Giá trị văn hóa của bức tranh Đám cưới chuột

“Đám cưới chuột” là một trong nhiều bức tranh đặc sắc thuộc dòng tranh dân gian Đông Hồ và theo các nhà nghiên cứu đã xuất hiện trong dòng văn hóa dân gian của dân tộc ta từ hàng trăm năm nay.

Thời xa xưa, làng Đông Hồ ven sông Đuống, thuộc xã Song Hồ, huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh có tên là làng Mái với câu ca dao: “Hỡi cô thắt lưng bao xanh/ Có về Làng Mái với anh thì về/ Làng Mái có lịch có lề/ Có sông tắm mát có nghề làm tranh”. Cũng theo các nhà nghiên cứu, dòng tranh Đông Hồ có từ rất lâu nhưng hưng thịnh nhất là từ cuối thế kỉ XVIII đến cuối thế kỉ XX, tức là khoảng 200 năm. Cái độc đáo của dòng tranh này là các công đoạn từ làm giấy đến in tranh đều bằng thủ công và sử dụng các chất liệu tạo màu từ cây cỏ, sản vật thiên nhiên. Giấy in tranh làm từ vỏ cây dó bầu, các bản tranh khắc trên gỗ thị, hồ nấu từ bột gạo, màu điệp trắng lấy từ vỏ con điệp (loại sò biển vỏ mỏng), màu đen lấy từ than lá tre, màu xanh từ lá tràm, màu đỏ từ gạch non hoặc gỗ vang, màu vàng từ hoa hòe.

gia tri van hoa cua buc tranh dam cuoi chuot

Để làm ra một bức tranh Đông Hồ phải qua rất nhiều công đoạn tỉ mẩn, kiên trì… và đây cũng là cách để rèn giũa tính cẩn trọng, chu đáo cho mỗi nghệ nhân. Đầu tiên là dùng chổi lá thông quét hồ nấu loãng với bột vỏ điệp rồi mang phơi khô. Tiếp theo quét một lớp bột điệp cho nền trắng thêm phần lấp lánh, lung linh để “Hồn dân tộc sáng bừng trên giấy điệp” như cố nhà thơ Hoàng Cầm viết trong bài thơ nổi tiếng “Bên kia sông Đuống”, rồi mang phơi khô. Có nền tranh khô rồi đến khâu in tranh và phải in lần lượt từng bản khắc với từng màu riêng biệt. Mỗi màu in xong lại mang ra phơi khô rồi mới tiếp tục in màu khác. Một bức tranh thường có năm màu nên cần năm lần in, năm lần phơi khô, khi đó mới có được bức tranh hoàn chỉnh.

gia tri van hoa cua buc tranh dam cuoi chuot

Theo Giáo sư Ngô Đức Thịnh, bức tranh “Đám cưới chuột” xuất hiện cách đây khoảng 600 năm. Tranh không có chú thích nhưng người xem đều hiểu thâm ý của nghệ nhân dân gian, vì thế mà đạt tới giá trị văn hóa cao được người đời thích thú và gìn giữ. Bức tranh cũng nổi tiếng bởi không chỉ phản ánh nét văn hóa dân tộc, sự cộng sinh mà còn có ý nghĩa hài hước, châm biếm sâu sắc. Các màu sắc chủ đạo gồm đỏ, xanh, vàng… gợi mở khung cảnh tân khoa chuột đỗ đạt vinh quy về làng và cưới vợ khá nhộn nhịp, rực rỡ màu sắc của ngày hạnh phúc trăm năm. Đám cưới không chỉ là niềm vui hạnh phúc của “cô dâu chú rể” và gia đình mà còn là niềm vui của làng xóm.

