Sức khỏe 01/12/2025 09:09
Hệ xương khớp là “bộ khung” giúp con người đứng vững, di chuyển linh hoạt và duy trì chất lượng cuộc sống. Cấu trúc này gồm xương, sụn, dây chằng, gân và cơ bắp phối hợp nhịp nhàng để nâng đỡ cơ thể và chịu tải trọng mỗi ngày. Tuy nhiên, theo quy luật sinh học, tất cả các thành phần này đều dần suy giảm theo thời gian, diễn ra âm thầm và tăng tốc rõ rệt khi con người bước vào tuổi trung niên và cao tuổi.
Các nghiên cứu cho thấy, mật độ xương của mỗi người đạt mức tối đa vào khoảng 25 - 30 tuổi. Sau đó, cơ thể bước sang giai đoạn mất dần khối lượng và chất lượng xương do sự mất cân bằng giữa quá trình tạo và hủy xương. Từ tuổi 30- 35, tốc độ này bắt đầu tăng lên và diễn biến nhanh hơn ở phụ nữ sau mãn kinh do cơ thể giảm mạnh hormone estrogen, yếu tố quan trọng giúp ức chế hoạt động của tế bào hủy xương. Thống kê của Tổ chức Y tế Thế giới cho thấy, khoảng 1/3 phụ nữ và 1/5 nam giới trên 50 tuổi từng bị gãy xương do loãng xương trong đời. Đặc biệt, gãy cổ xương đùi có thể làm tăng nguy cơ tử vong 20 - 30% trong năm đầu, trở thành gánh nặng sức khỏe đáng lo ngại ở người cao tuổi.
 |
Không chỉ xương, sụn khớp cũng âm thầm thoái hóa khi tuổi tác tăng lên. Sụn - vốn là lớp mô trơn bao phủ các đầu xương, có vai trò như “bộ giảm xóc sinh học”. Tuy nhiên, vì không có mạch máu nuôi dưỡng, sụn rất khó tự tái tạo khi bị tổn thương. Theo thời gian, tế bào sụn giảm khả năng tổng hợp collagen và proteoglycan, khiến bề mặt sụn mỏng, khô, dễ nứt. Đây là cơ chế mở đầu cho thoái hóa khớp - tình trạng khiến người bệnh đau, cứng khớp buổi sáng và hạn chế vận động. Tổ chức Thấp khớp học Thế giới cho biết, có tới 10 - 15% người trên 60 tuổi bị thoái hóa khớp có triệu chứng, tỷ lệ này tiếp tục tăng khi tuổi thọ dân số ngày càng cao.
Bên cạnh yếu tố di truyền, tốc độ lão hóa xương khớp chịu tác động rất lớn từ lối sống. Lười vận động khiến xương không được kích thích cơ học, dẫn đến giảm mật độ xương và yếu cơ, nguyên nhân làm người già dễ té ngã và gãy xương. Ngược lại, tập luyện đều đặn như đi bộ nhanh, đạp xe, tập tạ nhẹ, cầu thang hoặc yoga giúp kích thích tạo xương, tăng sức mạnh cơ và cải thiện biên độ vận động khớp. Chế độ ăn cũng là yếu tố then chốt. Thiếu canxi, vitamin D, protein, vitamin K2, omega-3, collagen và vitamin C sẽ làm giảm khả năng tái tạo xương - sụn và thúc đẩy thoái hóa sớm. Thói quen hút thuốc, uống rượu bia nhiều, ăn mặn, hoặc sử dụng kéo dài corticosteroid đều làm giảm mật độ xương. Ngoài ra, các bệnh mạn tính như đái tháo đường, viêm khớp dạng thấp hay béo phì cũng thúc đẩy thoái hóa khớp diễn ra nhanh hơn.
Dù lão hóa là điều tất yếu, con người hoàn toàn có thể làm chậm quá trình suy giảm xương khớp nếu chủ động chăm sóc sớm. Một lối sống năng động, chế độ dinh dưỡng giàu vi chất, giữ cân nặng hợp lý, hạn chế rượu bia và thuốc lá được xem như những “liệu pháp chống lão hóa tự nhiên” cho hệ cơ - xương - khớp. Đặc biệt, người trên 40 tuổi nên đo mật độ xương định kỳ, nhất là phụ nữ sau mãn kinh để phát hiện sớm loãng xương và nhận tư vấn điều trị phù hợp trước khi xảy ra biến chứng đáng tiếc.
Bảo vệ xương khớp không chỉ là duy trì khả năng đi lại, lao động hay sinh hoạt hằng ngày. Quan trọng hơn, đó là chìa khóa giúp người cao tuổi kéo dài “tuổi thọ khỏe mạnh”, sống lâu nhưng vẫn tự chủ, không phụ thuộc và có thể tận hưởng cuộc sống trọn vẹn.
Té ngã là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây chấn thương, gãy xương, đặc biệt là gãy cổ xương đùi và cột sống ở người cao tuổi. Để giảm nguy cơ này, các chuyên gia cơ xương khớp khuyến nghị người lớn tuổi nên lưu ý:
Tăng cường sức mạnh cơ - thăng bằng: Tập các bài vận động nhẹ nhàng hằng ngày như đi bộ, dưỡng sinh, yoga, thái cực quyền, đạp xe hoặc bài tập thăng bằng. Duy trì khối lượng cơ giúp nâng đỡ xương và tăng phản xạ giữ thăng bằng khi trượt hay vấp ngã.
Bổ sung dinh dưỡng đầy đủ: Ăn đủ canxi, vitamin D, vitamin K2, protein để xương chắc khỏe. Bổ sung omega-3, collagen và vitamin C giúp cải thiện chất lượng mô liên kết và sụn khớp. Uống đủ nước mỗi ngày để tránh đột ngột tụt huyết áp gây chóng mặt.
Điều chỉnh thuốc và bệnh nền: Kiểm soát tốt tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu. Tham khảo bác sĩ nếu dùng thuốc gây buồn ngủ, hoa mắt, tụt huyết áp vì có thể làm tăng nguy cơ té ngã.
An toàn trong sinh hoạt, cải tạo nhà ở phù hợp tuổi già: Lắp tay vịn tại nhà vệ sinh, cầu thang và nơi dễ trơn trượt. Dọn dẹp các vật dễ vấp như thảm, dây điện, chậu cây để tạo lối đi thông thoáng. Sử dụng dép đế ma sát tốt, tránh đi tất trơn trong nhà.
Bố trí đèn ngủ đủ sáng, lắp đèn tự động ở lối đi ban đêm: Kiểm tra thị lực và thính lực định kỳ. Suy giảm thị lực hoặc thính lực khiến người già khó xác định khoảng cách và định hướng, dễ dẫn đến tai nạn. Việc thay kính hoặc hỗ trợ thính lực đúng thời điểm giúp giảm đáng kể nguy cơ té ngã.
Sử dụng dụng cụ hỗ trợ khi cần thiết: Gậy, khung tập đi hoặc nẹp hỗ trợ giúp tăng độ an toàn khi di chuyển. Tuy nhiên, cần được tư vấn chọn đúng kích thước và sử dụng đúng cách.
Té ngã không phải “chuyện tuổi già”, mà là nguy cơ hoàn toàn có thể phòng ngừa nếu người cao tuổi chủ động chăm sóc sức khỏe và có môi trường sống an toàn.
