Con người dưới cách nhìn của Y học cổ truyền (Kì 3)

Ở hai kì trước, chúng tôi đã giới thiệu sơ lược về học thuyết tạng tượng và học thuyết kinh lạc. Đây là hai học thuyết quan trọng trong lí luận của Y học cổ truyền để nghiên cứu về sự hoạt động của các tạng phủ và hệ thống kinh lạc cũng như các bộ phận khác trong cơ thể con người. Trong kì này và các kì tiếp theo, chúng ta sẽ đi sâu tìm hiểu về công năng của các tạng phủ trong cơ thể dưới góc nhìn Y học cổ truyền…

A. Công năng tạng Tâm với sức khỏe con người

Tạng Tâm là chủ của hoạt động sinh mệnh của cơ thể, các tạng trong cơ thể phân công hợp tác dưới sự thống lĩnh của tâm có thể hoạt động theo quy luật nhất định được. Chính vì vậy, ảnh hưởng của tạng tâm đối với sinh mệnh rất lớn. Tạng Tâm có 2 công năng chính sau:

1. Tâm chủ thần minh

“Thần minh” là hoạt động của tinh thần, ý thức và tư duy. “Tâm chủ thần minh” là nói tâm làm chủ các hoạt động ý thức, tư duy. Cho nên trên lâm sàng thấy những bệnh có liên quan tới “thần kinh” như: Hồi hộp, phiền nóng trong tim, hoảng sợ, mất ngủ, nói sảng, hôn mê, cười không nghĩ… phần nhiều quy vào phạm vi bệnh của tâm, hoặc cho là có quan hệ với tâm.

Trong thiên Lục tiết tạng tượng luận sách Tố Vấn ghi “Tâm là nguồn gốc của sinh mệnh, là nơi biến hóa của thần”. Thần là tiếng gọi chung về hoạt động sống của con người bao gồm tinh thần, ý thức, tri giác và vận động.

Con người dưới cách nhìn của Y học cổ truyền (Kì 3)

Thần tuy là một khái niệm trừu tượng nhưng lại là cơ sở vật chất quan trọng của sự sống. Thần do tinh tiên thiên và tinh hậu thiên phối hợp với nhau mà sinh ra. Thần được tạo ra rồi tạng trữ ở Tâm. Trong thiên Bản thần, sách Linh khu có ghi: “Cái đến cùng sự sống là tinh, hai tinh tác động lẫn nhau tạo ra thần”.

Thần biểu hiện sức sống của con người, cho nên thần thịnh hay suy đều thể hiện cho sức sống của một người mạnh hay yếu. Thần còn thì sống, thần mất thì chết.

Ngũ tạng lục phủ dưới sự chỉ huy của “thần” tiến hành hoạt động sinh lí nhịp nhàng thống nhất với nhau. Nếu tạng tâm có bệnh, thần không tự chủ được thì hoạt động của các tạng phủ sẽ mất nhịp nhàng cân đối, làm cho sinh lí bị rối loạn, từ đó mà sinh ra bệnh.

Chính vì tạng tâm chủ thần minh, làm chủ của ngũ tạng lục phủ nên mỗi khi bị tà khí xâm phạm thì uy hiếp rất lớn đến sinh mệnh. Cho nên, thiên linh đan bí điểm luận sách Tô Vấn nói: “Tâm giữ chức vụ quân chủ, thần minh từ đó mà ra… Cho nên chủ không sáng suốt thì 12 tạng đều nguy”.

2. Tâm chủ huyết mạch, tinh hoa của tâm biểu hiện ra ở mặt:

Trong Thiên Quyết khí luận, sách Linh khu có đoạn: “Trung tiêu bẩm thụ khí, giữ lại trấp dịch. Tâm khí biến hỏa đỏ ra gọi là huyết”. Mạch là một trong ngũ thể, mạch bao bọc huyết dịch chu lưu toàn thân không ngừng. Thiên Lục tiết tạng trọng luận, sách Tố Vấn có đoạn: “Tâm là gốc của sinh mệnh, vinh nhuận ra ở mặt, làm đầy đủ ở huyết mạch”.