gia tri van hoa cua buc tranh dam cuoi chuot

Dù có tinh ranh đến mấy và coi mèo là kẻ thù “không đội trời chung”, thì lúc đến với mèo, họ nhà chuột vẫn phải rạng rỡ, tôn trọng. Còn mèo thì vẫn phải tỏ vẻ hài lòng, tán đồng cho ngày vui hạnh phúc của chuột. Hình ảnh mèo béo tốt, nét mặt nghiêm nghị, khó chịu nhưng vẫn chìa tay ra nhận quà đút lót là một con chim và một con cá, do hai con chuột gầy gò, khúm núm vừa dâng lễ vật, vừa cảnh giác sợ mèo đến cụp cả đuôi. Phía sau có hai con chuột thổi kèn để lấy tinh thần cho cả họ khi phải bất đắc dĩ đến trước miệng mèo vì hạnh phúc của đồng loại, hoặc cũng có thể là để thể hiện sự “tôn kính” đối với mèo. Đầu hàng dưới là chuột tân khoa - chú rể, mặc áo thụng xanh, đi hia, đội mũ cánh chuồn, cưỡi ngựa hồng quay lại nhìn vợ, vẻ mặt vênh vênh tự đắc vì vừa đỗ đạt vinh quy về làng, vừa cưới được vợ xinh đẹp. Đi sau là chuột cầm lọng vẻ nghiêm trang, chuột cầm biển “Nghênh hôn” vẻ tinh nghịch, vừa đi vừa nhí nhảnh quay lại nhìn cô dâu. Hai chuột khênh kiệu chăm chú nhìn về phía trước, còn hai chuột khênh kiệu đi sau có vẻ vẫn cảnh giác ngoảnh lại xem có dấu hiệu nguy hiểm nào rình rập, mặc dù đã dâng lễ vật cho mèo. Cô dâu chuột vấn khăn, mặc áo gấm xanh luôn nhìn chồng ở phía trước với vẻ tự hào, mãn nguyện. Bức tranh chỉ có 12 chuột và một mèo nhưng được mô tả theo phương pháp nhân hóa, toát lên đời sống xã hội phong kiến đương thời. Đám cưới chuột vinh quy về làng có ngựa hồng, kiệu, lọng, có người đưa rước, kèn thổi tưng bừng…, nhưng để bảo đảm cho hạnh phúc trọn vẹn thì dứt khoát phải có quà đút lót! Như vậy, chuột phải đưa đút lót để đổi lấy niềm vui và mèo nhận đút lót như một sự thỏa thuận tha tính mạng cho chuột.

Bức tranh gián tiếp vạch mặt và phê phán chế độ phong kiến với ý nghĩa châm biếm sâu sắc. Có lẽ vì thế mà bức tranh “Đám cưới chuột” vẫn có sức sống mạnh mẽ đến tận hôm nay và mai sau.

Khúc Văn Quý

Tin liên quan

Cùng chuyên mục

afc doi the thuc bong da viet nam sang cua o san choi afc champions league 2021

AFC đổi thể thức, bóng đá Việt Nam 'sáng cửa' ở sân chơi AFC Champions League 2021

Với việc Liên đoàn bóng đá Châu Á (AFC) đổi thể thức, bóng đá Việt Nam sẽ 3 đại diện tranh tài ở  AFC Champions League và AFC Cup.
da sac mau cho phien vung cao y ty

Đa sắc màu chợ phiên vùng cao Y Tý

Có thể nói, các phiên chợ vùng cao của tỉnh Lào Cai là bức tranh đa sắc màu, phản ánh đời sống, sinh hoạt độc đáo của đồng bào các dân tộc nơi đây, đồng thời cũng là nơi lưu giữ những giá trị văn hóa truyền thống…
mc diep chi len tieng ve nu quan quan olympia 2020

MC Diệp Chi lên tiếng về nữ Quán quân Olympia 2020

MC Diệp Chi – người dẫn dắt cuộc thị Đường lên đỉnh Olympia năm nay – đã có “tâm thư” dài chia sẻ quan điểm cá nhân về tân quán quân Nguyễn Thị Thu Hằng.
man city phuc thu thanh cong truoc wolves

Man City phục thù thành công trước Wolves

Mặc dù thiếu hụt lực lượng nghiêm trọng, tuy nhiên Man City vẫn dễ dàng đánh bại đội chủ nhà Wolves với tỷ số 3-1. De Bruyne, Sterling và Jesus đã ghi bàn mang chiến thắng cho Man City.
nhac si pho duc phuong qua doi o tuoi 76

Nhạc sĩ Phó Đức Phương qua đời ở tuổi 76

Nhạc sĩ Phó Đức Phương qua đời hôm nay (19/9) sau thời gian chống chọi với bệnh ung thư tụy, hưởng thọ 76 tuổi.

