Giá trị văn hóa của bức tranh Đám cưới chuột

“Đám cưới chuột” là một trong nhiều bức tranh đặc sắc thuộc dòng tranh dân gian Đông Hồ và theo các nhà nghiên cứu đã xuất hiện trong dòng văn hóa dân gian của dân tộc ta từ hàng trăm năm nay.

Thời xa xưa, làng Đông Hồ ven sông Đuống, thuộc xã Song Hồ, huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh có tên là làng Mái với câu ca dao: “Hỡi cô thắt lưng bao xanh/ Có về Làng Mái với anh thì về/ Làng Mái có lịch có lề/ Có sông tắm mát có nghề làm tranh”. Cũng theo các nhà nghiên cứu, dòng tranh Đông Hồ có từ rất lâu nhưng hưng thịnh nhất là từ cuối thế kỉ XVIII đến cuối thế kỉ XX, tức là khoảng 200 năm. Cái độc đáo của dòng tranh này là các công đoạn từ làm giấy đến in tranh đều bằng thủ công và sử dụng các chất liệu tạo màu từ cây cỏ, sản vật thiên nhiên. Giấy in tranh làm từ vỏ cây dó bầu, các bản tranh khắc trên gỗ thị, hồ nấu từ bột gạo, màu điệp trắng lấy từ vỏ con điệp (loại sò biển vỏ mỏng), màu đen lấy từ than lá tre, màu xanh từ lá tràm, màu đỏ từ gạch non hoặc gỗ vang, màu vàng từ hoa hòe.

Giá trị văn hóa của bức tranh Đám cưới chuột

Để làm ra một bức tranh Đông Hồ phải qua rất nhiều công đoạn tỉ mẩn, kiên trì… và đây cũng là cách để rèn giũa tính cẩn trọng, chu đáo cho mỗi nghệ nhân. Đầu tiên là dùng chổi lá thông quét hồ nấu loãng với bột vỏ điệp rồi mang phơi khô. Tiếp theo quét một lớp bột điệp cho nền trắng thêm phần lấp lánh, lung linh để “Hồn dân tộc sáng bừng trên giấy điệp” như cố nhà thơ Hoàng Cầm viết trong bài thơ nổi tiếng “Bên kia sông Đuống”, rồi mang phơi khô. Có nền tranh khô rồi đến khâu in tranh và phải in lần lượt từng bản khắc với từng màu riêng biệt. Mỗi màu in xong lại mang ra phơi khô rồi mới tiếp tục in màu khác. Một bức tranh thường có năm màu nên cần năm lần in, năm lần phơi khô, khi đó mới có được bức tranh hoàn chỉnh.

Giá trị văn hóa của bức tranh Đám cưới chuột

Theo Giáo sư Ngô Đức Thịnh, bức tranh “Đám cưới chuột” xuất hiện cách đây khoảng 600 năm. Tranh không có chú thích nhưng người xem đều hiểu thâm ý của nghệ nhân dân gian, vì thế mà đạt tới giá trị văn hóa cao được người đời thích thú và gìn giữ. Bức tranh cũng nổi tiếng bởi không chỉ phản ánh nét văn hóa dân tộc, sự cộng sinh mà còn có ý nghĩa hài hước, châm biếm sâu sắc. Các màu sắc chủ đạo gồm đỏ, xanh, vàng… gợi mở khung cảnh tân khoa chuột đỗ đạt vinh quy về làng và cưới vợ khá nhộn nhịp, rực rỡ màu sắc của ngày hạnh phúc trăm năm. Đám cưới không chỉ là niềm vui hạnh phúc của “cô dâu chú rể” và gia đình mà còn là niềm vui của làng xóm.