Huyết là do tâm làm chủ, mạch là đường ống của huyết lưu hành, tâm với huyết mạch phụ thuộc chặt chẽ với nhau. Trong việc thúc đẩy sự vận hành tuần hoàn của huyết dịch, tâm với mạch có sự hợp tác với nhau, nhưng làm nên tác dụng chủ động vẫn là tạng tâm.Vì vậy, huyết tuy có công năng dinh dưỡng vẫn phải nhờ vào sự hoạt động của tâm mạch.

Nếu người có công năng của tâm thần được kiện toàn huyết mạch được thịnh vượng thì sắc mặt hồng nhuận sáng bóng có thần, trái lại thì nhợt nhạt, không tươi. Nếu huyết vận hành bị trở ngại, huyết dịch bị ngừng trệ thì sắc mặt hay thấy xám đen, nếu huyết ngừng đọng không lưu thông, mất dinh dưỡng thì chẳng những sắc mặt bị sạm đen mà còn khô như củi nữa.

Tâm chủ thần minh, lại như huyết mạch, thần nhờ huyết khí mà tươi sáng, huyết khí mà bất hoà thì thần minh thường cũng mất bình thường. Cho nên, tâm khí hư thì thần sút kém mà buồn bã. Tâm khí thịnh thì thần mạnh khoẻ mà cười luôn. Hoạt động của thần minh cũng ảnh hưởng đến huyết mạch, nếu lo buồn tư lự quá độ thì tổn thương tâm khí.

Sự hoạt động của ngũ tạng, lục phủ, lại cần nhờ vào sự nuôi dưỡng của khí huyết. Vì thế hoạt động của thần minh, huyết mạch, tạng phủ có liên hệ chặt chẽ với nhau; từ đó mà đã nói rõ được tâm là chủ thể sự hoạt động sinh mệnh của cơ thể là chủ toàn diện.

Mời quý độc giả đón đọc nội dung tiếp theo của: “Con người dưới cách nhìn của Y học cổ truyền”. Chuyên mục được sự đồng hành của Công ty CP truyền thông chăm sóc sức khỏe Sao Đại Việt - Phòng khám chuyên khoa Y học cổ truyền Sao Đại Việt – Thành viên Hội Giáo dục chăm sóc sức khỏe cộng đồng Việt Nam. http://www.alosuckhoe.vn Địa chỉ: Số 18 Nguyễn Đổng Chi, phường Cầu Diễn, quận Nam Từ Liêm, TP Hà Nội.

Điện thoại: 0243.207.26.26 - Di động: 084.777.6863.

www.facebook.com/toasangtroiyeuthuong

www.saodaiviet.vn

Email: saodaiviet.vn@gmail.com

Youtube: Sao Đại Việt

Mọi ý kiến về bài viết, xin quý vị vui lòng liên lạc với địa chỉ trên.

BS Đỗ Nam Khánh & BS YHCT Nguyễn Mạnh Linh

Tin liên quan

Cùng chuyên mục

Cách ly 235 người, phong tỏa các địa điểm liên quan 2 ca mắc Covid-19 mới

Cách ly 235 người, phong tỏa các địa điểm liên quan 2 ca mắc Covid-19 mới

Liên quan đến 2 ca nhiễm COVID-19 tại TP Hồ Chí Minh, tối 30/11, Sở Y tế TP thông tin, các cơ quan chức năng đã lấy mẫu xét nghiệm, cách ly 235 người, trong đó có 157 người cách ly tập trung và 72 người cách ly tại nhà; đồng thời phong tỏa các địa điểm mà 2 bệnh nhân này từng lui tới.
Bệnh viện Quân Y 175, TP Hồ Chí Minh giữ lại chân cho nạn nhân bị chém đứt nghiêm trọng

Bệnh viện Quân Y 175, TP Hồ Chí Minh giữ lại chân cho nạn nhân bị chém đứt nghiêm trọng

Chiều 30/11, Bệnh viện Quân y 175 TP. Hồ Chí Minh, thông tin về một ca bệnh bị chém lìa chân nghiêm trọng. Cẳng chân trái bị đứt ⅓, hai xương cẳng chân gãy hở. Bệnh nhân ông là L.V.Đ (50 tuổi, trú tại huyện Phú Riềng, tỉnh Bình Phước).
Cảnh báo: MSM sẽ là nguy cơ chính của dịch HIV/AIDS ở nước ta

