Thiên Cổ Miếu, ngôi đền thờ sự học đầu tiên của người Việt

Đền Thiên Cổ Miếu là biểu tượng thiêng liêng cho sự học của nước Việt Nam từ khởi thủy, là di tích khắc ghi truyền thống “Tôn sư trọng đạo” của người Việt…

Tọa lạc trên một khoảnh đất rộng của thôn Hương Lan, xã Trưng Vương, TP Việt Trì, tỉnh Phú Thọ, phía trước nhìn ra cánh đồng, phía lưng tựa vào đồi cao, ngay trước cửa là con đường làng đất đỏ quanh co, Thiên Cổ Miếu xưa kia được người dân nơi đây gọi bằng cái tên vừa gần gũi, vừa bình dị là Miếu Hai Cô, sau này gọi là đền Thiên Cổ hay Thiên Cổ Miếu. Trải qua biết bao thăng trầm của thời đại, lịch sử và xã hội, cư dân thôn Hương Lan đã âm thầm gìn giữ và bảo vệ ngôi đền thiêng. Câu chuyện kể tại ngôi đền còn được ghi trong sử sách đã giúp chúng tôi được ngược dòng thời gian, trở về thuở hồng hoang nhuốm sắc màu huyền thoại thời Hùng Vương dựng nước để tìm hiểu và cảm nhận sâu xa về những vị “Công thần” được thờ tự trong ngôi đền thiêng này.

Đền Thiên Cổ biểu tượng cho sự học thời Hùng Vương.
Đền Thiên Cổ biểu tượng cho sự học thời Hùng Vương.

Theo cuốn “Ngọc phả đình thôn Hương Lan” thì chuyện kể rằng, vào thời Hùng Vương thứ 18, niên hiệu Hùng Duệ Vương, từ vua đến dân rất quan tâm đến việc học hành, “tôn sư trọng đạo”, tu thân và lập thân của con người. Vì thế, Vua Hùng thứ 18 đặc biệt chú trọng đến việc dạy chữ, dạy người. Cùng thời đó, có vợ chồng ông Vũ Công (quê ở Mộ Trạch, Hải Dương), dòng dõi thi thư, nhưng gia cảnh nghèo khó đã tìm đến đô thành Văn Lang dạy học và tìm kế sinh nhai. Ông bà sinh hạ được người con trai đầu, đặt tên là Vũ Thê Lang. Khi lớn lên trên triền đất Nghĩa Lĩnh, kết duyên với cô Nguyễn Thị Thục (quê ở Đông Ngàn, Kinh Bắc) và sinh hạ được ba người con trai khôi ngô tuấn tú. Vợ chồng thầy cô Vũ Thê Lang và Nguyễn Thị Thục đã mở lớp dạy học ngay tại đô thành Văn Lang. Khi ấy, biết được tâm đức của thầy cô, Hùng Duệ Vương đã mời thầy cô vào cung dạy học trực tiếp cho hai Công chúa mà nhà Vua rất mực yêu quý là Công chúa Tiên Dung và Công chúa Ngọc Hoa. Hai công chúa được thầy Vũ Thê Lang và Nguyễn Thị Thục dạy chữ, dạy đạo làm người đã nhanh chóng trở thành những công nương hiền thục, giỏi giang và tháo vát.

: Ban thờ Thầy cô Vũ Thê Lang và hai Công chúa trong Thiên Cổ Miếu.
Ban thờ Thầy cô Vũ Thê Lang và hai Công chúa trong Thiên Cổ Miếu.

Khi ba người con trai chưa kịp trưởng thành thì thầy cô Vũ Thê Lang và Nguyễn Thị Thục đã tạ thế. Điều lạ là thầy cô tạ thế cùng một giờ, cùng một ngày, cùng tháng và cùng năm - ngày 2 tháng 2 năm Quý Dậu (năm 288 trước Công nguyên). Vua Hùng cùng người dân thôn Hương Lan tiếc thương công đức của thầy cô nên đã an táng ngay tại địa điểm mở lớp dạy học, táng cùng một ngôi mộ. Nhà Vua cũng cho phép thôn Hương Lan lập miếu để thờ cúng, hương hỏa cho thầy cô. Hiện nay, dù đã trải qua hơn 300 năm nhưng ngôi mộ của thầy cô vẫn không di dịch dù chỉ gang tấc, ngôi mộ hiện nằm ở giữa gian chính điện của ngôi đền.