Tin khác

Mỗi phút ra sân của Gareth Bale có giá tới... 650 triệu đồng

moi phut ra san cua gareth bale co gia toi 650 trieu dong
Theo ước tính của tờ Marca, mỗi phút ra sân của Gareth Bale cho Real Madrid ở mùa giải 2019/20 có giá tới 23.800 euro (tương đương 650 triệu đồng).

Nét đẹp văn hóa trong trang phục dân tộc Dao

net dep van hoa trong trang phuc dan toc dao
Trang phục truyền thống là sản phẩm văn hóa, là niềm tự hào mỗi dân tộc, đồng thời chuyển tải quan niệm về vũ trụ, về nhân sinh của cộng đồng thông qua các hoa văn, họa tiết thêu, in trên đó. Khi mặc trang phục dân tộc, mỗi người đều tự ý thức về bản sắc văn hóa của dân tộc mình. 

Truyền dạy để con, cháu nhớ về câu hát cha ông

truyen day de con chau nho ve cau hat cha ong
Theo chỉ dẫn của một cán bộ văn hóa huyện, chúng tôi tìm đến nhà Nghệ nhân dân gian Lương Thiêm Phú, 82 tuổi, thôn Trang Nà, xã Tình Húc, huyện Bình Liêu, tỉnh Quảng Ninh…

Cờ tướng - môn thể thao trí tuệ

co tuong mon the thao tri tue
Thế kỉ V-VI, Cờ vua khởi nguồn từ môn chơi thời cổ ở Ấn Độ có tên gọi là “Chaturanga” có nghĩa là 4 binh chủng quân đội hợp thành: Chiến xa, tượng binh, kị binh và bộ binh.

Điều kì bí ở chùa Địch Lộng

dieu ki bi o chua dich long
Từ Hà Nội theo Quộc lộ 1A xuôi Ninh Bình, qua cầu Đoan Vỹ của tỉnh Hà Nam rẽ phải gần 1km du khách gặp chùa Địch Lộng (còn gọi là động Địch Lộng).

Messi trở thành tỷ phú bóng đá thứ 2 sau Ronaldo

messi tro thanh ty phu bong da thu 2 sau ronaldo
Sau Cristiano Ronaldo, Lionel Messi trở thành cầu thủ bóng đá thứ hai trên thế giới cán mốc thu nhập 1 tỷ USD, theo công bố của tạp chí Forbes.
Xem thêm
mc diep chi len tieng ve nu quan quan olympia 2020

MC Diệp Chi lên tiếng về nữ Quán quân Olympia 2020

MC Diệp Chi – người dẫn dắt cuộc thị Đường lên đỉnh Olympia năm nay – đã có “tâm thư” dài chia sẻ quan điểm cá nhân về tân quán ...
hane phat dong chuong trinh vi bien dao xanh to quoc

HANE: Phát động chương trình Vì biển đảo xanh Tổ quốc

 Sáng 19/9, tại TP. Hồ Chí Minh, Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường TP. Hồ Chí Minh (HANE) kết hợp với Hiệp hội Nhựa Việt Nam (VPA) tổ ...
trao uoc mo den nhung sinh vien ngheo

Trao ước mơ đến những sinh viên nghèo

Suntory PepsiCo Việt Nam vừa phối hợp với Trung ương Hội Sinh viên Việt Nam trao 70 laptop cho sinh viên khó khăn, học khá giỏi tại Đà Nẵng, Quảng ...
nhung trai nghiem khong the bo lo vao mua thu o quy nhon