Cảnh báo: MSM sẽ là nguy cơ chính của dịch HIV/AIDS ở nước ta

Trong khi tỷ lệ lây nhiễm HIV trong nhóm tiêm chích ma túy giảm thì lại gia tăng lây nhiễm HIV qua quan hệ tình dục, đặc biệt trong nhóm nam quan hệ tình dục đồng giới (MSM). Đây là nhóm đang được cảnh báo là một trong những nhóm nguy cơ chính của dịch HIV tại Việt Nam hiện nay.
Những sai lầm cần tránh khi chăm sóc trẻ bị sốt xuất huyết

Những sai lầm cần tránh khi chăm sóc trẻ bị sốt xuất huyết

Nhiều bà mẹ, nhất là những bà mẹ có con đầu lòng thường lúng túng nên có những xử trí không đúng khi con bị sốt xuất huyết.
Ba loại trà giúp giữ ấm cơ thể vào mùa lạnh

Ba loại trà giúp giữ ấm cơ thể vào mùa lạnh

Nhâm nhi một tách trà gừng, trà hoa cúc hoặc trà bà bạc hà mỗi ngày sẽ đem lại nhiều lợi ích sức khỏe, tăng cường hệ miễn dịch, và giữ ấm cơ thể vào mùa lạnh.

Tin khác

Mỗi năm cả nước phát hiện thêm 11.000 ca nhiễm HIV

Mỗi năm cả nước phát hiện thêm 11.000 ca nhiễm HIV
Dịch HIV có xu hướng giảm, nhưng mỗi năm nước ta vẫn phát hiện thêm 11.000 ca nhiễm HIV và 2.800 người tử vong...

Nhiều vi phạm, Công ty TNHH nha khoa Dr. Vương bị phạt hơn136 triệu đồng

Nhiều vi phạm, Công ty TNHH nha khoa Dr. Vương bị phạt hơn136 triệu đồng
Với hành vi không bảo đảm các điều kiện về cơ sở vật chất trong quá trình hoạt động, đồng thời cung cấp dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh vượt quá phạm vi chuyên môn... Công ty TNHH nha khoa Dr. Vương bị phạt 136,7 triệu đồng.

Hơn 100 bác sĩ nhận chứng chỉ đào tạo y khoa liên tục về phục hồi chức năng thần kinh sau đột quỵ

Hơn 100 bác sĩ nhận chứng chỉ đào tạo y khoa liên tục về phục hồi chức năng thần kinh sau đột quỵ
Ngày 26/11, tại Bệnh viện Đại học Y Dược TP Hồ Chí Minh, diễn ra lễ bế giảng và trao chứng chỉ Đào tạo y khoa liên tục (continuing medical education - CME) cho 110 Các bác sĩ, kỹ thuật viên hoàn thành khoá tập huấn phục hồi chức năng thần kinh sau đột quỵ.

Vinamilk tổ chức ngày hội Sữa học đường, mang niềm vui uống sữa tại trường đến với trẻ em Vĩnh Long

Vinamilk tổ chức ngày hội Sữa học đường, mang niềm vui uống sữa tại trường đến với trẻ em Vĩnh Long
Ngày 24.11.2020 tại tỉnh Vĩnh Long, Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Vĩnh Long đã phối hợp với Công ty Cổ phần Sữa Việt Nam (Vinamilk) tổ chức Ngày hội Sữa học đường với sự tham gia của hơn 500 thầy cô giáo, phụ huynh và các em học sinh. Đây là một hoạt động nằm trong khuôn khổ chương trình Sữa học đường giai đoạn 2018 – 2021 do tỉnh Vĩnh Long triển khai.