Giá trị văn hóa của bức tranh Đám cưới chuột

Dù có tinh ranh đến mấy và coi mèo là kẻ thù “không đội trời chung”, thì lúc đến với mèo, họ nhà chuột vẫn phải rạng rỡ, tôn trọng. Còn mèo thì vẫn phải tỏ vẻ hài lòng, tán đồng cho ngày vui hạnh phúc của chuột. Hình ảnh mèo béo tốt, nét mặt nghiêm nghị, khó chịu nhưng vẫn chìa tay ra nhận quà đút lót là một con chim và một con cá, do hai con chuột gầy gò, khúm núm vừa dâng lễ vật, vừa cảnh giác sợ mèo đến cụp cả đuôi. Phía sau có hai con chuột thổi kèn để lấy tinh thần cho cả họ khi phải bất đắc dĩ đến trước miệng mèo vì hạnh phúc của đồng loại, hoặc cũng có thể là để thể hiện sự “tôn kính” đối với mèo. Đầu hàng dưới là chuột tân khoa - chú rể, mặc áo thụng xanh, đi hia, đội mũ cánh chuồn, cưỡi ngựa hồng quay lại nhìn vợ, vẻ mặt vênh vênh tự đắc vì vừa đỗ đạt vinh quy về làng, vừa cưới được vợ xinh đẹp. Đi sau là chuột cầm lọng vẻ nghiêm trang, chuột cầm biển “Nghênh hôn” vẻ tinh nghịch, vừa đi vừa nhí nhảnh quay lại nhìn cô dâu. Hai chuột khênh kiệu chăm chú nhìn về phía trước, còn hai chuột khênh kiệu đi sau có vẻ vẫn cảnh giác ngoảnh lại xem có dấu hiệu nguy hiểm nào rình rập, mặc dù đã dâng lễ vật cho mèo. Cô dâu chuột vấn khăn, mặc áo gấm xanh luôn nhìn chồng ở phía trước với vẻ tự hào, mãn nguyện. Bức tranh chỉ có 12 chuột và một mèo nhưng được mô tả theo phương pháp nhân hóa, toát lên đời sống xã hội phong kiến đương thời. Đám cưới chuột vinh quy về làng có ngựa hồng, kiệu, lọng, có người đưa rước, kèn thổi tưng bừng…, nhưng để bảo đảm cho hạnh phúc trọn vẹn thì dứt khoát phải có quà đút lót! Như vậy, chuột phải đưa đút lót để đổi lấy niềm vui và mèo nhận đút lót như một sự thỏa thuận tha tính mạng cho chuột.

Bức tranh gián tiếp vạch mặt và phê phán chế độ phong kiến với ý nghĩa châm biếm sâu sắc. Có lẽ vì thế mà bức tranh “Đám cưới chuột” vẫn có sức sống mạnh mẽ đến tận hôm nay và mai sau.

Khúc Văn Quý

Tin liên quan

Cùng chuyên mục

NSND Xuân Huyền qua đời

NSND Xuân Huyền qua đời

Đạo diễn, NSND Xuân Huyền qua đời trưa 27/11 tại Bệnh viện Bạch Mai sau thời gian chống chọi với bệnh tật, thọ 78 tuổi.
Sun World Ba Na Hills là điểm nhấn hút khách cho Đà Nẵng trong đợt kích cầu du lịch lần 2

Sun World Ba Na Hills là điểm nhấn hút khách cho Đà Nẵng trong đợt kích cầu du lịch lần 2

Ngày 24/11/2020, khu du lịch Sun World Ba Na Hills thuộc Tập đoàn Sun Group đã đón đoàn Famtrip – Caravan các tỉnh thành toàn quốc đến tham quan, khảo sát, trong khuôn khổ chương trình kích cầu du lịch lần thứ 2 của thành phố Đà Nẵng.
Ngày hội văn hóa - thể thao gắn với du lịch đồi cỏ hồng năm 2020

Ngày hội văn hóa - thể thao gắn với du lịch đồi cỏ hồng năm 2020

Trong 3 ngày (20-22/11/2020) tại xã Glar, UBND huyện Đak Đoa, tỉnh Gia Lai đã tổ chức thành công Ngày hội văn hóa - thể thao gắn với du lịch đồi cỏ hồng năm 2020.
Văn Quyết được gọi lên tuyển Quốc gia

Văn Quyết được gọi lên tuyển Quốc gia

Trong danh sách các cầu thủ được gọi lên tuyển Quốc gia, bên cạnh các gương mặt quen thuộc còn có sự trở lại hứa hẹn nhiều thú vị như tiền đạo Văn Quyết, Văn Hậu, Phan Văn Đức.
Người hâm mộ đổ lệ tiễn biệt huyền thoại bóng đá Maradona

Người hâm mộ đổ lệ tiễn biệt huyền thoại bóng đá Maradona

Huyền thoại bóng đá Maradona được an táng tại nghĩa trang Jardin de Bella Vista lúc 6h ngày 27/11 (giờ Hà Nội).