Những trải nghiệm không thể bỏ lỡ vào mùa thu ở Quy Nhơn

Nhờ cảnh sắc thiên nhiên tươi đẹp suốt 4 mùa, Quy Nhơn được mệnh danh là thiên đường nghỉ dưỡng lý tưởng quanh năm. Ghé thăm thành phố biển mùa ...
chiem nguong binh minh tren eo gio quy nhon trai nghiem nen thu mot lan trong doi

Chiêm ngưỡng bình minh trên Eo Gió – Quy Nhơn: Trải nghiệm nên thử một lần trong đời

Khoảnh khắc ngày mới lên nơi eo biển trải dài, sóng dập dìu làm loang những tia nắng đầu tiên phản chiếu trên mặt nước là ấn tượng không thể ...
binh thuan cong nhan mui ne la khu du lich quoc gia

Bình Thuận: Công nhận Mũi Né là Khu du lịch Quốc gia

Ngày 24/8, Bộ trưởng Bộ Văn hóa- Thể thao và Du lịch Nguyễn Ngọc Thiện ký Quyết định công nhận Khu du lịch Mũi Né, tỉnh Bình Thuận là Khu ...
afc doi the thuc bong da viet nam sang cua o san choi afc champions league 2021

AFC đổi thể thức, bóng đá Việt Nam 'sáng cửa' ở sân chơi AFC Champions League 2021

Với việc Liên đoàn bóng đá Châu Á (AFC) đổi thể thức, bóng đá Việt Nam sẽ 3 đại diện tranh tài ở  AFC Champions League và AFC Cup.
man city phuc thu thanh cong truoc wolves

Man City phục thù thành công trước Wolves

Mặc dù thiếu hụt lực lượng nghiêm trọng, tuy nhiên Man City vẫn dễ dàng đánh bại đội chủ nhà Wolves với tỷ số 3-1. De Bruyne, Sterling và Jesus ...
mu 1 3 crystal palace cu tat dau dieng tran ra quan

M.U 1-3 Crystal Palace: Cú tát đau điếng trận ra quân

Man Utd đã phải nhận một cú tát trời giáng từ Crystal Palace ngay trong trận ra quân ở Premier League mùa giải 2020-2021.
con chim se cut chan

Con chim sẻ cụt chân

Hôm nay ngày nghỉ, An được các bạn Quân, Tư rủ đi bẫy chim sẻ. Bẫy Quân mượn của anh mình. Nó biết cách bẫy, Tư có nhiệm vụ kiếm ...
giot nuoc mat muon mang

Giọt nước mắt muộn màng

“Ông đi đâu đấy? Chắc ông lại sang sông chứ gì?” Tôi cười, gọi khi ông Vĩ dắt xe máy đi phía sau cách tôi một quãng. Ông Vĩ quay ...
day dut

Day dứt

Chiếc Kia Morning đưa Phương Thảo vượt qua cửa khẩu Mộc Bài đến trung tâm tỉnh Battambang. Theo địa chỉ, lái xe người Việt kiều còn khá trẻ, tiếp tục ...
nhac si pho duc phuong qua doi o tuoi 76

Nhạc sĩ Phó Đức Phương qua đời ở tuổi 76

Nhạc sĩ Phó Đức Phương qua đời hôm nay (19/9) sau thời gian chống chọi với bệnh ung thư tụy, hưởng thọ 76 tuổi.
noo phuoc thinh cong bo du an am nhac lon nhat nam 2020

Noo Phước Thịnh công bố dự án âm nhạc lớn nhất năm 2020

Nam ca sĩ đã chính thức chia sẻ về một món quà nghệ thuật bí mật sẽ được anh gửi tặng người hâm mộ trong năm nay.
nguoi dep bien nguyen thi loan va vai dien dau tay trong series phim hinh su bao ngam

Người đẹp Biển Nguyễn Thị Loan và vai diễn đầu tay trong series phim hình sự "Bão ngầm"

Nguyễn Thị Loan đã có những chia sẻ về lần đầu tiên xuất hiện trên màn ảnh nhỏ trong vai trò một diễn viên.
Phiên bản di động