Con người dưới cách nhìn của Y học cổ truyền (Kì 8)

Con người dưới cách nhìn của Y học cổ truyền (Kì 8)
Ở các kì trước chúng ta đã tìm hiểu về chức năng của tạng Tâm, Tâm bào, Tiểu trường đối với sức khỏe của một người, cũng như so sánh với Tim và màng ngoài tim trong Y học hiện đại. Trong kì này chúng ta cùng tìm hiểu về công năng của phủ Tam tiêu - có quan hệ biểu lí với tạng Tâm bào…

Lợi ích tuyệt vời của trà hoa cúc đối với sức khỏe

Lợi ích tuyệt vời của trà hoa cúc đối với sức khỏe
Duy trì thói quen uống trà hoa cúc giúp cải thiện giấc ngủ, tăng cường hệ miễn dịch, kiểm soát lượng đường trong máu, nhất là bệnh nhân tiểu đường...
Xem thêm
Cách ly 235 người, phong tỏa các địa điểm liên quan 2 ca mắc Covid-19 mới

Cách ly 235 người, phong tỏa các địa điểm liên quan 2 ca mắc Covid-19 mới

Liên quan đến 2 ca nhiễm COVID-19 tại TP Hồ Chí Minh, tối 30/11, Sở Y tế TP thông tin, các cơ quan chức năng đã lấy mẫu xét nghiệm, ...
Cảnh báo: MSM sẽ là nguy cơ chính của dịch HIV/AIDS ở nước ta

Cảnh báo: MSM sẽ là nguy cơ chính của dịch HIV/AIDS ở nước ta

Trong khi tỷ lệ lây nhiễm HIV trong nhóm tiêm chích ma túy giảm thì lại gia tăng lây nhiễm HIV qua quan hệ tình dục, đặc biệt trong nhóm ...
Những sai lầm cần tránh khi chăm sóc trẻ bị sốt xuất huyết

Những sai lầm cần tránh khi chăm sóc trẻ bị sốt xuất huyết

Nhiều bà mẹ, nhất là những bà mẹ có con đầu lòng thường lúng túng nên có những xử trí không đúng khi con bị sốt xuất huyết.
Phòng ngừa tai biến mạch máu não ở người cao tuổi trong mùa lạnh

Phòng ngừa tai biến mạch máu não ở người cao tuổi trong mùa lạnh

Tai biến mạch máu não hay còn gọi là đột quỵ - một bệnh lý hết sức nguy hiểm đối với người cao tuổi. Đặc biệt, bệnh có chiều hướng ...
Ăn gì tăng trí nhớ?

Ăn gì tăng trí nhớ?

Có một khả năng ghi nhớ tốt là ước vọng của mọi người, đặc biệt đối với học sinh, sinh viên và những người lao động trí óc.
Phòng bệnh gan ở người cao tuổi

Phòng bệnh gan ở người cao tuổi

Theo quy luật của tự nhiên, càng lớn tuổi các hoạt động cơ thể ngày càng suy yếu, người cao tuổi (NCT) sẽ phải đối diện với gánh nặng bệnh ...
Ba loại trà giúp giữ ấm cơ thể vào mùa lạnh

Ba loại trà giúp giữ ấm cơ thể vào mùa lạnh

Nhâm nhi một tách trà gừng, trà hoa cúc hoặc trà bà bạc hà mỗi ngày sẽ đem lại nhiều lợi ích sức khỏe, tăng cường hệ miễn dịch, và ...
Vinamilk tổ chức ngày hội Sữa học đường, mang niềm vui uống sữa tại trường đến với trẻ em Vĩnh Long

Vinamilk tổ chức ngày hội Sữa học đường, mang niềm vui uống sữa tại trường đến với trẻ em Vĩnh Long

Ngày 24.11.2020 tại tỉnh Vĩnh Long, Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Vĩnh Long đã phối hợp với Công ty Cổ phần Sữa Việt Nam (Vinamilk) tổ chức Ngày ...
Group Spa Trị Liệu Việt ký hợp tác chiến lược với các đối tác

Group Spa Trị Liệu Việt ký hợp tác chiến lược với các đối tác

Mới đây, lương y Phan Cao Bình, Ủy viên Ban chấp hành Hội Di sản Văn hóa TP.Hồ Chí Minh, nhà sáng lập mô mình Spa Trị Liệu Việt đã ...
Phiên bản di động