Ba người con trai của thầy cô Vũ Thê Lang và Nguyễn Thị Thục sau khi cha mẹ mất đã nén đau thương, rèn đức, luyện võ tham gia cuộc kháng chiến chống quân Thục của nhà nước Văn Lang. Sau khi chiến thắng quân Thục, ba vị được Vua Hùng phong Đại Vương gồm: Đệ Nhất Linh Lang Chàng Chấu Đại Vương, Đệ Nhị Linh Lang Chàng Chấu Đại Vương, Đệ Tam Linh Lang Chàng Chấu Đại Vương. Cũng sau khi chiến thắng, ba vị Đại Vương trở về thôn Hương Lan thắp hương bái cha mẹ rồi cả ba trẫm mình xuống sông và hóa cùng một ngày là mùng 10 tháng 10 âm lịch. Hài kí của ba vị được người dân thôn Hương Lan táng cùng một nơi và tôn Thành hoàng làng, thờ tại đình làng Hương Lan. Ngày nay, nơi an táng ba vị Đại Vương cách đền Thiên Cổ khoảng 500m.

Tượng Quy đá trong khu di tích đền Thiên Cổ.
Tượng Quy đá trong khu di tích đền Thiên Cổ.

Câu chuyện về thầy cô Vũ Thê Lang và Nguyễn Thị Thục dạy chữ ở kinh đô Văn Lang xưa đã giúp hiểu được nguồn cội lịch sử. Rằng, trong những buổi đầu lập nước, các Vua Hùng đã quan tâm đặc biệt đến nét đẹp “Tôn sư trọng đạo”, đến việc học hành của thần dân. Trước đây, Thiên Cổ Miếu chỉ là một ngôi miếu nhỏ và người dân vẫn thường gọi là Miếu Hai Cô vì trong miếu có thờ cả Công chúa Tiên Dung và Ngọc Hoa. Thiên Cổ Miếu nằm trong quần thể di tích lịch sử là Đình Hương Lan, Lăng mộ ba đô sĩ thời Hùng Vương. Trong đền có tượng thờ thầy cô Vũ Thê Lang và Nguyễn Thị Thục cùng tượng Công chúa Tiên Dung và Ngọc Hoa, tượng hai hầu gái của hai Công chúa.

Trong điện thờ, có một bức hoành phi nhỏ ghi: “Thiên Cổ Miếu” cùng hai câu đối bằng gỗ mộc dài chừng một mét, viết bằng chữ Hán: “Hùng lĩnh trung chi thắng tích/ Nam thiên chích khí linh từ” (Đền thiêng thờ người có chí khí mạnh mẽ, lớn lao của trời Nam). Khi tìm hiểu về những dòng chữ ghi trên những bức hoành phi, câu đối, các nhà nghiên cứu đã nhận thấy đây là thứ chữ Việt Cổ, có từ trước Công nguyên, là chứng tích cho thấy các giáo sĩ phương Tây cùng những trí thức Việt Nam La tinh hóa trên cơ sở của bộ chữ này.

Ngôi đền cổ nằm dưới bóng hai “lão đại” táu cổ thụ, có niên đại hàng ngàn năm. Người dân thôn Hương Lan kể rằng, điều kì lạ ở hai cây táu cổ thụ tuy cùng giống nhưng vào độ tháng Năm, mùa trổ hoa thì một cây trổ hoa trắng, một cây trổ hoa vàng. Hai cây táu trở thành vật linh thiêng được người dân thôn Hương Lan bảo vệ và chăm sóc. Vừa qua, hai cây táu tại Thiên Cổ Miếu đã được công nhận là cây di sản của Việt Nam. Phía bên phải của Thiên Cổ Miếu có tượng Thần Quy bằng đá nguyên khối, nặng bốn tấn. Đó là biểu tượng của sự học hành, khoa cử và đỗ đạt, một truyền thống được cư dân Đất Việt hun đúc từ bao đời nay.