Tin khác

“Khẩu vị” du lịch của thế hệ Y có gì khác?

“Khẩu vị” du lịch của thế hệ Y có gì khác?
Chiếm 25,5% tổng dân số Việt Nam (2019), thế hệ Millennials (hay còn gọi là thế hệ Y) đang là những người tạo ra trào lưu khi đi du lịch. Vậy đâu sẽ là loại hình du lịch được thế hệ này lựa chọn nhiều nhất?

Ronaldo, Messi tri ân huyền thoại Maradona

Ronaldo, Messi tri ân huyền thoại Maradona
Trên trang cá nhân của mình, nhiều siêu sao hàng đầu làng túc cầu - Ronaldo, Messi hay cựu danh thủ David Beckham đã bày tỏ sự tiếc thương trước sự ra đi đột ngột của huyền thoại bóng đá Diego Maradona.

Tuần lễ Black Friday Vinpearl: “Ở miễn phí”, tặng trải nghiệm hết ý

Tuần lễ Black Friday Vinpearl: “Ở miễn phí”, tặng trải nghiệm hết ý
Từ 25-30/11/2020, Vinpearl tung tuần lễ khuyến mãi đặc biệt hấp dẫn chào đón dịp Black Firday trên toàn cầu.

Huyền thoại bóng đá Maradona qua đời ở tuổi 60

Huyền thoại bóng đá Maradona qua đời ở tuổi 60
Huyền thoại bóng đá người Argentina - Diego Maradona qua đời ở tuổi 60, sau cơn đau tim tại nhà riêng tối 25/11.

Những cột mốc đáng nhớ trong sự nghiệp thi đấu của ‘Cậu bé vàng’ Maradona

Những cột mốc đáng nhớ trong sự nghiệp thi đấu của ‘Cậu bé vàng’ Maradona
Trong sự nghiệp thi đấu của mình, huyền thoại bóng đá Maradona đã để lại những mốc son đáng nhớ. Chói lọi nhất đó chính là cùng Argentina vô địch Worl Cup 1986 và đưa Napoli trở thành thế lực bóng đá tại Ý...

Khám phá những điếm đến của Centara Hotels & Resorts

Khám phá những điếm đến của Centara Hotels & Resorts
Với hơn 75 khách sạn trải khắp châu Á cùng 6 thương hiệu thành viên, Centara Hotels & Resorts là một trong thương hiệu vận hành và quản lý khách sạn thành công nổi tiếng trên thế giới. Tại Việt Nam, quý I/2021, Centara Hotels & Resorts sẽ quản lý và vận hành NovaHills Mui Ne Resort & Villas - một tuyệt tác nghỉ dưỡng bên vịnh Mũi Né để mang tới cho du khách những trải nghiệm tuyệt vời.
Xem thêm
Tây Nguyên mùa dã quỳ trổ bông!

Tây Nguyên mùa dã quỳ trổ bông!

Vào mấy ngày cuối tuần giữa tháng 11/2020, nhóm bạn chúng tôi, những lữ khách từ TP Hồ Chí Minh đã có chuyến “phượt” bằng xe gắn máy đầy thú ...
Kỷ niệm 100 năm ngày sinh nhà văn Kim Lân

Kỷ niệm 100 năm ngày sinh nhà văn Kim Lân

Ngày 16/11, Hội Nhà văn Việt Nam đã tổ chức Lễ kỷ niệm 100 năm Ngày sinh của nhà văn Kim Lân (1920 - 2020).
Bắc Ninh: Đón nhận Bằng xếp hạng Di tích Lịch sử - Văn hóa chùa Phương Lưu

Bắc Ninh: Đón nhận Bằng xếp hạng Di tích Lịch sử - Văn hóa chùa Phương Lưu

Ngày 15/11, xã Yên Giả (huyện Quế Võ) tổ chức lễ đón nhận Bằng xếp hạng Di tích Lịch sử - Văn hóa cấp tỉnh chùa Phương Lưu.
Sun World Ba Na Hills là điểm nhấn hút khách cho Đà Nẵng trong đợt kích cầu du lịch lần 2

