bộ

Đến Tây Ninh bây giờ, nhiều người không khỏi ngỡ ngàng trước sự đổi thay mạnh mẽ của địa phương này. Từ vùng đất của bò tơ, bánh tráng, Tây ...
Việt Nam có gì mà liên tiếp “ẵm” những giải thưởng du lịch nổi danh thế giới?

Việt Nam có gì mà liên tiếp “ẵm” những giải thưởng du lịch nổi danh thế giới?

Những năm gần đây, Việt Nam đã khiến thế giới ngỡ ngàng khi đĩnh đạc sánh vai với các điểm đến tầm cỡ quốc tế trong các giải thưởng danh ...
Hà Nội thực hiện nghiêm các quy định thời gian khách lưu trú cách li

Hà Nội thực hiện nghiêm các quy định thời gian khách lưu trú cách li

Sở Du lịch Hà Nội vừa gửi văn bản tới các đơn vị, doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân kinh doanh dịch vụ du lịch trên địa bàn Thành phố ...
Mục tiêu 6 điểm của đội tuyển Việt Nam hoàn toàn khả thi

Mục tiêu 6 điểm của đội tuyển Việt Nam hoàn toàn khả thi

Đội tuyển Việt Nam đặt mục tiêu giành từ 4-6 điểm trong 3 trận đấu còn lại tại Vòng loại thứ hai World Cup 2022 khu vực Châu Á.
HLV Park Hang-seo điều chỉnh danh sách tập trung U22 Việt Nam

HLV Park Hang-seo điều chỉnh danh sách tập trung U22 Việt Nam

Huấn luyện viên Park Hang-seo có sự điều chỉnh danh sách tập trung của Đội tuyển U22 Việt Nam sau 2 ngày công bố.
California Fitness & Yoga đặt mục tiêu xác lập kỉ lục thế giới tại Việt Nam

California Fitness & Yoga đặt mục tiêu xác lập kỉ lục thế giới tại Việt Nam

Vừa qua, thương hiệu thể dục thể hình California Fitness & Yoga, thuộc tập đoàn FLG Việt Nam, hôm nay chính thức công bố mục tiêu thiết lập kỉ lục ...
Dòng sông tuổi thơ

Dòng sông tuổi thơ

Trong cuộc đời mỗi con người, ai cũng phải trải qua những buồn vui, sóng gió đẩy đưa... Sông quê hương vẫn nằm đó, lắng nghe tiếng đổi thay của ...
Bà nội

Bà nội

Buổi chiều, bố đi làm về. Vào bàn ăn, vừa mở lồng bàn, bố đã reo: Trời! Bà cho cả nhà ăn những gì mà trông đã thấy ngon thế ...
Cô nàng i ngắn

Cô nàng i ngắn

Chuyến đi cao nguyên đá Đồng Văn của tôi lần ấy hoàn toàn ngẫu hứng. Nó được hình thành khi tôi ghé thăm anh bạn thân đang công tác tại ...
Triệu Lệ Dĩnh - Phùng Thiệu Phong ly hôn

Triệu Lệ Dĩnh - Phùng Thiệu Phong ly hôn

Cặp đôi Triệu Lệ Dĩnh, Phùng Thiệu Phong vừa ly dị sau 3 năm kết hôn. Thông tin cặp sao ly hôn đang gây xôn xao làng giải trí xứ ...
Nhà thơ Hoàng Nhuận Cầm qua đời

Nhà thơ Hoàng Nhuận Cầm qua đời

Nhà thơ Hoàng Nhuận Cầm vừa đột ngột qua đời chiều 20/4, tại Hà Nội, thọ 69 tuổi.
S-Generation là dự án gì mà mà khiến loạt sao cùng góp mặt trong MV còn Quang Đăng tức tốc biên đạo “Vũ điệu hồi sinh”?

S-Generation là dự án gì mà mà khiến loạt sao cùng góp mặt trong MV còn Quang Đăng tức tốc biên đạo “Vũ điệu hồi sinh”?

Trong chương trình “Bữa trưa vui vẻ” phát sóng hồi đầu tháng 4, hai nghệ sĩ khách mời là divo Tùng Dương và biên đạo múa Quang Đăng đã có ...
Phiên bản di động