Trải qua thời gian, ngôi đền Thiên Cổ Miếu là biểu tượng thiêng liêng cho sự học của nước Việt Nam từ khởi thủy, là di tích khắc ghi truyền thống “Tôn sư trọng đạo” của người Việt. Ngôi đền ghi ơn công đức của vợ chồng thầy cô Vũ Thê Lang và Nguyễn Thị Thục, những người đã gieo con chữ đầu tiên cho sự học nơi vùng đất thiêng. Ngày nay, Thiên Cổ Miếu là nơi để các thế hệ nhà giáo, học sinh cùng Nhân dân hướng về, đến thắp hương để tỏ lòng tri ân công đức của thầy cô và mong tìm được nơi linh thiêng này những bài học quý giá về sự học.

Nguyễn Thế Lượng

Tin liên quan

Cùng chuyên mục

Văn hóa nêu gương, một tiêu chuẩn hàng đầu trong công tác nhân sự

Văn hóa nêu gương, một tiêu chuẩn hàng đầu trong công tác nhân sự

Trong lịch sử dân tộc Việt Nam, nêu gương là chuẩn mực đạo đức, văn hóa, lẽ sống trong hành động, việc làm và được lưu truyền từ đời này sang đời khác. Nổi bật là ở đội ngũ trí thức, gồm: Quan lại, thầy đồ, các bậc cao niên, nho sĩ... Tiêu biểu như Chu Văn An, Nguyễn Bỉnh Khiêm đã dám dâng sớ đề nghị vua chém những kẻ nịnh thần trong triều với mong muốn được yên dân, xã tắc vững bền. Khi đất nước bị xâm lăng, đô hộ, nhiều người đã nêu gương, đi đầu trong các phong trào yêu nước, dâng hiến trí tuệ, đức tài cho sự nghiệp chống giặc ngoại xâm, tiêu biểu như Nguyễn Đình Chiểu, Phan Châu Trinh...
Phát huy và trọng dụng trí thức cao tuổi trong sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước

Phát huy và trọng dụng trí thức cao tuổi trong sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước

Trong thời đại cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, nhất là xu hướng già hóa dân số nhanh, thì NCT thực sự là nguồn lực quan trọng, vốn quý của xã hội, góp phần đáng kể vào phát triển bền vững đất nước, hiện thực hóa khát vọng dân tộc theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng.
Tấm lòng của đồng chí Thường trực Ban Bí thư Trương Thị Mai đối với người có công

Tấm lòng của đồng chí Thường trực Ban Bí thư Trương Thị Mai đối với người có công

Nhà tôi ở gần nhà công vụ của đồng chí Trương Thị Mai, Ủy viên Bộ Chính trị, Thường trực Ban Bí thư, nên biết được rất nhiều người trong khu dân cư đàm đạo về một nữ cán bộ lãnh đạo thật xứng đáng là công bộc của Dân, như lời Bác Hồ từng căn dặn, dạy bảo.
Những nguyên nhân của vấn nạn bạo lực học đường

Những nguyên nhân của vấn nạn bạo lực học đường

Từ vài thập kỉ trở lại đây, bạo lực học đường ở nước ta đang trở thành mối lo ngại của ngành giáo dục, cha mẹ học sinh và toàn xã hội. Nó tác động trực tiếp đến tinh thần, thái độ học tập của học sinh và việc giảng dạy của các thầy, cô giáo.
Dấu ấn thiên nhiên trong văn hóa ẩm thực Nam Bộ

Dấu ấn thiên nhiên trong văn hóa ẩm thực Nam Bộ

Văn hóa là thiên nhiên thứ hai do con người sáng tạo, qua quá trình tương tác với môi trường tự nhiên và xã hội, văn hóa ẩm thực nói riêng là một thực thể sống động, chịu sự tác động và biến đổi qua biến thiên của thời gian trong môi trường xã hội và tự nhiên ấy…

Tin khác

Xây dựng giá trị văn hóa chuẩn mực con người Việt Nam

Xây dựng giá trị văn hóa chuẩn mực con người Việt Nam
Văn hóa là phạm trù thuộc về con người của con người, do con người sáng tạo ra, vì cuộc sống và sự phát triển, hoàn thiện của chính bản thân mình, làm cho con người trở thành Người. Mục tiêu và nội dung cốt lõi quan trọng nhất trong xây dựng văn hóa là xây dựng con người...