Sun World Ba Na Hills là điểm nhấn hút khách cho Đà Nẵng trong đợt kích cầu du lịch lần 2

Ngày 24/11/2020, khu du lịch Sun World Ba Na Hills thuộc Tập đoàn Sun Group đã đón đoàn Famtrip – Caravan các tỉnh thành toàn quốc đến tham quan, khảo ...
Ngày hội văn hóa - thể thao gắn với du lịch đồi cỏ hồng năm 2020

Ngày hội văn hóa - thể thao gắn với du lịch đồi cỏ hồng năm 2020

Từ ngày 20-22/11/2020, tại xã Glar, UBND huyện Đak Đoa, tỉnh Gia Lai đã tổ chức thành công Ngày hội văn hóa - thể thao gắn với du lịch đồi ...
“Khẩu vị” du lịch của thế hệ Y có gì khác?

“Khẩu vị” du lịch của thế hệ Y có gì khác?

Chiếm 25,5% tổng dân số Việt Nam (2019), thế hệ Millennials (hay còn gọi là thế hệ Y) đang là những người tạo ra trào lưu khi đi du lịch. ...
Văn Quyết được gọi lên tuyển Quốc gia

Văn Quyết được gọi lên tuyển Quốc gia

Trong danh sách các cầu thủ được gọi lên tuyển Quốc gia, bên cạnh các gương mặt quen thuộc còn có sự trở lại hứa hẹn nhiều thú vị như ...
Người hâm mộ đổ lệ tiễn biệt huyền thoại bóng đá Maradona

Người hâm mộ đổ lệ tiễn biệt huyền thoại bóng đá Maradona

Huyền thoại bóng đá Maradona được an táng tại nghĩa trang Jardin de Bella Vista lúc 6h ngày 27/11 (giờ Hà Nội).
Ronaldo, Messi tri ân huyền thoại Maradona

Ronaldo, Messi tri ân huyền thoại Maradona

Trên trang cá nhân của mình, nhiều siêu sao hàng đầu làng túc cầu - Ronaldo, Messi hay cựu danh thủ David Beckham đã bày tỏ sự tiếc thương trước ...
Người thầy của tôi

Người thầy của tôi

Cho tới giờ mỗi khi nhắc lại và biết ơn nhất, tôi vẫn luôn nghĩ về thầy Tiêu Âm, người thầy đã dìu dắt tôi suốt những tháng năm cấp ...
Một vòng nhân gian

Một vòng nhân gian

Ni cô Tuệ Tâm đang quét dọn những lá vàng rụng của đêm qua. Buổi sáng không khí bao giờ cũng trong lành, tĩnh lặng như nghe được cả tiếng ...
Con chim sẻ cụt chân

Con chim sẻ cụt chân

Hôm nay ngày nghỉ, An được các bạn Quân, Tư rủ đi bẫy chim sẻ. Bẫy Quân mượn của anh mình. Nó biết cách bẫy, Tư có nhiệm vụ kiếm ...
NSND Xuân Huyền qua đời

NSND Xuân Huyền qua đời

Đạo diễn, NSND Xuân Huyền qua đời trưa 27/11 tại Bệnh viện Bạch Mai sau thời gian chống chọi với bệnh tật, thọ 78 tuổi.
Bức ảnh Hoa hậu Đỗ Thị Hà lấm lem sau khi làm đồng gây ‘sốt’

Bức ảnh Hoa hậu Đỗ Thị Hà lấm lem sau khi làm đồng gây ‘sốt’

Bức ảnh chụp khoảnh khắc Tân Hoa hậu Việt Nam 2020 lấm lem cùng nụ cười rạng rỡ sau khi đi làm đồng gây sốt trên mạng xã hội.
Nhan sắc hoa hậu Đặng Thu Thảo ‘gây sốt’ sau 8 năm đăng quang

Nhan sắc hoa hậu Đặng Thu Thảo ‘gây sốt’ sau 8 năm đăng quang

Xuất hiện tại đêm chung kết Hoa hậu Việt Nam 2020, Đặng Thu Thảo gây 'sốt' với nhan sắc ngày càng đằm thắm, rạng ngời sau 8 năm đăng quang.
Phiên bản di động