Vài suy ngẫm về cải cách tiền lương năm 2024

Vài suy ngẫm về cải cách tiền lương năm 2024
Theo Nghị quyết 27 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng, từ ngày 1/7/2024, lương mới được trả theo vị trí việc làm thay cho mức lương cơ sở và hệ số lương hiện hành mang lại kì vọng cải thiện đáng kể thu nhập từ lương của đội ngũ cán bộ, công chức, và lực lượng vũ trang; giảm độ chênh lệch giữa thu nhập từ lương với sự biến động giá cả thực tế của thị trường, bảo đảm đời sống của những người hưởng lương từ chính sách. Qua đó góp phần giữ chân người có năng lực, hạn chế tình trạng “chảy máu xám”.

Chống lãng phí là nhiệm vụ cấp bách

Chống lãng phí là nhiệm vụ cấp bách
Vừa qua, Bộ Chính trị ban hành Chỉ thị số 27-CT/TW về “Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác thực hành tiết kiệm, chống lãng phí” nhằm quán triệt Nghị quyết Đại hội lần thứ XIII của Đảng, tạo sự chuyển biến tích cực; khắc phục tồn tại, hạn chế, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, cơ bản đáp ứng yêu cầu thực tiễn…

Đôi điều về “suy thoái” của một số cán bộ, đảng viên hiện nay

Đôi điều về “suy thoái” của một số cán bộ, đảng viên hiện nay
Trong cuộc sống, đâu phải dễ nhận ra biểu hiện cũng như nguyên nhân của sự “suy thoái” ở một cá nhân hay tổ chức nào đó. Sự suy thoái của quần chúng đã là một vấn đề đáng lo ngại, và càng đáng lo ngại hơn nếu đó là sự suy thoái của cán bộ, đảng viên. Bởi vậy, vấn đề suy thoái của cán bộ, đảng viên hiện nay cần phải tiếp tục được nhìn nhận kĩ lưỡng và chỉnh đốn thường xuyên, nghiêm túc!

Thanh niên Việt Nam thực hiện tốt lời dạy của Bác Hồ

Thanh niên Việt Nam thực hiện tốt lời dạy của Bác Hồ
Trong bất cứ hoàn cảnh nào, thanh niên Việt Nam cần khắc ghi những lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh để giữ vững và giương cao ngọn cờ độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, nhằm làm tròn nhiệm vụ cách mạng vẻ vang là xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa...

Làm việc và lạc quan khiến tinh thần người già nở hoa

Làm việc và lạc quan khiến tinh thần người già nở hoa
Nhiều công trình nghiên cứu về NCT đã cho lời khuyên đừng để những người già sống biệt lập, mà cần tạo điều kiện để người già được sống trong bầu không khí gia đình hòa thuận hoặc một tập thể quan hệ tốt.

Giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động Chi hội và Chi hội trưởng NCT ở Lạng Sơn

Giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động Chi hội và Chi hội trưởng NCT ở Lạng Sơn
Hội NCT tỉnh Lạng Sơn được thành lập theo Quyết định số 48 ngày 24/9/2001 của Chủ tịch UBND tỉnh, đến nay đã được 23 năm. Trải qua hơn 2 thập kỉ hoạt động, Hội NCT các cấp trong tỉnh đã không ngừng được xây dựng và phát triển, phong trào thi đua “Tuổi cao - Gương sáng” ngày càng nâng cao về chất lượng, xuất hiện ngày càng nhiều mô hình tiêu biểu trong các lĩnh vực của đời sống xã hội.

“Hạnh phúc cho mọi người”

“Hạnh phúc cho mọi người”
Hưởng ứng chương trình của Liên Hợp Quốc và thực hiện quyết định của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án “Tổ chức các hoạt động nhân Ngày Quốc tế Hạnh phúc 20/3 hằng năm”.

Đảng ta lấy hạnh phúc của Nhân dân làm mục tiêu phấn đấu

Đảng ta lấy hạnh phúc của Nhân dân làm mục tiêu phấn đấu
Tháng 6/2012, Liên Hợp Quốc có nghị quyết chọn ngày 20/3 là Ngày Quốc tế Hạnh phúc. Sau đó, 193 nước thành viên (trong đó có Việt Nam) cùng cam kết sẽ ủng hộ bằng các nỗ lực nâng cao chất lượng cuộc sống, xây dựng xã hội công bằng, phát triển bền vững, nhằm đem lại hạnh phúc cho người dân...

Xu thế già hóa, đặc điểm ở Việt Nam và khuyến nghị chính sách

Xu thế già hóa, đặc điểm ở Việt Nam và khuyến nghị chính sách
Các khái niệm “Người cao tuổi” (NCT) hay “Già hóa”, “Dân số già”, “Dân số siêu già” chỉ mang tính tương đối, chứ không có tính “chính xác toán học”. Chẳng hạn, Liên Hợp Quốc và nhiều nước phát triển thường lấy tiêu chuẩn là từ 65 tuổi trở lên còn Luật NCT Việt Nam (2009) quy định những người từ đủ 60 tuổi trở lên là NCT, (bài viết sử dụng tiêu chuẩn này).

Bác Hồ với sự nghiệp giải phóng phụ nữ

Bác Hồ với sự nghiệp giải phóng phụ nữ
Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh rất quan tâm đến sự nghiệp giải phóng phụ nữ. Trên nền tảng chủ nghĩa Mác - Lênin, Người đã phát triển và làm sáng tỏ hơn con đường giải phóng phụ nữ.

Lễ chùa đầu năm - nét đẹp văn hóa truyền thống của người Việt

Lễ chùa đầu năm - nét đẹp văn hóa truyền thống của người Việt
Với nhiều người, đi lễ chùa đầu năm không chỉ để cầu những điều may mắn cho bản thân, gia đình, mà còn bày tỏ tấm lòng thành kính với đức Phật, tổ tiên trong năm mới...

Giá trị cốt lõi trong bài viết của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng nhân kỉ niệm 94 năm thành lập Đảng

Giá trị cốt lõi trong bài viết của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng nhân kỉ niệm 94 năm thành lập Đảng
Phát huy truyền thống lịch sử 94 năm quang vinh của Đảng, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã có bài viết quan trọng: “Tự hào và tin tưởng dưới lá cờ vẻ vang của Đảng, quyết tâm xây dựng một nước Việt Nam ngày càng giàu mạnh, văn minh, văn hiến và anh hùng”, gửi thông điệp về sứ mệnh của Đảng cầm quyền, quyết đưa dân tộc ta tiến kịp thời đại.

Tình cảm của Bác Hồ với Bộ đội Biên phòng

Tình cảm của Bác Hồ với Bộ đội Biên phòng
Trải qua 65 năm (1959 – 2024) xây dựng, chiến đấu và trưởng thành, lực lượng Bộ đội Biên phòng (BĐBP) luôn được Đảng, Nhà nước và Nhân dân tin yêu. Với chức năng, nhiệm vụ làm nòng cốt, chuyên trách trong quản lí, bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, an ninh biên giới quốc gia; những trang sử vẻ vang, chiến công oanh liệt của lực lượng đã được Đảng, Nhà nước ghi nhận bằng nhiều phần thưởng cao quý...

Tìm hiểu đền đá cổ thời nhà Trần ở Tràng An

Tìm hiểu đền đá cổ thời nhà Trần ở Tràng An
Đền đá cổ thời nhà Trần ở Tràng An nằm trên ngọn núi cao, phía dưới là thung lũng Vụng Thắm thuộc địa phận xã Ninh Hải, huyện Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình.
Xem thêm
Phiên bản di động